Jawor (miasto): Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1478 bajtów ,  5 miesięcy temu
m
→‎Historia: ->dr. uzupełnienie
m (Usuwam kategorię w wyniku zamknięcia dyskusji)
m (→‎Historia: ->dr. uzupełnienie)
Nie wiadomo dokładnie, kiedy Jawor otrzymał [[prawa miejskie]], ponieważ nie zachował się [[Prawo lokacyjne|akt lokacyjny]]. Jawor stał się stolicą [[Księstwo jaworskie|Księstwa jaworskiego]]<ref>Orgelbrand Samuel, Encyklopedia powszechna: z ilustracjami i mapami, T. VII”, Warszawa 1900.</ref>, które zostało utworzone ok. 1274 r. przez [[Bolesław II Rogatka|Bolesława II Rogatkę]]. Wydzielił on swojemu najstarszemu synowi, [[Henryk V Brzuchaty|Henrykowi V Brzuchatemu]], własną dzielnicę, obejmującą takie miasta jak Jawor, [[Bolków]], [[Kamienna Góra]], [[Lubawka]], [[Lwówek Śląski]] i [[Świerzawa]]”{{R|Rybotycki-1997}}.
 
Rozwój miasta, zarówno gospodarczy, jak i terytorialny, przypadł na lata rządów księcia [[Bolko I Surowy|Bolka I Surowego]] od 1278 r. także księcia jaworskiego. Po jego śmierci księstwo rozpadło się na trzy części. W 1312 r. jaworska dzielnica przypadła drugiemu synowi Bolka I Surowego, księciu [[Henryk I jaworski|Henrykowi I jaworskiemu]], który nadał miastu liczne przywileje, m.in. prawo do warzenia piwa, prawo mili (1326) i przywilej wolnego handlu solą (1329). Ok. 1300 miasto otoczono murami, w 1372 nastąpiło wykupienie wójtostwa, a rok później powstał cech sukienników. Do 1392 r. Jawor wchodził w skład samodzielnego księstwa piastowskiego. Po śmierci Bolka II Małego w 1368 r. Księstwo świdnicko-jaworskie dostało się, jako [[oprawa wdowia]], w ręce [[Agnieszka Habsburżanka (zm. 1392)|Agnieszki Habsburskiej]] i dopiero po jej śmierci w 1392 r. zostało połączone z Koroną Czeską. Pozostało ono niezależne najdłużej ze wszystkich księstw śląskich, utrzymując do tego roku swą samodzielność. Po okresach [[Wojny husyckie|wojen husyckich]] nastąpił okres świetności miasta, które zamieszkiwało wtedy ponad 3000 osób. Jawor pełnił w tym okresie funkcję ośrodka administracyjnego, do którego zjeżdżano się na sejmiki księstw [[Historia Świdnicy#Księstwo Świdnicko-Jaworskie|świdnickiego]] i [[księstwo jaworskie|jaworskiego]]. W 1420 r. z miasta wypędzono miejscową gminę żydowską{{R|Jastrzębski}}. Po okresie stagnacji ożywienie nastąpiło na początku XVI w. i sprawiło, że Jawor stał się głównym ośrodkiem tkactwa lnu na Dolnym Śląsku. Ożywił się również handel, odbywały się dwa targi tygodniowo i trzy jarmarki rocznie. W latach 1510-1559 powstał drugi pierścień murów miejskich, a w 1546 kamienny most na Nysie. W 1516 miało miejsce powstanie ludowe przeciwko patrycjatowi, od 1526 nastąpił rozwój ruchów luterańskich. Miasto niszczyły epidemie i pożary, największy w 1580 zniszczył znaczną część zabudowy. Kolejne zniszczenia przyniosła [[wojna trzydziestoletnia]]. W 1648 na stacjonujący w mieście niewielki garnizon szwedzki napadł oddział cesarskiego płk. Villamiego, po zwycięskiej walce podpalili miasto w 16 miejscach, z pożaru ocalały pojedyncze budynki, ratusz, dwa kościoły i klasztor. Ludność zmalała 10-krotnie do poziomu 150 osób, w odradzającym się mieście nastąpił rozwój drukarstwa, a w 1726 uruchomiono pocztę konną<ref name="dolnyslask">{{Cytuj|autor = Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas |tytuł = Dolny Śląsk - przewodnik |data = 1977 |miejsce = Warszawa |wydawca = Wyd. Sport i Turystyka |s = 361-362 }}</ref>.
[[Plik:Friedensk-Jauer.jpg|thumb|left|[[Friedrich Bernhard Werner]] z cyklu ''„Śląskie domy modlitwy” (1748 – 52)'' – [[Kościół Pokoju w Jaworze]] (XVII w.)]]
[[Plik:FISCHER, STUCKART(1819) Schlesien p084 - Jauer (von der Mittagsseite).jpg|thumb|Jawor, 1819 r.]]
[[Plik:Jawor NARA-68155047.jpg|thumb|Jawor, 1920 r.]]
W wyniku [[Wojny śląskie|wojen śląskich]] (1740–1763) Jawor dostał się pod panowanie [[Królestwo Prus|Prus]], a nowy król, [[Fryderyk II Wielki]], zreformował administrację w mieście, czyniąc Jawor miastem powiatowym. W XIX wieku rozwój miasta był stały, bez zakłóceń, w 1862 r. zainstalowano oświetlenie gazowe (zamienione na elektryczne w 1911 roku). W latach 1856–1902 przeprowadzono linię kolejową m.in. do [[Legnica|Legnicy]], [[Jaworzyna Śląska|Jaworzyny Śląskiej]], [[Roztoka (województwo dolnośląskie)|Roztoki]] i [[Malczyce|Malczyc]]. Przy tejże linii powstały zakłady Wolffa (później Kuźnia Jawor SA) oraz [[cukrownia]]. W 1849 r. powstała w Jaworze Loża Masońska św. Marcina pod Trzema Złotymi Kłosami ({{w języku|de|Loge St. Martin zu den drei goldenen Aehren in Jauer}}) w nawiązaniu do świętego patrona miasta. W 1866 wyburzono bramy miejskie, w 1895 pożar zniszczył najstarszą zabudowę.
 
W 1940 r. w Jaworze mieszkało ponad 13&nbsp;000 osób. W 1945 r. miasto zdobyły oddziały 9 Korpusu Zmechanizowanego i 3 Armii Pancernej. Jawor przejęty został przez administrację polską w kwietniu 1945 roku. W mieście po wojnie stacjonował 15 batalion samochodowy [[Armia Czerwona|Armii Czerwonej]]. W mieście działały zakłady garbarskie, cukrownia, Kuźnia Jawor, Fabryka Wyrobów Metalowych i Zakłady Chemii Gospodarczej<ref>Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 {{ISBN|83-217-2329-2}}, s. 135.</ref>.
 
Do Jawora przyłączono miejscowość Stary Jawor, która obecnie jest jedną z dzielnic miasta. Po jej przyłączeniu Jawor przesunął swe granice w stronę północno-zachodnią i sięga na zachód, w okolice [[Zalew Słup|zalewu Słup]], a na północ w okolice miejscowości Małuszów (dokładniej stacja benzynowa i oczyszczalnia ścieków).