Episteme: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1019 bajtów ,  11 miesięcy temu
+
m (szablon)
(+)
{{Inne znaczenia|2=[[Wydawnictwo Episteme]]}}
[[Plik:Efez Celsus Library 5 RB.jpg|thumb|Personifikacja ''Episteme''. Rzeźba w [[Biblioteka Celsusa|Bibliotece Celsusa]] w [[Efez]]ie w [[Turcja|Turcji]].]]
'''Episteme''' ({{greka|ἐπιστήμη}}) – w [[Filozofia starożytna|filozofii starożytnej Grecji]] pojęcie oznaczające wiedzę naukową. Używane jest w dwóch zasadniczych kontekstach:
* ''episteme'' oznaczająca wiedzę pewną, niepodważalną, uzasadnioną i przeciwstawianą opinii (''[[doksa]]'', {{greka|δόξα}}) czy wiedzy niepewnej{{odn|Preus|2007|s=105}},
* ''episteme'' oznaczające wiedzę teoretyczną, przeciwstawianą umiejętnościom praktycznym (''[[techne]]'', {{greka|τέχνη}}) i [[doświadczenie|doświadczeniu]] (''empeiria'' ){{odn|Parry|2014}}.σοφία
 
W starożytnej Grecji funkcjonowały także inne słowa bliskoznaczne. [[Filozofia przedsokratejska|Presokratycy]] używali raczej takich słów jak ''sofia'' ({{greka|σοφία}}, tłumaczona często jako [[mądrość]]), ''gnome'' ({{greka|γνώμη}}) czy ''gnosis'' ({{greka|γνῶσῐς}}){{odn|Preus|2007|s=105}}.
 
W filozofii [[Platon]]a ''episteme'' oznaczała wiedzę dotyczącą prawdziwego świata [[idea|idei]], poznawana [[rozum]]owo, w przeciwieństwie do doksy, która dotyczy świata zmysłowego, złudnego. U [[Arystoteles]]a wiedza ma postać systemu [[sylogizm]]ów, w którym wychodząc od [[przesłanka|przesłanek]], wyprowadza się kolejne twierdzenia za pomocą [[rozumowanie dedukcyjne|dedukcji]]. ''Episteme'' była ogólna i pewna. Dzieliła się na wiedzę teoretyczną (spekulatywną), praktyczną (związaną z działaniem [[etyka|etycznym]] czy [[Działania polityczne|politycznym]]) i wytwórczą (pojetyczną – ''techne''){{odn|Preus|2007|s=105-106}}.
 
Od słowa ''episteme'' pochodzi nazwa działu filozofii: [[epistemologia]], czyli teoria poznania.
 
== Platon ==
[[Platon]] nie przeprowadził systematycznej analizy pojęcia ''episteme''. Pojawia się ono u niego często, przeciwstawiane ''techne'' jako wiedzy praktycznej. ''Episteme'' było wiedzą wyższą, dotyczącą prawdziwego świata [[idea|idei]], poznawana [[rozum]]owo, w przeciwieństwie do [[doksa|doksy]], która dotyczy świata zmysłowego, złudnego{{odn|Preus|2007|s=105-106}}.
 
== Arystoteles ==
Dla [[Arystoteles]]a ''episteme'' oznacza ''wiedzę naukową'' i przeciwstawiana jest ''techne'' i doświadczeniu. Poznanie takie następuje poprzez badanie czy dociekanie (''theorein'', {{greka|θεωρεῖν}}) i ma charakter [[spekulacja (filozofia)|spekulatywny]]. Episteme uprawiana jest przez filozofów. Jest to poznanie tego, co najbardziej istotne w rzeczywistości: jej wyabstrahowanej z konkretu [[forma substancjalna|formy]]. Wiedza taka dotyczy tego, co jest ogólne, konieczne i istotne. Ma charakter pojęciowym{{odn|Narecki|1994}}.
 
Podstawą wiedzy naukowej u Arystotelesa są: [[definicja]] (dotycząca formy) i [[sylogizm]], jako forma dowodzenia jej istotnych atrybutów, wywodzonych za pomocą [[rozumowanie dedukcyjne|dedukcji]]{{odn|Narecki|1994}}.
 
Wiedza ta ma odpowiadać na pytanie "dlaczego" coś jest jakieś i szuka [[przyczynowość|przyczyn]] rzeczywistości{{odn|Narecki|1994}}.
 
== Przypisy ==
== Bibliografia ==
* {{cytuj | url = http://plato.stanford.edu/entries/episteme-techne/ | autor = Richard Parry; | tytuł = ''Episteme'' and ''Techne'' | data = 2014-06-22 | redaktor = Edward N. Zalta | praca = [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] | język = en | wydawca = Metaphysics Research Lab, [[Uniwersytet Stanforda|Stanford University]] | opis = Winter 2017 Edition | issn = 095-5054 | data dostępu = 2018-01-30 | archiwum = http://plato.stanford.edu/archives/win2017/entries/episteme-techne/ | zarchiwizowano = 2017-12-21 | odn = tak}}
* {{cytuj książkę | nazwisko=Preusautor | imię=Anthony Preus | tytuł=Historical Dictionary of Ancient Greek Philosophy | miejsce= Lanham, Maryland–Toronto–Oxford | wydawca=The Scarecrow Press, Inc | rokdata = 2007 | isbn =0-8108-5487-2 | odn=tak}}
* {{cytuj | autor =Krzysztof Narecki|rozdział=Słownik terminów Arystotelesowych | tytuł=Arystoteles. Dzieła wszystkie| redaktor=Ewa Głębicka, Narcyza Szancer|wolumin=7|miejsce= Warszawa| wydawca=PWN | data = 1994 | s=50-51}}
 
 
[[Kategoria:Starogreckie pojęcia filozoficzne]]