Bitwa pod Falaise: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 85 bajtów ,  1 rok temu
drobne redakcyjne, wikizacja
(drobne redakcyjne, wikizacja)
Wczesne cele wojsk alianckich po inwazji na okupowaną przez Niemców Francję koncentrowały się wokół stałego portu w [[Cherbourg-Octeville|Cherbourgu]] i rejonu miasta [[Caen]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = van der Vat | imię = Dan | autor = | autor link = | tytuł = D-Day; The Greatest Invasion, A People's History | url = | wydanie = | wydawca = Madison Press | miejsce = Aurora | data = | rok = 2003 | strony = 110 | język = en}}</ref>. Alianckie ataki obliczone na stałe poszerzanie przyczółków szybko pokonały pierwsze niemieckie próby zepchnięcia sił anglo-amerykańskich do morza, ale zła pogoda na [[La Manche|Kanale La Manche]] opóźniła gromadzenie zapasów i posiłków, umożliwiając jednocześnie Niemcom przemieszczanie swoich wojsk i zaopatrzenia bez przeciwdziałania ze strony alianckich siły powietrznych<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Williams | imię = Andrew | autor = | autor link = | tytuł = D-Day to Berlin | url = | wydanie = | wydawca = Hodder & Stoughto | miejsce = London | data = | rok = 2004 | strony = 114 | język = en}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Griess | imię = T. | autor = | autor link = | tytuł = The Second World War: Europe and the Mediterranean | url = | wydanie = | wydawca = Square One Publishers | miejsce = United States Military Academy West Point, New York | data = | rok = 2002 | strony = 308–310 | język = en}}</ref>. Amerykański VII Korpus zdobył Cherbourg 27 czerwca, ale niemiecka obrona Caen trwała aż do 20 lipca, kiedy to południowe dzielnice miasta zajęli Brytyjczycy i Kanadyjczycy w [[Operacja Goodwood|Operacji Goodwood]] i [[Operacja Atlantic|Operacji Atlantic]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Hastings | imię = Max | autor = | autor link = | tytuł = Overlord: D-Day and the Battle for Normandy | url = | wydanie = reprint | wydawca = Vintage Books USA | miejsce = New York | data = | rok = 2006 | strony = 165 | język = en}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Trew | imię = Simon | autor = | autor link = | nazwisko2 = Badsey | imię2 = Stephen | autor2 = | autor link2 = | tytuł = Battle for Caen | url = | wydanie = | wydawca = The History Press | miejsce = Stroud | data = | rok = 2004 | strony = 48 | język = en}}</ref>.
 
Generał [[Bernard Law Montgomery]], dowódca alianckich sił lądowych, zaplanował strategię związania walką sił niemieckich na wschodnim krańcu przyczółku przez Brytyjczyków i Kanadyjczyków, podczas gdy amerykańska 1 Armia ruszyła zachodnią stroną [[Półwysep Cotentin|półwyspu Cotentin]] do [[Avranches]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Hart | imię = S.A. | autor = | autor link = | tytuł = Colossal Cracks: Montgomery's 21st Army Group in Northwest Europe, 1944–45 | url = | wydanie = | wydawca = Stackpole Books | miejsce = Mechanicsburg | data = | rok = 2007 | strony = 38 | język = en}}</ref>. 25 lipca dowódca 1 Armii, generał [[Omar Bradley]] rozpoczął [[Operacja Cobra|Operację Cobra]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Wilmot | imię = Chester | autor = | autor link = | nazwisko2 = McDevitt | imię2 = C.D. | autor2 = | autor link2 = | tytuł = The Struggle for Europe | url = | wydanie = | wydawca = Wordsworth Editions | miejsce = Ware | data = | rok = 1997 | strony = 390–392 | język = en}}</ref>. 1 Armia przedarła się przez niemieckie umocnienia w pobliżu [[Saint-Lô]] i pod koniec trzeciego dnia operacji w kilku punktach pokonała 38 km na południe od swojej linii wyjściowej<ref>Hastings, op. cit., s. 257</ref><ref>Wilmot, op. cit., s. 393</ref>. Avranches zostało zdobyte 30 lipca, a w ciągu kolejnych 24 godzin VIII Korpus amerykańskiej 3. Armii przekroczył most do Bretanii w [[Pontaubault]] i kontynuował natarcie na południowy zachód przez otwarty teren, prawie bez oporu ze strony wroga<ref>Williams, op. cit., s. 185</ref><ref>Wilmot, op. cit., s. 394</ref><ref>Hastings, op. cit., s. 280</ref>.
 
=== Operacja Lüttich ===
{{Główny artykuł|Operacja Totalize}}
[[Plik:Totalise88gun.jpg|thumb|240px|Czołg [[Mk VIII Cromwell]] i [[Willys MB|Jeep Willys MB]] mijający porzucone niemieckie [[8,8 cm PaK 43|działo przeciwpancerne 88 mm]] podczas operacji Totalize]]
Kanadyjska 1 Armia otrzymała rozkaz zdobycia wysoko położonego terenu na północ od Falaise w celu zamknięcia w okrążeniu Grupy Armii B<ref>D'Este, op. cit., s. 404</ref>. Kanadyjczycy planowali Operację Totalize jako połączony z atakami bombowców strategicznych nowatorski atak nocny z wykorzystaniem transporterów opancerzonych [[Kangaroo]]<ref name="Hastings s. 296">Hastings, op. cit., s. 296</ref><ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Zuehlke | imię = Mark | autor = | autor link = | tytuł = The Canadian Military Atlas: Canada's Battlefields from the French and Indian Wars to Kosovo | url = | wydanie = | wydawca = Stoddart Publishing | miejsce = North York | data = 2001 | strony = 168 | język = en}}</ref>. Operacja Totalize rozpoczęła się w nocy z 7 na 8 sierpnia; piechota pierwszego rzutu jechała na transportach, kierowana przez [[radionamiernik]]i, nacierając przeciwko [[12 Dywizja Pancerna SS „Hitlerjugend”|12 Dywizji Pancernej SS „Hitlerjugend”]], która utrzymywała odcinek o długości 14 km, wspierana przez 101 Batalion Czołgów Ciężkich i resztki [[89 Dywizja Piechoty (III Rzesza)|89 Dywizji Piechoty]]<ref name="Hastings s. 296" /><ref>Williams, op. cit., s. 198</ref>. Strategiczny szczyt Verrières oraz miasto Cintheaux zdobyto 9 sierpnia, ale tempo postępu kanadyjskiego natarcia zostało spowolnione przez silny niemiecki opór i złe dowodzenie po stronie alianckiej, co doprowadziło do wielu ofiar w kanadyjskiej [[4 Kanadyjska Dywizja Pancerna|4. Dywizji Pancernej]] i polskiej [[1 Dywizja Pancerna (PSZ)|1. Dywizji Pancernej]]<ref>Hastings, op. cit., s. 299</ref><ref name="Hastings s. 301">Hastings, op. cit., s. 301</ref><ref name="Bercuson s. 230">{{Cytuj książkę | nazwisko = Bercuson | imię = David | autor = | autor link = | tytuł = Maple Leaf Against the Axis | url = | wydanie = | wydawca = Red Deer Press | miejsce = Markham | data = | rok = 2004 | strony = 230 | język = en}}</ref>. Do 10 sierpnia siły anglo-kanadyjskie dotarły do wzgórza 195, na północ od Falaise<ref name="Bercuson s. 230" />. Następnego dnia dowódca sił kanadyjskich, płk [[Guy Simonds]] odłączył dywizje pancerne od dywizji piechoty, kończąc operację<ref>Hastings, op. cit., s. 300</ref>.
 
== Preludium ==
Natarcie 3 Armii z południa poczyniło znaczne postępy 12 sierpnia; Alençon zostało zdobyte, a von Kluge był zmuszony rzucić gromadzone siły do kontrataku. Następnego dnia amerykańska 5 Dywizja Pancerna ze składu XV Korpusu przesunęła się o 56 km i osiągnęła pozycje z widokiem na Argentan<ref name="Wilmot s. 417">Wilmot, op. cit., s. 417</ref>. 13 sierpnia Bradley odwołał rozkazy Pattona dotyczące dalszego natarcia na północ w kierunku Falaise przez 5 Dywizję Pancerną, obawiając się przypadkowych [[Bratobójczy ogień|bratobójczych walk]] po wtargnięciu w sektor armii brytyjskich<ref name="Wilmot s. 417" />. Zamiast tego nakazał XV Korpusowi „skoncentrować się na operacjach w innym kierunku”<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Essame | imię = Hubert | autor = | autor link = | tytuł = Patton: as Military Commander | url = | wydanie = | wydawca = Da Capo Press | miejsce = New York | data = | rok = 1988 | strony = 168 | język = en}}</ref>. Oddziały amerykańskie w pobliżu Argentan rozpoczęły odwrót, co zakończyło niepełny manewr okrążający w wykonaniu XV Korpusu<ref name="Essame">Essame, op. cit., s. 182</ref>. Patton sprzeciwiał się tej decyzji, ale dostosował się do niej, co pozostawiło wyjście dużej części sił niemieckich z kotła Falaise<ref name="Essame" />.
 
Po zatrzymaniu się Amerykanów na południowej flance, a następnie połączeniu się niemieckich wojsk w niezamkniętym kotle z nadciągającą na odsiecz ze wschodu Grupą Pancerną [[Heinrich Eberbach|Heinricha Eberbacha]], przy nieustającym naporze Brytyjczyków z północnego zachodu, to kanadyjska 1 Armia, w skład której wschodziła polska [[1 Dywizja Pancerna (PSZ)|1 Dywizja Pancerna]], dostała rozkaz zamknięcia pierścienia okrążenia<ref>Wilmot, op. cit., s. 419</ref>. Po ograniczonym ataku kanadyjskiej 2 Dywizji Piechoty w dolinie Laize w dniach 12–13 sierpnia, większość czasu od zakończenia Operacji Totalize Kanadyjczycy i Polacy spędzili na przygotowaniach do Operacji Tractable, bezpośredniego ataku na Falaise<ref name="Hastings s. 301" />. Operacja rozpoczęła się 14 sierpnia o godz. 11:42, przykryta artyleryjską zasłoną dymną, która naśladowała nocny atak rozpoczynający Operację Totalize<ref name="Hastings s. 301" /><ref name="Bercuson s. 231">Bercuson, op. cit., s. 231</ref>. Kanadyjska 4. Dywizja Pancerna i polska 1. Dywizja Pancerna przekroczyły rzekę Laison, ale miała opóźnienia na linii rzeki Dives, dając czas czołgom [[Panzerkampfwagen VI Tiger|Tygrys]] ze 102 batalionu czołgów ciężkich na przygotowanie kontrataku<ref name="Bercuson s. 231" />.
 
Poruszanie się pośród dymu spowolniło postęp atakujących wojsk, a błędne użycie przez kanadyjską 1 Armię żółtego dymu do zaznaczenia swoich pozycji – tego samego, którego [[Samolot bombowy|bombowce strategiczne]] używały do oznaczania celów – doprowadził do zbombardowania Kanadyjczyków przez sojusznicze samoloty i jeszcze większego spowolnienia postępów natarcia<ref>Hastings, op. cit., s. 302, 354</ref>. 15 sierpnia kanadyjska 2 i 3 Dywizja Piechoty oraz 2 Brygada Pancerna kontynuowały ofensywę, ale ich postępy były mizerne<ref name="Hastings s. 302">Hastings, op. cit., s. 302</ref><ref>Van der Vat, op. cit., s. 169</ref>. 4 Dywizja Pancerna zdobyła jednak [[Soulangy]] łamiąc ciężki niemiecki opór i odpierając kilka kontrataków, co uniemożliwiło Niemcom dokonanie wyłomu w pobliżu miasta [[Trun]]<ref name="Bercuson s. 232">Bercuson, op. cit., s. 232</ref>. Następnego dnia 2 Dywizja Piechoty wkroczyła do Falaise, napotykając tylko niewielki opór sfanatyzowanych jednostek Waffen SS i maruderów z rozbitych jednostek niemieckiej piechoty, a do 17 sierpnia zabezpieczyła miasto<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Copp | imię = Terry | autor = | autor link = | tytuł = Cinderella Army: The Canadians in Northwest Europe, 1944–1945 | url = | wydanie = | wydawca = University of Toronto Press | miejsce = Toronto | data = | rok = 2006 | strony = 104 | język = en}}</ref>.
Polacy utrzymali się na wzgórzu 262 (zwanym przez nich ''Maczugą'') i byli w stanie z punktu obserwacyjnego skierować precyzyjny ostrzał artyleryjski na wycofujących się Niemców<ref name="D'Este">D'Este, op. cit., s. 458</ref>. Dlatego gen. [[Paul Hausser]], dowódca 7 Armii nakazał „wyeliminowanie” polskich pozycji<ref name="Van der Vat" />. Pozostałości [[352 Dywizja Piechoty (III Rzesza)|352 Dywizji Piechoty]] i kilka grup bojowych z 2 Dywizji Pancernej SS spowodowały wiele strat w 8 i 9 batalionie polskiej dywizji. Ich atak został ostatecznie odparty kosztem wystrzelania prawie całej amunicji. Resztki XLVII Korpusu Pancernego uciekały z kotła. W nocy dochodziło już jedynie do sporadycznych walk, a Polacy często wzywali ostrzał artyleryjski, aby zakłócić wycofywanie się Niemców z ich sektora<ref name="D'Este" />.
 
Następnego dnia rano niemieckie kontrataki zostały wznowione, ale Polacy utrzymali się na grzbiecie. Około godz. 11:00 ostatnia próba natarcia na pozycje 9 batalionu została podjęta przez pobliskie oddziały Waffen-SS, które zostały pokonane w starciach na krótkim dystansie, włącznie z walką wręcz<ref name="McGilvray">{{Cytuj książkę | nazwisko = McGilvray | imię = Evan | autor = | autor link = | tytuł = The Black Devils' March – A Doomed Odyssey – The 1st Polish Armoured Division 1939–45 | url = | wydanie = | wydawca = Helion | miejsce = Solihull | data = | rok = 2004 | strony = 54 | język = en}}</ref>. Niedługo po południu żołnierze [[Canadian Grenadier Guards]] dotarli do Mont Ormel, a późnym popołudniem resztki 2 i 9 Dywizji Pancernej SS rozpoczęły odwrót w stronę Sekwany<ref name="Bercuson s. 232" /><ref name="Bercuson s. 233" />. Podczas gdy w operacji zamknięcia kotła Falaise polska 1. Dywizja Pancerna straciła 1441 żołnierzy, w tym 466 zabitych<ref>Copp, op. cit., s. 249</ref>, tak polskie ofiary w czasie kilkudniowej bitwy pod Mont Ormel sięgnęły 351 zabitych i rannych, a także 11 zniszczonych czołgów<ref name="McGilvray" />. Straty niemieckie w szturmie na wzgórze 262 wyniosły ok. 500 zabitych i 1000 pojmanych, czyli większość z tego, co jeszcze zostało 12 Dywizji Pancernej SS. Zniszczono wiele czołgów Tygrys, Pantera i Panzer IV oraz holowanych jednostek artylerii<ref name="McGilvray" />.
 
Wieczorem 21 sierpnia czołgi kanadyjskiej 4. Dywizji Pancernej połączyły się z polskimi siłami w [[Coudehard]], a 2 i 3 Dywizja Piechoty zabezpieczyły Saint-Lambert i północne przejście do Chambois; tym samym kocioł Falaise został ostatecznie zamknięty<ref name="Hastings s. 313">Hastings, op. cit., s. 313</ref>. Do tego momentu od 20 do 50 tys. żołnierzy niemieckich, porzucając na miejscu ciężki sprzęt, uciekło przez luki i korytarze w pierścieniu alianckiego okrążenia, by na tyłach swoich wojsk przejść niezbędną reorganizację oraz dozbrojenie i jesienią 1944 r. zatrzymać ofensywę aliantów na granicy Niemiec<ref name="Essame" />.
 
== Następstwa ==
33 318

edycji