Marian Bernaciak: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 21 bajtów ,  2 miesiące temu
m
drobne techniczne
m (drobne techniczne)
 
|wikicytaty = Marian Bernaciak
}}
[[Plik:Marian Bernaciak-Orlik.jpg|165px240px|thumb|Marian Bernaciak podczas [[Akcja „Burza”|akcji "Burza"„Burza”]] w [[Ryki|Rykach]]. 26 lipca 1944 r.]]
'''Marian Bernaciak''', [[pseudonim|ps.]] „Orlik”Orlik, „Dymek”Dymek (ur. 6 marca 1917 w [[Zalesie (powiat rycki)|Zalesiu]], zm. 24 czerwca 1946 we wsi [[Piotrówek (województwo mazowieckie)|Piotrówek]]) – podporucznik rezerwy [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]], członek [[Związek Walki Zbrojnej|ZWZ]]-[[Armia Krajowa|AK]], dowódca oddziału partyzanckiego AK, a następnie [[Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość|Zrzeszenia WiN]] na Lubelszczyźnie.
 
== Życiorys ==
Był synem Michała Bernaciaka i Marii z domu Bliźniak. W 1937 r. ukończył [[I Liceum Ogólnokształcące im. A.J. ks. Czartoryskiego w Puławach|Gimnazjum im. A.J. Czartoryskiego w Puławach]]. Następnie odbył roczną obowiązkową służbę wojskową w [[Mazowiecka Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii|Mazowieckiej Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii]] w [[Zambrów|Zambrowie]], którą zakończył w stopniu plutonowego podchorążego. Dostał przydział mobilizacyjny do [[2 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)|2 pułku artylerii ciężkiej]]. Pracował w urzędzie pocztowym w [[Sobolew (województwo mazowieckie)|Sobolewie]] w powiecie [[Garwolin]]. Zmobilizowany w sierpniu 1939 r., podczas [[kampania wrześniowa|wojny obronnej 1939 r.]] walczył jako podporucznik rezerwy w 2 pac. Podczas obrony [[Włodzimierz Wołyński|Włodzimierza Wołyńskiego]] po [[Agresja ZSRR na Polskę|agresji ZSRR na Polskę]] dostał się do [[Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)#Pierwsza grupa jeńców polskich w ZSRR|niewoli radzieckiej]]. Kilka tygodni później zbiegł z transportu jenieckiego na terenie [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]], wiozącego polskich oficerów do obozów, i powrócił w rodzinne strony. Prowadził księgarnię w Rykach i niewielką drukarnię w [[Dęblin]]ie. W 1940 r. zaangażował się w działalność konspiracyjną w ramach ZWZ, a następnie AK. Był szefem [[Kedyw (wojsko)|Kedywu]] podobwodu „A” (Dęblin-Ryki) w Obwodzie AK Puławy. Od jesieni 1943 r., zagrożony aresztowaniem przez [[Gestapo]], był zmuszony ukrywać się. 20 listopada 1943 r. utworzył grupę lotną, przekształconą w oddział partyzancki, na czele którego stanął. W maju [[1944]] r. jego oddział otrzymał kryptonim OP I/[[15 Pułk Piechoty Armii Krajowej (Puławy)|15 pułku piechoty AK „Wilków”]]. Przeprowadził on ponad 20 akcji bojowych przeciwko Niemcom. Dzięki jego postawie podczas [[Akcja „Burza”|akcji „Burza”]] w lipcu 1944 r. w Dęblinie uratowano przed zniszczeniem ważne obiekty wojskowe i gospodarcze, uchroniono ludność przed wywózką i znęcaniem się przez wycofujących się żołnierzy niemieckich. 26 lipca 1944 r. jego oddział zajął samodzielnie [[Ryki]]. W sierpniu 1944 r. na czele ok. 350 partyzantów podjął marsz w celu pomocy walczącej [[Warszawa|Warszawie]], ale zakończył się on niepowodzeniem. Zagrożony internowaniem przez Sowietów, podjął decyzję o rozwiązaniu oddziału. Przez kilka miesięcy ukrywał się, poszukiwany przez [[NKWD]]<ref>[http://www.zolnierzewykleci.pl/?p=11, mjr Marian Bernaciak „Orlik”].</ref>.
 
W marcu 1945 r. odtworzył swój oddział z osób zagrożonych aresztowaniem. Początkowo podporządkował się [[Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj|Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj]], a od września tego roku wszedł w skład Zrzeszenia WiN. Jesienią 1945 r. został mianowany dowódcą zgrupowania oddziałów WiN w Inspektoracie Rejonowym „Puławy”, a następnie zastępcą inspektora puławskiego ds. bezpieczeństwa jako referent bezpieczeństwa. Awansował wówczas do stopnia majora (według części źródeł – kapitana). Dowodzone przez niego zgrupowanie partyzantki niepodległościowej, jedno z największych na Lubelszczyźnie (działało na terenie powiatów garwolińskiego, puławskiego, łukowskiego, lubartowskiego, kraśnickiego i kozienickiego), liczące ok. 200 żołnierzy, a na wiosnę 1946 r. – ok. 160, przeprowadziło wiele akcji zbrojnych przeciwko władzom komunistycznym, m.in.:
 
* 13 kwietnia 1945 r. w Woli Zadybskiej rozbiło 3 grupy operacyjne [[Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego|KBW]], które straciły 4 zabitych i 6 rannych żołnierzy oraz 1 zabitego i 1 rannego funkcjonariusza [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego|UB]]; 30 żołnierzy KBW zostało rozbrojonych;
* 24 kwietnia 1945 r. rozbiło Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Państwa w [[Puławy|Puławach]], uwalniając 107 więźniów i zabijając 5 ubeków i 2 milicjantów;
* 1 maja 1945 r. zajęło [[Kock]], gdzie rozbroiło milicję i zatrzymało 3 ubeków, rozpędziło na rynku komunistyczny wiec, zorganizowany z okazji 1 maja i zorganizowało w jego miejsce wiec antykomunistyczny, a w czasie odwrotu z Kocka pod [[Annówka (województwo lubelskie)|Annówką]] rozbiło grupę operacyjną UB, w wyniku czego zginęło 12 funkcjonariuszy, a 24 dostało się do niewoli; zostali oni rozbrojeni, rozmundurowani i puszczeni wolno;
 
W latach 1945–1947 plutony podporządkowane M. Bernaciakowi przeprowadziły najwięcej akcji dywersyjnych na Lubelszczyźnie, m.in.:
* 5 lutego 1946 r. we wsi [[Czernic]] w gminie [[Kłoczew]] rozbito grupę operacyjną [[Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego|KBW]], która straciła 7 zabitych i kilku rannych, spalono dwa samochody KBW i zniszczono samochód z radiostacją KBW, a samą radiostację zabrano;
* 10 marca 1946 r. na szosie [[Warszawa]]-[[Lublin]] w rejonie [[Gończyce|Gończyc]] w pobliżu [[Garwolin]]a stoczono potyczkę z oddziałem Armii Czerwonej, w której zginęło kilku żołnierzy sowieckich, a pluton stracił 1 zabitego i 1 rannego.
 
Zgrupowanie jako zwarta formacja działało do lipca 1945 r. Wskutek olbrzymiego nasycenia terenu regularnym wojskiem i siłami bezpieczeństwa, M. Bernaciak zmuszony był do zmiany taktyki. Podzielił swoje zgrupowanie na pojedyncze plutony i drużyny, które były zakonspirowane we wsiach i wspomagane przez terenowe struktury WiN. Umożliwiało to łatwą koncentrację zgrupowania i utrzymywanie stałej gotowości bojowej. Taktyka ta została zmieniona wiosną 1946 r., kiedy zgrupowanie zostało podzielone na dwa pododdziały. Pierwszy pododdział pod dowództwem [[Wacław Kuchnio|Wacława Kuchnio]] ps. „Spokojny” działał na północy Inspektoratu, a drugi pod dowództwem [[Zygmunt Wilczyński|Zygmunta Wilczyńskiego]] ps. „Żuk”Żuk – na południu. Źródłem dużych sukcesów M. Bernaciaka była jego umiejętność dowodzenia i częsta zmiana taktyki walki z wielokrotnie przeważającymi siłami wojskowymi i formacji bezpieczeństwa. Dzięki jego wysiłkom podporządkowane mu patrole i drużyny dywersyjne poza akcjami zbrojnymi prowadziły też intensywną działalność wywiadowczą, dotyczącą również spraw politycznych i społecznych, oraz propagandową. Główną część tej ostatniej stanowił druk i kolportaż prasy i ulotek w postaci komunikatów, informacji, apeli, tekstów okolicznościowych, z których najbardziej znanymi były ''Orlik do społeczeństwa'' z okazji [[Referendum w Polsce w 1946 roku|referendum ludowego w 1946 r.]] oraz ulotka ''Katyń Puławski''.
 
Do walki ze zgrupowaniem M. Bernaciaka władze zmobilizowały ogromne siły podzielone na grupy operacyjne, liczące łącznie kilkanaście tysięcy żołnierzy [[Ludowe Wojsko Polskie|LWP]], KBW oraz funkcjonariuszy [[Milicja Obywatelska|MO]] i UB. Aresztowani zostali rodzice M. Bernaciaka oraz jego brat Lucjan, b. żołnierz AK. 24 czerwca 1946 r., kiedy M. Bernaciak wracał z kilkoma ludźmi z odprawy w [[Życzyn]]ie, został zaatakowany przez grupę żołnierzy wojsk saperskich z [[1 Warszawska Dywizja Piechoty|1 Dywizji Piechoty]], którzy ochraniali referendum;, oraz oddział KBW koło wsi [[Piotrówek (województwo mazowieckie)|Piotrówek]]. Dwukrotnie ranny podczas próby przebicia się z okrążenia, popełnił samobójstwo. Zginął partyzant z jego oddziału – Leon Jankowski „Obarek”<ref>{{Cytuj |tytuł = JANKOWSKI Leon „Obarek” - Ryki, ŚZŻAK, Żołnierze wyklęci |data dostępu = 2018-06-02 |opublikowany = www.rykiak.pl |url = https://www.rykiak.pl/zolnierze-wykleci,1500.html |język = pl}}</ref>. W 2015 r. pion śledczy IPN ustalił, że wcześniejsze założenia co do prawdopodobnego miejsca pochówku Mariana Bernaciaka "Orlika"„Orlika” są błędne. Osoba, którą uważało sięuważano za Mariana Bernaciaka , pod której imieniem i nazwiskiem miał być pochowany "Orlik"„Orlik” rzeczywiście istniała. <ref>{{Cytuj |tytuł = Gdzie został pochowany "Orlik"„Orlik” |data dostępu = 2021-03-01 |opublikowany = www.rp.pl |url = https://www.rp.pl/artykul/1204027-Gdzie-zostal-pochowany--Orlik-.html |język = pl}}</ref>
 
Aktualnie nie jest znane miejsce spoczynku ciała Mariana Bernaciaka.
 
M.Marian Bernaciak nie założył rodziny, ponieważ, jak sam twierdził, ''nie był czas ku temu''.
 
== Odznaczenia i upamiętnienie ==
W rodzinnej wsi mjr. M. Bernaciaka, w Zalesiu został postawiony upamiętniający go pomnik w formie pamiątkowego kamienia z inskrypcją oraz symbolami krzyża i Polski Walczącej.
 
25 czerwca 2006 rokur. w [[Piotrówek (województwo mazowieckie)|Piotrówku]] pod honorowym patronatem [[Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej|Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej]] [[Lech Kaczyński|Lecha Kaczyńskiego]] odbyły się uroczystości upamiętniające 60. rocznicę tragicznej śmierci majora Mariana Bernaciaka ps. „Orlik”„Orlika”, bohaterskiego żołnierza Armii Krajowej i Zrzeszenia WiN<ref>http://www.prezydent.pl/x.node?id=1011848&eventId=6027100.</ref><ref>http://www.prezydent.pl/x.node?id=1011848&eventId=28528256.</ref>.
 
Pośmiertnie, postanowieniem z 24 czerwca 2009 r. [[Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej|Prezydent RP]] [[Lech Kaczyński]] nadał mu pośmiertnie ''za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej'' [[Order Odrodzenia Polski|Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski]]<ref>{{Monitor Polski|2009|71|903}}.</ref><ref>{{cytuj stronę |url=http://www.prezydent.pl/archiwum-bronislawa-komorowskiego/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,362,krzyz-wielki-orderu-odrodzenia-polski-dla-legendarnego-orlika.html |tytuł=Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski dla legendarnego „Orlika” |data= 24 czerwca 2009 |opublikowany=prezydent.pl |data dostępu=2012-05-12}}</ref>. Wręczenie orderu rodzinie odbyło się 11 listopada z okazji [[Narodowe Święto Niepodległości|Święta Niepodległości]]<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.prezydent.pl/archiwum-bronislawa-komorowskiego/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,729,nominacje-generalskie-i-odznaczenia-panstwowe-w-narodowe-swieto-niepodleglosci.html |tytuł=Nominacje generalskie i odznaczenia państwowe w Narodowe Święto Niepodległości |data= 11 listopada 2009 |opublikowany=prezydent.pl |data dostępu=2012-05-12}}</ref>.
 
1 czerwca 1945 rokur. rozkazem nr 319 Delegata Sił Zbrojnych na Kraj mjr Marian Bernaciak „Orlik” został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Przekazanie odznaczenia nastąpiło dopiero 73 lata później 1 czerwca 2018 rokur. w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie w sali Polskich Sił Zbrojnych. W imieniu poległego żołnierza Krzyż Srebrny odebrała z rąk Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jana Józefa Kasprzyka Pani Wanda Piotrowska, siostra „Orlika”<ref>{{Cytuj |autor = Radosław Dubisz |tytuł = Order Virtuti Militari przekazany rodzinie „Orlika” - Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych |data dostępu = 2018-06-02 |opublikowany = www.kombatanci.gov.pl |url = http://www.kombatanci.gov.pl/pl/aktualno%C5%9Bci/1255-order-virtuti-militari-przekazany-rodzinie-%E2%80%9Eorlika%E2%80%9D.html |język = pl}}</ref>.
 
Imię mjr. Mariana Bernaciaka „Orlika” nosi Koło Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Rykach, pielęgnujące pamięć i tradycje „Orlika” i jego podkomendnych<ref>{{Cytuj |tytuł = Aktualności - Ryki, ŚZŻAK, Żołnierze wyklęci |data dostępu = 2018-06-02 |opublikowany = www.rykiak.pl |url = https://www.rykiak.pl |język = pl}}</ref>.
 
W [[Końskowola|Końskowoli]] działa 7 Drużyna Starszoharcerska im. mjr. Mariana Bernaciaka ps. „Orlik”„Orlika” (Chorągiew Lubelska, Hufiec ZHP Puławy).
 
== Zobacz też ==
34 521

edycji