Miasto zamknięte: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 67 bajtów ,  10 miesięcy temu
ułożyłam alfabetycznie inne kraje (poza Rosją i ZSRR) wikizacja
(poprawiłam Ukrainę , wikizacja, źródła/przypisy, ilustracja)
(ułożyłam alfabetycznie inne kraje (poza Rosją i ZSRR) wikizacja)
'''Zwiozdnyj''' (republika Kabardo-Bałkaria) – dawniej Nalczik-20, miasteczko wojskowe, ZATO do rozpadu ZSRR, były arsenał<ref>{{Cytuj |tytuł = Арсеналы ядерного оружия |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = rocketpolk44.narod.ru |url = http://rocketpolk44.narod.ru/yas/arsenal.htm}}</ref>.
 
== UkrainaZATO w innych krajach ==
[[Plik:Abandoned_Soviet_Over-the-Horizon_Radar_Array_-_Chernobyl_Exclusion_Zone_-_Northern_Ukraine_-_07_(26494310044).jpg|mały|Instalacja radaru pozahoryzontalnego [[Duga]] w pobliżu Czarnobyla.]]
[[Plik:Городок_3.JPG|mały|Brama wjazdowa do Gorodka.]]
Obecnie na terenie Ukrainy nie ma miast zamkniętych. W czasach ZSRR status ZATO posiadały miejscowości związane z departamentem obrony.
 
=== [[Azerbejdżan]] ===
[[Dniepr (miasto)|'''Dniepr''']], [[obwód dniepropetrowski]] – od lat pięćdziesiątych miasto zamknięte z uwagi na zakłady KB Jużnoje, następnie przekształcone w [[Jużmasz]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Днепр и Днепропетровская область |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = LIGA |url = https://file.liga.net/region/dnepropetrovsk_i_dnepropetrovskaya_oblast}}</ref>, które zajmowały się produkcją części i zespołów na potrzeby budowy rakiet oraz prowadzeniem badań w tym zakresie. W 1959 roku wprowadzono zakaz wjazdu do miasta dla cudzoziemców<ref name=":18">{{Cytuj |tytuł = Столица застоя? Брежневский миф Днепропетровска » ИНТЕЛРОС |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = www.intelros.ru |url = http://www.intelros.ru/readroom/nz/n5-2014/25273-stolica-zastoya-brezhnevskiy-mif-dnepropetrovska.html}}</ref>. Dniepr był największym zamkniętym miastem Ukrainy pod względem liczby ludności<ref name=":18" />.
[[Plik:Rls daryal 02.jpg|mały|Stacja radarowa Gabala.]]
Przed rozpadem ZSRR status ZATO posiadał teren wokół bazy [[radar]]owej, zlokalizowanej w północnym Azerbejdżanie, około 11 km od miasta [[Qəbələ]], stolicy [[Rejon Qəbələ|rejonu Qəbələ]]. W Rosji baza funkcjonuje pod nazwami Stacja Radarowa Gabala lub Gabala-2 ([[Język rosyjski|ros.]] Габалинская радиолокационная станция lub Габала-2, [[Język angielski|ang.]] Gabala Radar Station). Budowano ją w latach 1977 – 1985, służyła wczesnemu wykrywaniu ataku rakietowego<ref>{{Cytuj |tytuł = Габалинская РЛС как фактор стабильности в регионе |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = Sputnik Азербайджан |url = https://az.sputniknews.ru/news/20121226/298297470.html |język = ru}}</ref>. Wówczas znajdowała się na terenie [[Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Radziecka|Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej]], wchodzącej w skład ZSRR.
 
Baza jest nieczynna od 2012 roku<ref>{{Cytuj |autor = * Latitude.to |tytuł = Satellite map of Gabala Radar Station, Azerbaijan. Latitude: 40.8691 Longitude: 47.8016 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = Latitude.to, maps, geolocated articles, latitude longitude coordinate conversion. |url = http://latitude.to:8080/satellite-map/az/azerbaijan/39230/gabala-radar-station |język = en}}</ref>. Status ZATO zniesiono.
'''[[Czarnobyl]]''', [[obwód kijowski]] – od lat siedemdziesiątych do rozpadu ZSRR statusem ZATO był objęty teren w pobliżu Czarnobyla, gdzie znajdowała się instalacja [[Radar pozahoryzontalny|radaru pozahoryzontalnego]] [[Duga]], obecnie nieużywana.
 
=== [[Białoruś]] ===
'''Gorodok''' ([[Język ukraiński|ukr.]] Городок), [[rejon żytomierski]] – dawniej Makarow-1<ref>{{Cytuj |tytuł = Макаров-1: город, скрытый в полесской чаще (фоторепортаж) |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = www.unian.net |url = https://www.unian.net/society/227127-makarov-1-gorod-skryityiy-v-polesskoy-chasche-fotoreportaj.html |język = ru}}</ref>, miasteczko wojskowe, założone w 1969 roku, były garnizon wojsk rakietowych. ZATO do rozpadu ZSRR, obecnie teren wojskowy Ukrainy.
W czasach ZSRR status ZATO miało miasto [[Wilejka (miasto)|Wilejka]], do dziś znajduje się tu Centrum Łączności [[Marynarka Wojenna Federacji Rosyjskiej|Marynarki Wojennej]] [[Flota Bałtycka|Floty Bałtyckiej]] oraz [[Hancewicze]] (wówczas nazywane Kleck-2) w [[Obwód brzeski|obwodzie brzeskim]]. W pobliżu Hancewicz mieści się radar i stacja radiolokacji<ref>{{Cytuj |tytuł = Стационарная радиолокационная станция 70М6 "Волга" - ВПК.name |data dostępu = 2020-11-21 |opublikowany = vpk.name |url = https://vpk.name/library/f/volga-rls.html}}</ref>.
 
Obecnie na terenie Białorusi nie ma miast zamkniętych.
'''[[Lubecz]]''', [[obwód czernihowski]] – 7 km. od miasta znajdowała się antena zbudowana na potrzeby projektu Duga<ref>{{Cytuj |tytuł = Заброшенный секретный городок Любеч 1, ЗгРЛС Дуга 2 |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = MyNizhin |url = http://m.slavutich.cn.ua/news/foto_i_video/11857-zabroshennyi-sekretnyi-gorodok-lyubech-1-zgrls-duga-2.html |język = uk-UA}}</ref><ref name=":19">{{Cytuj |tytuł = Заброшенный секретный городок Любеч-1. |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = chernobyladventure.com |url = https://chernobyladventure.com/blog-lyubech1}}</ref>. Pobliski teren (zamknięty, miasteczko wojskowe i garnizon) figurował na radzieckich mapach jako kurort wypoczynkowy o nazwie Lubecz-1 (ros. Любеч-1)<ref>{{Cytuj |tytuł = «Любеч-1» секретный заброшеный военный городок в Черниговской области. Отзывы посетителей. |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = Funtime Kiev |url = https://funtime.kiev.ua/where-to-go/lyubech-1 |język = ru}}</ref>.
 
=== [[Estonia]] ===
'''Kaliniwka''' ([[Język ukraiński|ukr.]] Калинівка), [[obwód mikołajowski]] – we wsi znajdowała się antena odbiorcza projektu Duga<ref>{{Cytuj |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = library.voenmeh.ru |url = http://library.voenmeh.ru/jirbis2/files/materials/ifour/book2/book_on_main_page/2.1.htm}}</ref>, której budowę rozpoczęto w 1966 roku<ref name=":19" />. Kalinowka była zamkniętym terenem wojskowym do rozpadu ZSRR. Na radzieckich mapach wojskowych wieś oznaczano jako Kalinowska (ros. Калиновка).
[[Plik:Base_soviética_de_submarinos,_Parque_Nacional_Lahemaa,_Estonia,_2012-08-12,_DD_04.JPG|mały|[[Hara (Kuusalu)|Hara]]. Opuszczona baza radzieckich okrętów podwodnych.]]
[[Plik:Paldiski_abandoned_military_buildings.jpg|mały|[[Paldiski]]. Opuszczony ośrodek szkoleniowy. 1999 rok.]]
W czasach ZSRR na terenie [[Estońska Socjalistyczna Republika Radziecka|Estońskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej]] znajdowały się miasta zamknięte departamentu obrony:
 
[[Hara (Kuusalu)|Hara]] w gminie [[Kuusalu]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Чем славился в разные времена эстонский залив Хара — фотогалерея |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = Sputnik Эстония |url = https://ee.sputniknews.ru/photo/20190726/17310448/Chem-slavilsya-v-raznye-vremena-estonskiy-zaliv-Khara--fotogalereya.html |język = ru}}</ref> – baza okrętów podwodnych, wybudowana w latach 1956 – 1958, centrum naukowo-badawcze marynarki<ref>{{Cytuj |tytuł = АЭРОВИДЕО: Одна из немногих баз размагничивания подводных лодок находилась в Лахемаа |data = 1486236001 |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = RUS Delfi |url = https://rus.delfi.ee/a/77127748 |język = ru}}</ref> oraz morski poligon doświadczalny floty ZSRR<ref name=":12">{{Cytuj |autor = Александр Хоботов {{!}} ERR |tytuł = Местные жители пытаются привлечь туристов в бывший военный городок в Лахемаа |data = 2020-07-31 |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = ERR |url = https://rus.err.ee/1119368/mestnye-zhiteli-pytajutsja-privlech-turistov-v-byvshij-voennyj-gorodok-v-lahemaa |język = ru}}</ref>. Baza funkcjonowała do rozpadu Związku Radzieckiego. Status ZATO zniesiono po opuszczeniu obiektów przez wojsko rosyjskie w 1993 roku<ref name=":12" />.
'''Łucz''' ([[Język ukraiński|ukr.]] Луч ), obwód mikołajowski – we wsi znajdowała się druga antena odbiorcza zbudowana na potrzeby projektu Duga, oddalona około 30 km od wsi Kaliniwka<ref>{{Cytuj |tytuł = Радар "Дуга-3" не существует! » ЧЕРНОБЫЛЬ ТУР®. Официальные экскурсии в Припять. CHERNOBYL TOUR® - tours to Pripyat 2018 |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = www.chernobyl-tour.com |url = https://www.chernobyl-tour.com/duga-3_doesnt_exist_ru.html}}</ref>. Teren ZATO do rozpadu ZSRR.
 
[[Paldiski]] –  była baza wojskowa „Podplaw” dla okrętów podwodnych z ośrodkiem szkoleniowym załóg Marynarki Wojennej ZSRR, wybudowanym w latach 1962 – 1963<ref name=":13">{{Cytuj |tytuł = Лучший центр по подготовке подводников СССР находился в Эстонии: эксклюзив |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = Sputnik Эстония |url = https://ee.sputniknews.ru/society/20180727/11868383/podgotovka-podvodnik-ussr-estonia-ekskljuziv.html |język = en-us}}</ref>. W Paldiskach znajdowała się jedyna placówka kształcąca kadry okrętów podwodnych na terenie ZSRR, z uwagi na rozmiary zwana „Pentagonem”<ref name=":13" />. Stacjonowała tu jednostka wojskowa nr 56190. Personel cywilny i wojskowy liczył 16 tys. osób<ref>{{Cytuj |tytuł = Soviet Nuclear Submarine Training Center, Paldiski {{!}} Coldwarsites |data dostępu = 2020-11-25 |url = https://coldwarsites.net/country/estonia/soviet-nuclear-submarine-training-center-paldiski/ |język = en-US}}</ref>. W 1989 roku wojska rosyjskie opuściły miasto. Do 1993 roku Paldiski były niedostępne dla cywilów<ref>{{Cytuj |tytuł = Koniec świata w sercu Europy |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = TUR-INFO.PL |url = http://www.tur-info.pl/p/ak_id,17487,,estonia,paldiski,zwiazek_radziecki,baltyk,miasteczko_nad_baltykiem,atrakcje_w.html}}</ref>.
'''[[Uzyn]]''', obwód kijowski – była radziecka baza wojskowa, zbudowana w 1955 roku, teren 106 Dywizji Lotniczej<ref>{{Cytuj |autor = maxiwell83, ru_abandoned |tytuł = Заброшенный военный аэродром 106-ТБАД |data = 2019-06-29 |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = Забытые в прошлом (ЧИТАЙТЕ ПРАВИЛА!) |url = https://ru-abandoned.livejournal.com/1738298.html}}</ref>. W 1956 roku lotnisko wojskowe przyjęło pierwszy samolot<ref>{{Cytuj |tytuł = Заброшенный военный аэродром 106-ТБАД |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = За державу обидно! Национальный архив заброшенного наследия СССР. Фоторепортажи, статьи, исторические заметки, путешествия по России и странам СНГ |url = https://swalker.org/voennie/4154-zabroshennyj-voennyj-ajerodrom-106-tbad.html |język = ru}}</ref>. Do rozpadu ZSRR miasto zamknięte. Następnie baza była używana przez wojska Ukrainy.
 
Obecnie znajduje się tu baza estońskiej marynarki wojennej. Były ośrodek szkoleniowy nie jest używany.
[[Żółte Wody|'''Żółte Wody''']], obwód dniepropetrowski – w 1951 roku uruchomiono tu „Wostoczno Gorno-Obogatitielnyj Kombinat” (dawniej Kombinat 9 lub Zakład 28), podległy [[Ministerstwo Średniego Przemysłu Maszynowego ZSRR|Ministerstwu Średniego Przemysłu Maszynowego ZSRR]], zajmujący się wydobyciem i obróbką uranu<ref>{{Cytuj |tytuł = Урановые предприятия Украины: комбинаты, шахты, рудники |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = rudana.in.ua |url = http://rudana.in.ua/uran_predpr.htm}}</ref>.
 
[[Port lotniczy Ämari]] w miejscowości [[Vasalemma]] - baza lotnicza powstała w 1945 roku, na potrzeby radzieckich samolotów myśliwsko-bombowych<ref name=":14">{{Cytuj |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = regnum.ru |url = https://regnum.ru/news/polit/2133512.html}}</ref>. W latach 1967 – 1984 stacjonował tu 88 Pułk Lotniczy ZSRR, operujący maszynami: [[MiG-17]], następnie [[MiG-21]] i [[MiG-27]]<ref>{{Cytuj |tytuł = 88th Fighter-Bomber Aviation Regiment |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = www.ww2.dk |url = http://www.ww2.dk/new/air%20force/regiment/shap/88apib.htm}}</ref>. Port lotniczy miał status ZATO do rozpadu ZSRR. Na mocy międzynarodowego porozumienia z 1996 roku stał się własnością Estonii<ref name=":14" />.
== [[Białoruś]] ==
W czasach ZSRR status ZATO miało miasto [[Wilejka (miasto)|Wilejka]], do dziś znajduje się tu Centrum Łączności [[Marynarka Wojenna Federacji Rosyjskiej|Marynarki Wojennej]] [[Flota Bałtycka|Floty Bałtyckiej]] oraz [[Hancewicze]] (wówczas nazywane Kleck-2) w [[Obwód brzeski|obwodzie brzeskim]]. W pobliżu Hancewicz mieści się radar i stacja radiolokacji<ref>{{Cytuj |tytuł = Стационарная радиолокационная станция 70М6 "Волга" - ВПК.name |data dostępu = 2020-11-21 |opublikowany = vpk.name |url = https://vpk.name/library/f/volga-rls.html}}</ref>.
 
Współcześnie port lotniczy Ämari jest terenem o ograniczonym dostępie dla cywilów. Znajduje się tu baza Estońskich Sił Powietrznych, z której korzystają również maszyny krajów [[NATO]] i Stanów Zjednoczonych.
Obecnie na terenie Białorusi nie ma miast zamkniętych.
 
[[Sillamäe]] – dawniej Narwa-10 i Leningrad-1, miasto zamknięte w latach 1947 - 1991<ref>{{Cytuj |tytuł = От местечка Силламяги до города Силламяэ - Музей Силламяэ |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = sillamae-muuseum.ee |url = https://sillamae-muuseum.ee/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B0}}</ref>. W 1946 roku podjęto decyzję o utworzeniu w tym miejscu zakładu wydobycia i przetwórstwa uranu<ref>{{Cytuj |tytuł = История завода / Tehase ajalugu |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = kodulugu.slib.ee |url = http://kodulugu.slib.ee/ru/promyshlennost/item/istoriya-zavoda-tehase-ajalugu}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Sillamäe (town), Estonia |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = Visitestonia.com |url = https://www.visitestonia.com/en/sillamae-town |język = en}}</ref> (tak zwany Kombinat-7). Zaopatrywał inne obiekty departamentu obrony w produkty i części niezbędne do badań i tworzenia broni. Stacjonowała tu jednostka wojskowa 77960.
 
=== Kazachstan ===
Na terenie [[Kazachstan]]u status zamkniętego miasta posiada [[Bajkonur (miasto)|Bajkonur]] (w czasach ZSRR nazywane Lenińsk) z uwagi na bliskość [[kosmodrom]]u [[Bajkonur]]. Tu mieszkają jego pracownicy. Ponadto miastem zamkniętym jest [[Prioziorsk (Kazachstan)|Prioziorsk]] w [[Obwód karagandyjski|obwodzie karagandyjskim]], miasteczko wojskowe i poligon<ref>{{Cytuj |tytuł = В Приозерске хотят перестроить военный городок в турбазу |data dostępu = 2020-11-21 |opublikowany = Курсив - деловые новости Казахстана |url = https://kursiv.kz/news/vlast-i-biznes/2019-06/v-priozerske-khotyat-perestroit-voennyy-gorodok-v-turbazu |język = ru}}</ref><ref>{{Cytuj |autor =* город Приозерск Тип объекта: *Города Месторасположение:* Карагандинская область,* Казахстан Охраняемость:* полная Состояние: *плохое Рейтинг: 5 |tytuł = город Приозерск (Карагандинская область) / Города |data dostępu = 2020-11-21 |opublikowany = urban3p.ru |url = https://urban3p.ru/object4001 |język = ru}}</ref>.
 
=== Polska[[Kirgistan]] ===
[[Plik:Катера на полигоне Каракол.jpg|mały|Baza przy jeziorze Issyk-kul.]]
W [[Polska|Polsce]] miasta zamknięte związane były z przebywaniem [[Armia Czerwona|wojsk Związku Radzieckiego]] i jego bazami wojskowymi w ramach tzw. [[Północna Grupa Wojsk|Północnej Grupy Wojsk]]. Najbardziej znanymi przykładami były [[Borne Sulinowo]] i [[Świętoszów]], zajęte przez wojska radzieckie m.in. na mocy „Umowy o statusie prawnym wojsk radzieckich czasowo stacjonujących w Polsce” z 17 grudnia 1956. W 1966 wojska radzieckie stacjonowały w 76 miejscowościach, w listopadzie 1989 wojska radzieckie użytkowały 6300 różnych budynków, w tym 1400 mieszkalnych, 13 lotnisk wojskowych (w tym pięć zapasowych), 1 bazę morską w [[Świnoujście|Świnoujściu]], 23 bocznice kolejowe o łącznej długości 64 km, a także 4 poligony wojskowe zajmujące razem 58 000 [[Hektar|ha]] – razem około 70 000 ha obszaru Polski. W okresie od 8 kwietnia 1991 do 17 września 1993 zostały wycofane wszystkie oddziały rosyjskie z Polski.
W czasach ZSRR status ZATO posiadało miasto [[Karakoł]], leżące wówczas na terenie [[Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka|Kirgiskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej]]. Od 1955 roku<ref>{{Cytuj |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = regnum.ru |url = https://regnum.ru/news/polit/2174236.html |tytuł =Российская база ВМФ в Киргизии: Слухи в сторону}}</ref> w pobliskim jeziorze [[Issyk-kul]] Marynarka Wojenna ZSRR prowadziła badania nad napędem [[Torpeda|torpedowym]], przeciw [[Okręt podwodny|okrętom podwodnym]]<ref name=":7">{{Cytuj |tytuł = Российские торпеды прячутся на Иссык-Куле |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = Настоящее Время |url = https://www.currenttime.tv/a/27130475.html |język = ru}}</ref>. Obecnie bazę wojskową, wykorzystują wojska rosyjskie<ref name=":7" /><ref>{{Cytuj |tytuł = В Киргизии действует одна из военно-морских баз России |czasopismo = Российская газета |data = 2016-09-15 |data dostępu = 2020-11-22 |url = https://rg.ru/2016/09/15/v-kirgizii-dejstvuet-odna-iz-voenno-morskih-baz-rossii.html |język = ru}}</ref>. Status ZATO zniesiono, baza chroniona jest w sposób typowy dla obiektów wojskowych.
 
Status ZATO posiadało również miasto [[Majłuu-Suu]]<ref>{{Cytuj |autor = Канахина Татьяна Викторовна |tytuł = Особый статус закрытых административно-территориальных образований |czasopismo = Портал научно-практических публикаций |data = 2017 |data dostępu = 2020-11-22 |issn = 2313-0342 |url = http://portalnp.ru/2017/06/9358 |język = ru}}</ref>, zlokalizowane przy kopalni [[Uran (pierwiastek)|uranu]], działającej w latach 1946 – 1967<ref>{{Cytuj |tytuł = Над Киргизией нависла угроза экологической катастрофы |data = 2003-04-23 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = naviny.by |url = https://naviny.media/rubrics/disaster/2003/04/23/ic_articles_124_143917}}</ref>.
Miastem częściowo zamkniętym – ze względu na przejazd lądem przez tereny wojskowe – był do 1992<ref>{{Cytuj |url=https://web.archive.org/web/20140201182457/http://opuszczone-miejsca.prv.pl/zdj/hel/index.html |tytuł=Obiekty wojskowe na terenie Helu |opublikowany=opuszczone-miejsca.prv.pl |język=pl |data dostępu=2017-11-25}}</ref> [[Hel (miasto)|Hel]]. Osoby niebędące mieszkańcami miały prawo wjazdu samochodem prywatnym jedynie na zaproszenie, za specjalną przepustką. Przy wjeździe na drogę do Helu (w [[Jurata (osada)|Juracie]]) był postawiony szlaban i wartownia, drugi mieścił się bezpośrednio przed wjazdem do miasta. Podróż do Helu pociągiem lub autobusem PKS nie wymagała przepustek.
 
=== Zimna wojna[[Łotwa]] ===
{{osobny artykuł|Garnizony Armii Radzieckiej na terytorium Polski}}
W czasach ZSRR statusem ZATO objęte były następujące miejscowości:
 
* wieś [[Tērvete]], w obrębie której na początku lat sześćdziesiątych znajdowała się baza wojskowa, lotnisko polowe i kompleks dla rakiet typu Dźwina<ref>{{Cytuj |tytuł = Геннадий Дубровин. 867 ракетный полк |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = rvsn.ruzhany.info |url = https://rvsn.ruzhany.info/867rp_01.html}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = * jevgenij_m |tytuł = Советская подземная ракетная база в Тирзе. |data = 2011-07-31 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = jevgenij_m |url = https://jevgenij-m.livejournal.com/2739.html}}</ref><ref name=":10">{{Cytuj |tytuł = Ракетная база "Тервете" |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = raketnie-bazi-sssr.narod.ru |url = http://raketnie-bazi-sssr.narod.ru/Tervete.html}}</ref>. Baza została opuszczona po rozpadzie Związku Radzieckiego. Obecnie nie jest używana.
== [[Azerbejdżan]] ==
* wieś Zalitie (ros. За́лите), w której znajdował się kompleks rakietowy<ref name=":10" />,
[[Plik:Rls daryal 02.jpg|mały|Stacja radarowa Gabala.]]
* miasto [[Lipawa]] nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]] (baza marynarki)<ref>{{Cytuj |tytuł = ЗАТО на бывшей территории СССР |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = mybiblioteka.su |url = https://mybiblioteka.su/tom2/9-40885.html}}</ref>.
Przed rozpadem ZSRR status ZATO posiadał teren wokół bazy [[radar]]owej, zlokalizowanej w północnym Azerbejdżanie, około 11 km od miasta [[Qəbələ]], stolicy [[Rejon Qəbələ|rejonu Qəbələ]]. W Rosji baza funkcjonuje pod nazwami Stacja Radarowa Gabala lub Gabala-2 ([[Język rosyjski|ros.]] Габалинская радиолокационная станция lub Габала-2, [[Język angielski|ang.]] Gabala Radar Station). Budowano ją w latach 1977 – 1985, służyła wczesnemu wykrywaniu ataku rakietowego<ref>{{Cytuj |tytuł = Габалинская РЛС как фактор стабильности в регионе |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = Sputnik Азербайджан |url = https://az.sputniknews.ru/news/20121226/298297470.html |język = ru}}</ref>. Wówczas znajdowała się na terenie [[Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Radziecka|Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej]], wchodzącej w skład ZSRR.
 
Obecnie na terenie Łotwy nie znajdują się miasta zamknięte.
Baza jest nieczynna od 2012 roku<ref>{{Cytuj |autor = * Latitude.to |tytuł = Satellite map of Gabala Radar Station, Azerbaijan. Latitude: 40.8691 Longitude: 47.8016 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = Latitude.to, maps, geolocated articles, latitude longitude coordinate conversion. |url = http://latitude.to:8080/satellite-map/az/azerbaijan/39230/gabala-radar-station |język = en}}</ref>. Status ZATO zniesiono.
 
=== [[Mołdawia]] ([[Naddniestrze]]) ===
Status ZATO miała wieś [[Kiełbaśna (Mołdawia)|Kiełbaśna]] ([[Język rosyjski|ros]]. Колбасна), w której znajdował się [[arsenał]] armii ZSRR. Od lat czterdziestych budowano tu magazyny wojskowe<ref>{{Cytuj |tytuł = Попшой: Склад боеприпасов в Колбасне - серьезная угроза для жителей Молдовы |data = 2020-08-05 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = nokta |url = https://nokta.md/popshoj-sklad-boepripasov-v-kolbasne-sereznaya-ugroza-dlya-zhitelej-moldovy/ |język = ru-RU}}</ref>, w których przechowywano broń i amunicję, wywiezioną z terenów [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] oraz [[Niemiecka Republika Demokratyczna|NRD]] po wycofaniu wojsk radzieckich<ref>{{Cytuj |autor = Deutsche Welle (www.dw.com) |tytuł = Военный склад в Приднестровье: взрывоопасное наследство СССР {{!}} DW {{!}} 03.12.2015 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = DW.COM |url = https://www.dw.com/ru/%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4-%D0%B2-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5-%D0%B2%D0%B7%D1%80%D1%8B%D0%B2%D0%BE%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80/a-18890232 |język = ru-RU}}</ref>. Na początku lat dziewięćdziesiątych przechowywano tu 43,5 tys. ton [[Amunicja|amunicji]]<ref name=":5">{{Cytuj |tytuł = Арсенал в Приднестровье |czasopismo = Коммерсантъ |data dostępu = 2020-11-22 |url = https://www.kommersant.ru/doc/1918290}}</ref>.
 
W latach 2000 -2004 połowa została przetransportowana na teren Federacji Rosyjskiej lub zniszczona<ref name=":6" /> z uwagi na przestarzałą technologię.
 
=== [[Kirgistan]]Polska ===
W [[Polska|Polsce]] miasta zamknięte związane były z przebywaniem [[Armia Czerwona|wojsk Związku Radzieckiego]] i jego bazami wojskowymi w ramach tzw. [[Północna Grupa Wojsk|Północnej Grupy Wojsk]]. Najbardziej znanymi przykładami były [[Borne Sulinowo]] i [[Świętoszów]], zajęte przez wojska radzieckie m.in. na mocy „Umowy o statusie prawnym wojsk radzieckich czasowo stacjonujących w Polsce” z 17 grudnia 1956. W 1966 wojska radzieckie stacjonowały w 76 miejscowościach, w listopadzie 1989 wojska radzieckie użytkowały 6300 różnych budynków, w tym 1400 mieszkalnych, 13 lotnisk wojskowych (w tym pięć zapasowych), 1 bazę morską w [[Świnoujście|Świnoujściu]], 23 bocznice kolejowe o łącznej długości 64 km, a także 4 poligony wojskowe zajmujące razem 58 000 [[Hektar|ha]] – razem około 70 000 ha obszaru Polski. W okresie od 8 kwietnia 1991 do 17 września 1993 zostały wycofane wszystkie oddziały rosyjskie z Polski.
[[Plik:Катера на полигоне Каракол.jpg|mały|Baza przy jeziorze Issyk-kul.]]
W czasach ZSRR status ZATO posiadało miasto [[Karakoł]], leżące wówczas na terenie [[Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka|Kirgiskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej]]. Od 1955 roku<ref>{{Cytuj |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = regnum.ru |url = https://regnum.ru/news/polit/2174236.html |tytuł =Российская база ВМФ в Киргизии: Слухи в сторону}}</ref> w pobliskim jeziorze [[Issyk-kul]] Marynarka Wojenna ZSRR prowadziła badania nad napędem [[Torpeda|torpedowym]], przeciw [[Okręt podwodny|okrętom podwodnym]]<ref name=":7">{{Cytuj |tytuł = Российские торпеды прячутся на Иссык-Куле |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = Настоящее Время |url = https://www.currenttime.tv/a/27130475.html |język = ru}}</ref>. Obecnie bazę wojskową, wykorzystują wojska rosyjskie<ref name=":7" /><ref>{{Cytuj |tytuł = В Киргизии действует одна из военно-морских баз России |czasopismo = Российская газета |data = 2016-09-15 |data dostępu = 2020-11-22 |url = https://rg.ru/2016/09/15/v-kirgizii-dejstvuet-odna-iz-voenno-morskih-baz-rossii.html |język = ru}}</ref>. Status ZATO zniesiono, baza chroniona jest w sposób typowy dla obiektów wojskowych.
 
Miastem częściowo zamkniętym – ze względu na przejazd lądem przez tereny wojskowe – był do 1992<ref>{{Cytuj |url=https://web.archive.org/web/20140201182457/http://opuszczone-miejsca.prv.pl/zdj/hel/index.html |tytuł=Obiekty wojskowe na terenie Helu |opublikowany=opuszczone-miejsca.prv.pl |język=pl |data dostępu=2017-11-25}}</ref> [[Hel (miasto)|Hel]]. Osoby niebędące mieszkańcami miały prawo wjazdu samochodem prywatnym jedynie na zaproszenie, za specjalną przepustką. Przy wjeździe na drogę do Helu (w [[Jurata (osada)|Juracie]]) był postawiony szlaban i wartownia, drugi mieścił się bezpośrednio przed wjazdem do miasta. Podróż do Helu pociągiem lub autobusem PKS nie wymagała przepustek.
Status ZATO posiadało również miasto [[Majłuu-Suu]]<ref>{{Cytuj |autor = Канахина Татьяна Викторовна |tytuł = Особый статус закрытых административно-территориальных образований |czasopismo = Портал научно-практических публикаций |data = 2017 |data dostępu = 2020-11-22 |issn = 2313-0342 |url = http://portalnp.ru/2017/06/9358 |język = ru}}</ref>, zlokalizowane przy kopalni [[Uran (pierwiastek)|uranu]], działającej w latach 1946 – 1967<ref>{{Cytuj |tytuł = Над Киргизией нависла угроза экологической катастрофы |data = 2003-04-23 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = naviny.by |url = https://naviny.media/rubrics/disaster/2003/04/23/ic_articles_124_143917}}</ref>.
 
{{osobny artykuł|Garnizony Armii Radzieckiej na terytorium Polski}}
== [[Stany Zjednoczone]] ==
 
=== Zimna wojna ===
=== [[Stany Zjednoczone]] ===
==== Zimna wojna ====
Ograniczenia dotyczące podróżowania i zwiedzania obowiązywały w latach 1957 – 1962 i dotyczyły obywateli ZSRR lub w niektórych przypadkach również obywateli innych państw [[Blok wschodni|bloku wschodniego]].
 
W 1962 roku prezydent [[John F. Kennedy]] zniósł obostrzenia z 1957 roku, jednak do końca zimnej wojny utrzymano zakazy dla radzieckich dziennikarzy<ref name=":9" /><ref>{{Cytuj |tytuł = Restricting Soviet Travel in the U.S. During the Cold War {{!}} Worlds Revealed: Geography & Maps at The Library Of Congress |data = 2017-08-22 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = blogs.loc.gov |url = https://blogs.loc.gov/maps/2017/08/restricting-soviet-travel-in-the-u-s-during-the-cold-war/}}</ref>.
 
==== Sytuacja obecna ====
[[Plik:Dugway Proving Ground.jpg|mały|Poligon Dugway Proving Ground.]]
W Stanach Zjednoczonych nie funkcjonują typowe miasta zamknięte. Niektóre tereny z uwagi na strategiczne znaczenie militarne są objęte większą kontrolą i restrykcjami. Przykładem jest [[Dugway Proving Ground|poligon w Dugway]], w stanie [[Utah]] (na podstawie regulacji o kontroli z dnia 17 października 2014 roku) oraz [[Los Alamos]] w [[Nowy Meksyk|Nowym Meksyku]]<ref>{{Cytuj |autor = Facebook, Twitter, Show more sharing options, Facebook, Twitter |tytuł = Step into a 'secret city' where the atomic bomb was created in Los Alamos, N.M. |data = 2019-08-22 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = Los Angeles Times |url = https://www.latimes.com/travel/story/2019-08-22/new-mexico-los-alamos-weekend-trip-atomic-van |język = en}}</ref>.
Wjazdy osób postronnych na tereny wojskowe podlegają typowym ograniczeniom.
 
=== [[ŁotwaTadżykistan]] ===
W czasach ZSRR statusem ZATO objęte były następujące miejscowości:
 
* wieś [[Tērvete]], w obrębie której na początku lat sześćdziesiątych znajdowała się baza wojskowa, lotnisko polowe i kompleks dla rakiet typu Dźwina<ref>{{Cytuj |tytuł = Геннадий Дубровин. 867 ракетный полк |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = rvsn.ruzhany.info |url = https://rvsn.ruzhany.info/867rp_01.html}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = * jevgenij_m |tytuł = Советская подземная ракетная база в Тирзе. |data = 2011-07-31 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = jevgenij_m |url = https://jevgenij-m.livejournal.com/2739.html}}</ref><ref name=":10">{{Cytuj |tytuł = Ракетная база "Тервете" |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = raketnie-bazi-sssr.narod.ru |url = http://raketnie-bazi-sssr.narod.ru/Tervete.html}}</ref>. Baza została opuszczona po rozpadzie Związku Radzieckiego. Obecnie nie jest używana.
* wieś Zalitie (ros. За́лите), w której znajdował się kompleks rakietowy<ref name=":10" />,
* miasto [[Lipawa]] nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]] (baza marynarki)<ref>{{Cytuj |tytuł = ЗАТО на бывшей территории СССР |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = mybiblioteka.su |url = https://mybiblioteka.su/tom2/9-40885.html}}</ref>.
 
Obecnie na terenie Łotwy nie znajdują się miasta zamknięte.
 
== [[Tadżykistan]] ==
[[Plik:Okno (11).jpg|mały|Centrum wojskowe projektu „Okno” w pobliżu miasta Norak.]]
Status zamkniętego miasta ma [[Norak]], położony blisko rosyjskiego centrum wojskowego o kryptonimie „Okno”, służącego do monitorowania ruchów [[Satelita rozpoznawczy|satelitów]]<ref>{{Cytuj |autor = Andrey Kazantsev |tytuł = Russian military base in Tajikistan is most of all needed to ensure the security of Tajikistan itself |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = russiancouncil.ru |url = https://russiancouncil.ru/en/analytics-and-comments/analytics/russian-military-base-in-tajikistan-is-most-of-all-needed-to/ |język = en}}</ref> oraz drobnych obiektów, które potencjalnie mogą stanowić zagrożenie dla samolotów<ref>{{Cytuj |tytuł = Оптико-электронный узел "Окно" в Нуреке - Посольство Российской Федерации в Республике Таджикистан |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = dushanbe.mid.ru |url = https://dushanbe.mid.ru/optiko-elektronnyj-uzel-okno-v-nureke}}</ref>. Kompleks był budowany jeszcze w czasach ZSRR od 1979 roku<ref>{{Cytuj |tytuł = На территории Таджикистана поставлен на опытно-боевое дежурство российский оптико-электронный комплекс "Окно" |data = 20020718T2002 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = РИА Новости |url = https://ria.ru/20020718/194175.html |język = ru}}</ref>. Od 16 marca 2004 roku obowiązują tu przepisy charakterystyczne dla miast zamkniętych. Właścicielem kompleksu jest Federacja Rosyjska na mocy umowy z 2004 roku<ref>{{Cytuj |tytuł = Нурекское «Окно» готовится к отражению террористов / Армии / Независимая газета |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = nvo.ng.ru |url = https://nvo.ng.ru/forces/2005-04-15/3_nurek.html}}</ref>.
Na mapach wojskowych Buston oznaczano jako Leninabad-30 lub Leninabad-34. Status ZATO miasta Buston zniesiono po rozpadzie ZSRR.
 
=== [[Uzbekistan]]Ukraina ===
[[Plik:Abandoned_Soviet_Over-the-Horizon_Radar_Array_-_Chernobyl_Exclusion_Zone_-_Northern_Ukraine_-_07_(26494310044).jpg|mały|Instalacja radaru pozahoryzontalnego [[Duga]] w pobliżu Czarnobyla.]]
Do 1992 roku statusem ZATO objęte było miasto [[Kantubek]] na [[Wyspa Odrodzenia|Wyspie Odrodzenia]], gdzie w 1948 roku wybudowano laboratorium testujące [[Broń biologiczna|broń biologiczną]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Kantubek: Radziecki dom biologicznych koszmarów |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = menway.interia.pl |url = https://menway.interia.pl/historia/news-kantubek-radziecki-dom-biologicznych-koszmarow,nId,2391242 |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Остров Возрождение: как Советский Союз испытывал биологическое оружие |czasopismo = BBC News Україна |data dostępu = 2020-11-22 |url = https://www.bbc.com/ukrainian/vert-fut-russian-43500335 |język = ru}}</ref>. Pierwsze badania nad bronią biologiczną prowadzono tu jeszcze przed wybuchem [[II wojna światowa|II wojny światowej]] w latach 1936—1941<ref name=":11">{{Cytuj |tytuł = Аральск-7 — закрытый город-призрак, где испытывали биологическое оружие |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = БигПикча НОВОСТИ В ФОТОГРАФИЯХ |url = https://bigpicture.ru/?p=482671 |język = ru}}</ref>. ZATO funkcjonowało pod kryptonimem Aralsk-7<ref name=":11" />. Mieszkańców przesiedlono w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, zaś laboratoria zostały zamknięte. Obecnie status ZATO zniesiono, miasto jest opuszczone.
[[Plik:Городок_3.JPG|mały|Brama wjazdowa do Gorodka.]]
Obecnie na terenie [[Ukraina|Ukrainy]] nie ma miast zamkniętych. W czasach ZSRR status ZATO posiadały miejscowości związane z departamentem obrony.
 
[[Dniepr (miasto)|'''Dniepr''']], [[obwód dniepropetrowski]] – od lat pięćdziesiątych miasto zamknięte z uwagi na zakłady KB Jużnoje, następnie przekształcone w [[Jużmasz]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Днепр и Днепропетровская область |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = LIGA |url = https://file.liga.net/region/dnepropetrovsk_i_dnepropetrovskaya_oblast}}</ref>, które zajmowały się produkcją części i zespołów na potrzeby budowy rakiet oraz prowadzeniem badań w tym zakresie. W 1959 roku wprowadzono zakaz wjazdu do miasta dla cudzoziemców<ref name=":18">{{Cytuj |tytuł = Столица застоя? Брежневский миф Днепропетровска » ИНТЕЛРОС |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = www.intelros.ru |url = http://www.intelros.ru/readroom/nz/n5-2014/25273-stolica-zastoya-brezhnevskiy-mif-dnepropetrovska.html}}</ref>. Dniepr był największym zamkniętym miastem Ukrainy pod względem liczby ludności<ref name=":18" />.
Przepisom prawa, charakterystycznym dla ZATO podlegał [[port lotniczy Karszy]], zwany K2. W latach 1954 – 1992 znajdowała się tu radziecka baza lotnicza<ref>{{Cytuj |tytuł = 735th Bomber Aviation Regiment |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = www.ww2.dk |url = http://www.ww2.dk/new/air%20force/regiment/bap/735bap.htm}}</ref>, a następnie baza powietrzna Stanów Zjednoczonych ([[Język angielski|ang.]] Karshi-Khanabad Air Base). W latach 2001 – 2005 skierowano tu blisko siedem tysięcy pracowników [[Departament Obrony Stanów Zjednoczonych|Departamentu Obrony]]<ref>{{Cytuj |autor = Patricia Kime |tytuł = Post 9/11 veterans attribute deadly cancers to contaminants at US base in Uzbekistan |data = 2020-02-27 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = Military Times |url = https://www.militarytimes.com/news/pentagon-congress/2020/02/27/post-911-veterans-attribute-deadly-cancers-to-contaminants-at-us-base-in-uzbekistan/ |język = en}}</ref>.  Z tego miejsca kierowano misjami przeciw [[Al-Ka’ida|Al-Ka'idzie]], realizowanymi w Afganistanie. W 2005 roku wojska amerykańskie opuściły bazę na wniosek władz Uzbekistanu<ref>{{Cytuj |tytuł = US asked to leave Uzbek air base |data = 2005-07-30 |data dostępu = 2020-11-22 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4731411.stm |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Last US plane leaves Uzbek base |data = 2005-11-21 |data dostępu = 2020-11-22 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4457844.stm |język = en}}</ref>.
 
'''[[Czarnobyl]]''', [[obwód kijowski]] – od lat siedemdziesiątych do rozpadu ZSRR statusem ZATO był objęty teren w pobliżu Czarnobyla, gdzie znajdowała się instalacja [[Radar pozahoryzontalny|radaru pozahoryzontalnego]] [[Duga]], obecnie nieużywana.
== [[Estonia]] ==
[[Plik:Base_soviética_de_submarinos,_Parque_Nacional_Lahemaa,_Estonia,_2012-08-12,_DD_04.JPG|mały|[[Hara (Kuusalu)|Hara]]. Opuszczona baza radzieckich okrętów podwodnych.]]
[[Plik:Paldiski_abandoned_military_buildings.jpg|mały|[[Paldiski]]. Opuszczony ośrodek szkoleniowy. 1999 rok.]]
W czasach ZSRR na terenie [[Estońska Socjalistyczna Republika Radziecka|Estońskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej]] znajdowały się miasta zamknięte departamentu obrony:
 
'''Gorodok''' ([[Język ukraiński|ukr.]] Городок), [[rejon żytomierski]] – dawniej Makarow-1<ref>{{Cytuj |tytuł = Макаров-1: город, скрытый в полесской чаще (фоторепортаж) |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = www.unian.net |url = https://www.unian.net/society/227127-makarov-1-gorod-skryityiy-v-polesskoy-chasche-fotoreportaj.html |język = ru}}</ref>, miasteczko wojskowe, założone w 1969 roku, były garnizon wojsk rakietowych. ZATO do rozpadu ZSRR, obecnie teren wojskowy Ukrainy.
[[Hara (Kuusalu)|Hara]] w gminie [[Kuusalu]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Чем славился в разные времена эстонский залив Хара — фотогалерея |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = Sputnik Эстония |url = https://ee.sputniknews.ru/photo/20190726/17310448/Chem-slavilsya-v-raznye-vremena-estonskiy-zaliv-Khara--fotogalereya.html |język = ru}}</ref> – baza okrętów podwodnych, wybudowana w latach 1956 – 1958, centrum naukowo-badawcze marynarki<ref>{{Cytuj |tytuł = АЭРОВИДЕО: Одна из немногих баз размагничивания подводных лодок находилась в Лахемаа |data = 1486236001 |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = RUS Delfi |url = https://rus.delfi.ee/a/77127748 |język = ru}}</ref> oraz morski poligon doświadczalny floty ZSRR<ref name=":12">{{Cytuj |autor = Александр Хоботов {{!}} ERR |tytuł = Местные жители пытаются привлечь туристов в бывший военный городок в Лахемаа |data = 2020-07-31 |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = ERR |url = https://rus.err.ee/1119368/mestnye-zhiteli-pytajutsja-privlech-turistov-v-byvshij-voennyj-gorodok-v-lahemaa |język = ru}}</ref>. Baza funkcjonowała do rozpadu Związku Radzieckiego. Status ZATO zniesiono po opuszczeniu obiektów przez wojsko rosyjskie w 1993 roku<ref name=":12" />.
 
'''[[Lubecz]]''', [[obwód czernihowski]] – 7 km. od miasta znajdowała się antena zbudowana na potrzeby projektu Duga<ref>{{Cytuj |tytuł = Заброшенный секретный городок Любеч 1, ЗгРЛС Дуга 2 |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = MyNizhin |url = http://m.slavutich.cn.ua/news/foto_i_video/11857-zabroshennyi-sekretnyi-gorodok-lyubech-1-zgrls-duga-2.html |język = uk-UA}}</ref><ref name=":19">{{Cytuj |tytuł = Заброшенный секретный городок Любеч-1. |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = chernobyladventure.com |url = https://chernobyladventure.com/blog-lyubech1}}</ref>. Pobliski teren (zamknięty, miasteczko wojskowe i garnizon) figurował na radzieckich mapach jako kurort wypoczynkowy o nazwie Lubecz-1 (ros. Любеч-1)<ref>{{Cytuj |tytuł = «Любеч-1» секретный заброшеный военный городок в Черниговской области. Отзывы посетителей. |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = Funtime Kiev |url = https://funtime.kiev.ua/where-to-go/lyubech-1 |język = ru}}</ref>.
[[Paldiski]] –  była baza wojskowa „Podplaw” dla okrętów podwodnych z ośrodkiem szkoleniowym załóg Marynarki Wojennej ZSRR, wybudowanym w latach 1962 – 1963<ref name=":13">{{Cytuj |tytuł = Лучший центр по подготовке подводников СССР находился в Эстонии: эксклюзив |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = Sputnik Эстония |url = https://ee.sputniknews.ru/society/20180727/11868383/podgotovka-podvodnik-ussr-estonia-ekskljuziv.html |język = en-us}}</ref>. W Paldiskach znajdowała się jedyna placówka kształcąca kadry okrętów podwodnych na terenie ZSRR, z uwagi na rozmiary zwana „Pentagonem”<ref name=":13" />. Stacjonowała tu jednostka wojskowa nr 56190. Personel cywilny i wojskowy liczył 16 tys. osób<ref>{{Cytuj |tytuł = Soviet Nuclear Submarine Training Center, Paldiski {{!}} Coldwarsites |data dostępu = 2020-11-25 |url = https://coldwarsites.net/country/estonia/soviet-nuclear-submarine-training-center-paldiski/ |język = en-US}}</ref>. W 1989 roku wojska rosyjskie opuściły miasto. Do 1993 roku Paldiski były niedostępne dla cywilów<ref>{{Cytuj |tytuł = Koniec świata w sercu Europy |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = TUR-INFO.PL |url = http://www.tur-info.pl/p/ak_id,17487,,estonia,paldiski,zwiazek_radziecki,baltyk,miasteczko_nad_baltykiem,atrakcje_w.html}}</ref>.
 
'''Kaliniwka''' ([[Język ukraiński|ukr.]] Калинівка), [[obwód mikołajowski]] – we wsi znajdowała się antena odbiorcza projektu Duga<ref>{{Cytuj |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = library.voenmeh.ru |url = http://library.voenmeh.ru/jirbis2/files/materials/ifour/book2/book_on_main_page/2.1.htm}}</ref>, której budowę rozpoczęto w 1966 roku<ref name=":19" />. Kalinowka była zamkniętym terenem wojskowym do rozpadu ZSRR. Na radzieckich mapach wojskowych wieś oznaczano jako Kalinowska (ros. Калиновка).
Obecnie znajduje się tu baza estońskiej marynarki wojennej. Były ośrodek szkoleniowy nie jest używany.
 
'''Łucz''' ([[Język ukraiński|ukr.]] Луч ), obwód mikołajowski – we wsi znajdowała się druga antena odbiorcza zbudowana na potrzeby projektu Duga, oddalona około 30 km od wsi Kaliniwka<ref>{{Cytuj |tytuł = Радар "Дуга-3" не существует! » ЧЕРНОБЫЛЬ ТУР®. Официальные экскурсии в Припять. CHERNOBYL TOUR® - tours to Pripyat 2018 |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = www.chernobyl-tour.com |url = https://www.chernobyl-tour.com/duga-3_doesnt_exist_ru.html}}</ref>. Teren ZATO do rozpadu ZSRR.
[[Port lotniczy Ämari]] w miejscowości [[Vasalemma]] - baza lotnicza powstała w 1945 roku, na potrzeby radzieckich samolotów myśliwsko-bombowych<ref name=":14">{{Cytuj |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = regnum.ru |url = https://regnum.ru/news/polit/2133512.html}}</ref>. W latach 1967 – 1984 stacjonował tu 88 Pułk Lotniczy ZSRR, operujący maszynami: [[MiG-17]], następnie [[MiG-21]] i [[MiG-27]]<ref>{{Cytuj |tytuł = 88th Fighter-Bomber Aviation Regiment |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = www.ww2.dk |url = http://www.ww2.dk/new/air%20force/regiment/shap/88apib.htm}}</ref>. Port lotniczy miał status ZATO do rozpadu ZSRR. Na mocy międzynarodowego porozumienia z 1996 roku stał się własnością Estonii<ref name=":14" />.
 
'''[[Uzyn]]''', obwód kijowski – była radziecka baza wojskowa, zbudowana w 1955 roku, teren 106 Dywizji Lotniczej<ref>{{Cytuj |autor = maxiwell83, ru_abandoned |tytuł = Заброшенный военный аэродром 106-ТБАД |data = 2019-06-29 |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = Забытые в прошлом (ЧИТАЙТЕ ПРАВИЛА!) |url = https://ru-abandoned.livejournal.com/1738298.html}}</ref>. W 1956 roku lotnisko wojskowe przyjęło pierwszy samolot<ref>{{Cytuj |tytuł = Заброшенный военный аэродром 106-ТБАД |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = За державу обидно! Национальный архив заброшенного наследия СССР. Фоторепортажи, статьи, исторические заметки, путешествия по России и странам СНГ |url = https://swalker.org/voennie/4154-zabroshennyj-voennyj-ajerodrom-106-tbad.html |język = ru}}</ref>. Do rozpadu ZSRR miasto zamknięte. Następnie baza była używana przez wojska Ukrainy.
Współcześnie port lotniczy Ämari jest terenem o ograniczonym dostępie dla cywilów. Znajduje się tu baza Estońskich Sił Powietrznych, z której korzystają również maszyny krajów [[NATO]] i Stanów Zjednoczonych.
 
[[Żółte Wody|'''Żółte Wody''']], obwód dniepropetrowski – w 1951 roku uruchomiono tu „Wostoczno Gorno-Obogatitielnyj Kombinat” (dawniej Kombinat 9 lub Zakład 28), podległy [[Ministerstwo Średniego Przemysłu Maszynowego ZSRR|Ministerstwu Średniego Przemysłu Maszynowego ZSRR]], zajmujący się wydobyciem i obróbką uranu<ref>{{Cytuj |tytuł = Урановые предприятия Украины: комбинаты, шахты, рудники |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = rudana.in.ua |url = http://rudana.in.ua/uran_predpr.htm}}</ref>.
[[Sillamäe]] – dawniej Narwa-10 i Leningrad-1, miasto zamknięte w latach 1947 - 1991<ref>{{Cytuj |tytuł = От местечка Силламяги до города Силламяэ - Музей Силламяэ |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = sillamae-muuseum.ee |url = https://sillamae-muuseum.ee/ru/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%B8-%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B0}}</ref>. W 1946 roku podjęto decyzję o utworzeniu w tym miejscu zakładu wydobycia i przetwórstwa uranu<ref>{{Cytuj |tytuł = История завода / Tehase ajalugu |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = kodulugu.slib.ee |url = http://kodulugu.slib.ee/ru/promyshlennost/item/istoriya-zavoda-tehase-ajalugu}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Sillamäe (town), Estonia |data dostępu = 2020-11-25 |opublikowany = Visitestonia.com |url = https://www.visitestonia.com/en/sillamae-town |język = en}}</ref> (tak zwany Kombinat-7). Zaopatrywał inne obiekty departamentu obrony w produkty i części niezbędne do badań i tworzenia broni. Stacjonowała tu jednostka wojskowa 77960.
 
=== [[TadżykistanUzbekistan]] ===
Do 1992 roku statusem ZATO objęte było miasto [[Kantubek]] na [[Wyspa Odrodzenia|Wyspie Odrodzenia]], gdzie w 1948 roku wybudowano laboratorium testujące [[Broń biologiczna|broń biologiczną]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Kantubek: Radziecki dom biologicznych koszmarów |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = menway.interia.pl |url = https://menway.interia.pl/historia/news-kantubek-radziecki-dom-biologicznych-koszmarow,nId,2391242 |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Остров Возрождение: как Советский Союз испытывал биологическое оружие |czasopismo = BBC News Україна |data dostępu = 2020-11-22 |url = https://www.bbc.com/ukrainian/vert-fut-russian-43500335 |język = ru}}</ref>. Pierwsze badania nad bronią biologiczną prowadzono tu jeszcze przed wybuchem [[II wojna światowa|II wojny światowej]] w latach 1936—1941<ref name=":11">{{Cytuj |tytuł = Аральск-7 — закрытый город-призрак, где испытывали биологическое оружие |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = БигПикча НОВОСТИ В ФОТОГРАФИЯХ |url = https://bigpicture.ru/?p=482671 |język = ru}}</ref>. ZATO funkcjonowało pod kryptonimem Aralsk-7<ref name=":11" />. Mieszkańców przesiedlono w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, zaś laboratoria zostały zamknięte. Obecnie status ZATO zniesiono, miasto jest opuszczone.
 
Przepisom prawa, charakterystycznym dla ZATO podlegał [[port lotniczy Karszy]], zwany K2. W latach 1954 – 1992 znajdowała się tu radziecka baza lotnicza<ref>{{Cytuj |tytuł = 735th Bomber Aviation Regiment |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = www.ww2.dk |url = http://www.ww2.dk/new/air%20force/regiment/bap/735bap.htm}}</ref>, a następnie baza powietrzna Stanów Zjednoczonych ([[Język angielski|ang.]] Karshi-Khanabad Air Base). W latach 2001 – 2005 skierowano tu blisko siedem tysięcy pracowników [[Departament Obrony Stanów Zjednoczonych|Departamentu Obrony]]<ref>{{Cytuj |autor = Patricia Kime |tytuł = Post 9/11 veterans attribute deadly cancers to contaminants at US base in Uzbekistan |data = 2020-02-27 |data dostępu = 2020-11-22 |opublikowany = Military Times |url = https://www.militarytimes.com/news/pentagon-congress/2020/02/27/post-911-veterans-attribute-deadly-cancers-to-contaminants-at-us-base-in-uzbekistan/ |język = en}}</ref>.  Z tego miejsca kierowano misjami przeciw [[Al-Ka’ida|Al-Ka'idzie]], realizowanymi w Afganistanie. W 2005 roku wojska amerykańskie opuściły bazę na wniosek władz Uzbekistanu<ref>{{Cytuj |tytuł = US asked to leave Uzbek air base |data = 2005-07-30 |data dostępu = 2020-11-22 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4731411.stm |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Last US plane leaves Uzbek base |data = 2005-11-21 |data dostępu = 2020-11-22 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4457844.stm |język = en}}</ref>.
== Przypisy ==
{{Przypisy}}