Cmentarz Grabiszyński: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2189 bajtów ,  2 miesiące temu
WP:SK+mSK+mSI+Bn, przeniesienie refów na koniec, merytoryczne, źródła/przypisy
(WP:SK+mSK+mSI+Bn, przeniesienie refów na koniec, merytoryczne, źródła/przypisy)
|liczba grobów =
|liczba kwater =
|data otwarcia = 1867{{odn|Burak|Okólska|2007|s=231|loc=Cmentarze komunalne. Cmentarz komunalny na Grabiszynie (Kommunal Friedhof in Gräbschen)}}
|data otwarcia = 1868
|data ostatniego pochówku =
|data likwidacji =
 
== Historia ==
'''Cmentarz Grabiszyński I''' znajdował się między ulicami: Hallera, Romera i Grabiszyńską, w miejscu, w którym znajduje się dziś [[Park Grabiszyński]]. Został założony w roku 18681867, w centralnej części cmentarza stała kaplica, wybudowana według projektu architekta [[Carl Johann Christian Zimmermann|Zimmermanna]] w stylu naśladującym renesans włoski{{odn|Burak|Okólska|2007|s=231|loc=Cmentarze komunalne. Cmentarz komunalny na Grabiszynie (Kommunal Friedhof in Gräbschen)}}. Kaplica i cmentarz zostały zniszczone w czasie1945 r. podczas oblężenia Wrocławia. Po wojnie cmentarz nie był użytkowany i ulegał ciągłej dewastacji, decyzję o likwidacji cmentarzanekropolii podjęto w latachroku 601963{{odn|Burak|Okólska|2007|s=231|loc=Cmentarze komunalne. Cmentarz komunalny na Grabiszynie (Kommunal Friedhof in Gräbschen)}}. Po likwidacji cmentarza w jego miejscu utworzono park, dawny układ alei cmentarnych został zmieniony, jedynie w kilku miejscach znaleźć można fragmenty grobów i innych urządzeń cmentarnych.
[[Plik:CmentarzGrabiszyn-plan.JPG|thumb|240px|Plan cmentarza II]]
[[Plik:CmentarzGrabiszynski-zima.JPG|thumb|240px|Cmentarz Grabiszyński II zimą]]
'''Cmentarz Grabiszyński II''' został założony w [[1881]] r., jest jedyną częścią dawnego kompleksu cmentarnego, używaną do dziś. W [[1882]] r. wybudowano według projektu architekta Kesslera neoromańską kaplicę poświęconą pamięci Karoliny Gierth, kaplica ta używana jest dziś do odprawiania ceremonii żałobnych{{odn|Burak|Okólska|2007|s=231–233|loc=Cmentarze komunalne. Cmentarz komunalny na Grabiszynie (Kommunal Friedhof in Gräbschen)}}. Zdecydowana większość niemieckich nagrobków została zlikwidowana w latach 50. XX wieku. Oprócz pól grzebalnych, z grobami ziemnymi znajdują się także pola urnowe oraz kolumbarium, a dwie kwatery zarezerwowane są dla zmarłych wyznania prawosławnego.
 
'''Cmentarz Grabiszyński III''' powstał w [[1916]] r. po wschodniej stronie ulicy Grabiszyńskiej, na południowym skraju najstarszej części kompleksu cmentarnego. Centralny element cmentarza stanowiło wybudowane w [[1926]] r. według projektu [[Richard Konwiarz|Konwiarza]] krematorium. W [[1927]] r. w jednej z wolnych kwater na południowym skraju nekropolii urządzono [[Cmentarz Żołnierzy Włoskich we Wrocławiu]], zmarłych w niewoli niemieckiej pod koniec I wojny światowej,; który dziś,cmentarz wrazwłoski zoraz niewielkąniewielka kwaterąkwatera grobów dziecięcych znajdującą(znajdująca się przy [[Pętla (transport publiczny)|pętli tramwajowej,]] stanowi„Grabiszyńska jedynyCmentarz”) zachowanystanowią elementdwa jedyne zachowane elementy dawnej III części nekropolii. W latach 1946‒1949 obok nekropoliikwatery włoskiej urządzono [[Francuski cmentarz wojenny we Wrocławiu|Francuskifrancuski cmentarz wojenny]], zlikwidowany w 1952 r. Tereny Cmentarza Grabiszyńskiego III stanowią obecniepo jego likwidacji w 1963 roku zasadniczą część [[Park Grabiszyński|Parku Grabiszyńskiego]]{{odn|Burak|Okólska|2007|s=231–232|loc=Cmentarze komunalne. Cmentarz komunalny na Grabiszynie (Kommunal Friedhof in Gräbschen)}}.
 
== Pochowani na Cmentarzu Grabiszyńskim ==
{{Kategoria główna|Pochowani na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu}}
Przed rokiem 1945 pochowano tu m.in. następujące osoby{{odn|Burak|Okólska|2007|s=240|loc=Cmentarze komunalne. Cmentarz komunalny na Grabiszynie (Kommunal Friedhof in Gräbschen)}}:
Na cmentarzu spoczywają m.in.:
* [[Vilma Illing]] (1871‒1903{{u|II}}) – aktorka dramatyczna
* [[Rafał Ludwik Maszkowski]] (1838–1901{{u|II}}) – skrzypek i dyrygent
* [[Otto Mueller]] (1874–1930) – grafik i malarz.
W książce „Cmentarze dawnego Wrocławia” autorzy wymienili wśród biogramów osób, które pochowano na Grabiszynku także urodzoną we Wrocławiu aktorkę [[Agnes Sorma]] (1862–1927){{odn|Burak|Okólska|2007|s=240|loc=Cmentarze komunalne. Cmentarz komunalny na Grabiszynie (Kommunal Friedhof in Gräbschen)}}. Inne źródła jednak wskazują, że po śmierci (która nastąpiła w lutym 1927 w [[Stany Zjednoczone|USA]]) prochy artystki sprowadzono we wrześniu tego samego roku do [[Niemcy|Niemiec]] i złożono i pochowano w grobowcu rodzinnym Minotto na [[Berlin|berlińskim]] cmentarzu Wannsee przy Lindenstraße{{r|DB|fg}}.
 
Spośród osób zmarłych po roku 1945 na Cmentarzu Grabiszyńskim spoczywają dziś m.in.{{r|g}}:
* [[Andrzej Adamus]] (1949‒2004) – wydawca, założyciel [[Wydawnictwo Dolnośląskie|Wydawnictwa Dolnośląskiego]]
* doc. [[Stanisław Baranowski]] (1935‒1978) – meteorolog, glacjolog, polarnik wykładowca [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytetu Wrocławskiego]]
* prof. [[Władysław Czapliński (historyk)|Władysław Czapliński]] (1905‒1981) – historyk, wykładowca [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytetu Wrocławskiego]]
* prof. [[Jerzy Czernik]] (1938‒2010) – chirurg dziecięcy, prezes Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych
* [[Adam Dotzauer]] (1924-2003) - lekkoatleta, trener, nauczyciel-dydaktyk
* [[Ryszard Francman]] (1943‒2010) – kaskader
* [[Bolesław Hebrowski]] (1921‒2014) – żołnierz AK, Honorowy Prezes Dolnośląskiego Oddziału PZITS
* [[Lothar Herbst]] (1940‒2000) – poeta, dziennikarz
* [[Tadeusz Hordt]] (1901‒1983) – major piechoty Wojska Polskiego
* [[Vilma Illing]] (1871‒1903) – aktorka dramatyczna
* [[Henryk Jagodziński (satyryk)|Henryk Jagodziński]] (1928‒2000) – satyryk, aforysta
* [[Antoni Jahołkowski]] (1931‒1981) – aktor
* [[Jan Różewicz]] (1953‒2008) – reżyser i scenarzysta teatralny
* prof. [[Czesław Ryll-Nardzewski]] – matematyk, wykładowca [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytetu Wrocławskiego]] i [[Politechnika Wrocławska|Politechniki Wrocławskiej]]
* [[Zdzisław Smektała]] (1951‒2018) – dziennikarz, felietonista, aktor<ref>{{Cytuj stronę r| url = http://www.gazetawroclawska.pl/wiadomosci/a/przyjaciele-pozegnali-zdzislawa-smektale,12874768/| tytuł = Przyjaciele pożegnali Zdzisława Smektałę| nazwisko = Kaczorowska| imię = Katarzyna| data = 2018-01-23| opublikowany = gazetawroclawska.pl| język = pl| data dostępu = 2018-01-23sme}}</ref>
* [[Wawrzyniec Staliński]] (1899‒1985) – piłkarz, reprezentant Polski
* [[Matylda Szczudłowska]] (1902‒2006) – lekarz weterynarii, specjalistka okulistyki weterynaryjnej
* prof. [[Andrzej Karol Teisseyre]] (1938‒1991) – geolog, wykładowca [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytetu Wrocławskiego]]
* prof. [[Mieczysław Teisseyre]] (1925‒2008) – wykładowca [[Politechnika Wrocławska|Politechniki Wrocławskiej]]
* [[Bronisław Trytko]] (zm. 2018) – plastyk, projektant lalek i pedagog<ref>{{cytuj stronę r| url =http://www.nekrologi.net/nekrologi/bronislaw-trytko/53663397 |tytuł = ''Bronisław Trytko: Nekrologi; Opublikowano w Gazeta Wrocławska dnia 27.05.2018)'' | opublikowany = nekrologi.net | język = pl | data dostępu= 2017-07-07try}}</ref>
* [[Jan Trzynadlowski]] (1912‒1995) – literaturoznawca
* [[Bruno Tschötschel]] (1874‒1941) – rzeźbiarz
* dr [[Bronisław Turoń]] (1923‒1984) – mediewista, działacz ruchu turystycznego
* [[Krystyna Tyszkowska]] (1926‒2017) – polska dziennikarka<ref>{{cytuj stronę r| url = http://www.nekrologi.net/nekrologi/krystyna-tyszkowska/50536450 | tytuł = ''Krystyna Tyszkowska: Nekrologi; Opublikowano w Gazeta Wrocławska dnia 27.06.2017)'' | opublikowany = nekrologi.net | język = pl | data dostępu= 2017-07-07tys}}</ref>
* prof. [[Wojciech Walczak]] (1916‒1984) – geograf, wykładowca [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytetu Wrocławskiego]]
* [[Andrzej Waligórski]] (1926‒1992) – poeta i satyryk
* prof. [[Józef Wąsowicz]] (1900‒1964) – kartograf, wykładowca [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytetu Wrocławskiego]]
* [[Adam Wójcik (koszykarz)|Adam Wójcik]] (1970‒2017) – polski koszykarz, wielokrotny [[Reprezentacja Polski w koszykówce mężczyzn|reprezentant Polski]]
* prof. [[Wojciech Wrzesiński]] (1934‒2013) – historyk, rektor Uniwersytetu Wrocławskiego<ref>Nekrolog na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego [http://www.uni.wroc.pl/wiadomo%C5%9Bci/wiadomo%C5%9Bci/zmar%C5%82-profesor-wojciech-wrzesi%C5%84ski]</ref>{{r|wrz}}
* prof. [[Seweryn Wysłouch]] (1900‒1968) – historyk państwa i prawa, wykładowca [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytetu Wrocławskiego]]
* prof. [[Zdzisław Zagrobelny]] (1932‒2011) – chirurg, twórca polskiej szkoły [[krioterapia|krioterapii]], rektor [[Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu|Akademii Wychowania Fizycznego]] w latach 1984‒1990 i 1996‒2002
* prof. [[Józef Ziółkowski]] (1934‒2008) – chemik, wykładowca [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytetu Wrocławskiego]]
* [[Michał Żywień]] (1927‒2008) – dziennikarz
 
== Uwagi ==
{{Uwagi|
II=Pochówek w części II cmentarza, zachowany do czasów współczesnych{{r|g}}.
}}
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}|
<ref name="DB">[https://www.deutsche-biographie.de/gnd118798073.html Agnes Sorma w Deutsche Biographie]</ref>
<ref name="fg">[https://www.findagrave.com/memorial/162529589/agnes-sorma Agnes Sorma w findgrave.com</ref>
<ref name="g">[https://groby.cui.wroclaw.pl/ Wyszukiwarka grobów]</ref>
<ref name="sme">{{cytuj stronę|url=http://www.gazetawroclawska.pl/wiadomosci/a/przyjaciele-pozegnali-zdzislawa-smektale,12874768/|tytuł=Przyjaciele pożegnali Zdzisława Smektałę|nazwisko=Kaczorowska|imię=Katarzyna|data=2018-01-23|opublikowany=gazetawroclawska.pl|język=pl|data dostępu=2018-01-23}}</ref>
<ref name="try">{{cytuj stronę|url=http://www.nekrologi.net/nekrologi/bronislaw-trytko/53663397|tytuł=''Bronisław Trytko: Nekrologi; Opublikowano w Gazeta Wrocławska dnia 27.05.2018)''|opublikowany=nekrologi.net|język=pl|data dostępu=2017-07-07}}</ref>
<ref name="tys">{{cytuj stronę|url=http://www.nekrologi.net/nekrologi/krystyna-tyszkowska/50536450|tytuł=''Krystyna Tyszkowska: Nekrologi; Opublikowano w Gazeta Wrocławska dnia 27.06.2017)''|opublikowany=nekrologi.net|język=pl|data dostępu=2017-07-07}}</ref>
<ref name="wrz">Nekrolog na stronie Uniwersytetu Wrocławskiego [http://www.uni.wroc.pl/wiadomo%C5%9Bci/wiadomo%C5%9Bci/zmar%C5%82-profesor-wojciech-wrzesi%C5%84ski]</ref>
}}
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | autor = Z. Antkowiak | tytuł= Wrocław od A do Z| data=1997 | wydawca= ZNiO Ossolineum| miejsce=Wrocław | isbn= 83-04-04340-8| język=pl}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Burak|imię=Marek|nazwisko2=Okólska|imię2=Halina|tytuł=Cmentarze dawnego Wrocławia|wydawca=Via Nova|miejsce=Wrocław|data=2007|isbn=978-83-89262-38-7|strony=231–241|odn=tak|język=pl}}
 
49 439

edycji