Geografia Gwinei Równikowej: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 94 bajty ,  3 miesiące temu
m
standaryzacja (Annobón)
(WP:SK, lit.)
m (standaryzacja (Annobón))
 
'''Geografia Gwinei Równikowej''' – dziedzina nauki zajmująca się badaniem [[Gwinea Równikowa|Gwinei Równikowej]] pod względem [[Geografia|geograficznym]].
 
[[Gwinea Równikowa]] jest państwem położonym w [[Afryka Zachodnia|Afryce Zachodniej]] nad [[Zatoka Gwinejska|Zatoką Gwinejską]], na północ od [[równik]]a, pomiędzy [[Kamerun]]em a [[Gabon]]em. Zalicza się do najmniejszych państw Afryki. Składa się z części lądowej (kontynentalnej) zwanej ''[[Mbini]]'' oraz wyspiarskiej, obejmującej wyspy [[Bioko]], [[Pagalu (wyspa)|PagaluAnnobón]] (daw. Annobón) i kilka małych wysp przybrzeżnych. Dawna kolonia hiszpańska, uzyskała niepodległość 12 października 1968 roku.
 
== Powierzchnia i granice ==
[[Gwinea Równikowa]] to dawna kolonia hiszpańska, która uzyskała niepodległość 12 października 1968 roku{{r|Britannica}}. Jest państwem położonym w [[Afryka Zachodnia|Afryce Zachodniej]] nad [[Zatoka Gwinejska|Zatoką Gwinejską]], na północ od [[równik]]a, pomiędzy [[Kamerun]]em a [[Gabon]]em{{r|:0}}. Składa się z części lądowej (kontynentalnej) zwanej ''Mbini'' (Rio Muni{{r|Britannica}}) oraz części wyspiarskiej obejmującej m.in. pięć zamieszkałych wysp: [[Bioko]] (daw. ''Fernando Po'') i [[Pagalu (wyspa)|PagaluAnnobón]] (daw. ''Annobón'') oraz małe wyspy przybrzeżne [[Corisco]], [[Elobey Grande]] i [[Elobey Chico]]{{r|Britannica|PWN|:2}}.
 
Jego całkowita powierzchnia całkowita wynosi 28 051 km²{{r|:0}}, co czyni Gwineę Równikową jednym z najmniejszych państw Afryki{{r|:2}}. Wyspy Bioko i [[Pagalu (wyspa)|PagaluAnnobón]] zajmują 2034 km², a część kontynentalna – 26 017 km². Linia brzegowa części kontynentalnej ma długość 265 km{{r|:2}}.
 
Skrajne punkty kraju (pomijając wyspy) to: południowy 0°55'N, północny 2°20'N, zachodni 9°20'E, wschodni 11°20'E.
[[Bioko|Wyspa Bioko]], leżąca ok. 160 km na północny zachód od kontynentalnej Gwinei Równikowej{{r|Britannica2}}{{refn|grupa=uwaga|Inne źródła podają ok. 40 km{{r|:2|:4}}.}}, spoczywa na [[Szelf kontynentalny|szelfie kontynentalnym]]{{r|:4}}. Tworzą ją trzy połączone [[wulkan tarczowy|wulkany tarczowe]]{{r|:4}}. W części północnej wznosi się wierzchołek aktywnego, podmorskiego [[wulkan]]u – [[Pico Basilé|Santa Isabel]] o wysokości 3008 m n.p.m., który jest najwyższym szczytem kraju{{r|:0}}{{refn|grupa=uwaga|Inne źródła podają 3011 m n.p.m.{{r|:2}}}}. Wulkan ten po raz ostatni wybuchł w 1923 roku{{r|:0}}. Południową część wyspy tworzą wulkany [[San Joaquin (wulkan)|San Joaquin]] (2009 m np.m.{{r|:6}}) i [[San Carlos (wulkan)|San Carlos]] (2260 m n.p.m.{{r|:5}}){{r|:4}}. Wyspa cechuje się surowymi i nieprzystępnymi wybrzeżami o licznych falezach, mających po kilkadziesiąt metrów wysokości. Na nielicznych odcinkach płaskiego wybrzeża rosną lasy mangrowe. Cała wyspa leży na tektonicznym pęknięciu. Na wyspie leży stolica kraju – [[Malabo]]{{r|Britannica}}.
 
Wyspa [[Pagalu (wyspa)|Wyspa PagaluAnnobón]] (daw. Annobón), leżąca ok. 640 km na południowy zachód od Bioko{{r|Britannica}}{{refn|grupa=uwaga|Inne źródła podają ok. 600 km{{r|:2}}.}}, jest o wiele mniejszą wyspą, o powierzchni mniejszej niż 18 km²{{r|:2}}. To także jest wyspa wulkaniczna, której najwyższy stożek [[Pico Quioveo]] ma jedynie 598 m n.p.m.{{r|:2}}
 
Na terenie Gwinei Równikowej występują m.n. złoża [[ropa naftowa|ropy]], [[gaz ziemny|gazu]], [[boksyt]]ów, [[złoto|złota]], [[diament]]ów, [[Tantal (pierwiastek)|tantalu]]{{r|:0}}.
Pierwotnie cała Gwinea Równikowa była usłana wiecznie zielonymi [[wilgotny las równikowy|lasami tropikalnymi]]. Dziś w wyniku rabunkowej gospodarki człowieka 57.5% to obszary leśne (dane szacunkowa na 2011 rok){{r|:0}}. Dodatkowo część z nich to lasy wtórne, które mają o wiele mniej bogatą szatę gatunkową. Do najbardziej znanych gatunków drzew należą [[okume]] i [[mahoń]]{{r|Britannica}}. W sumie w kraju występuje ponad 140 gatunków drzew{{r|Britannica}}.
 
Obszary nadmorskie są porośnięte bagiennymi [[namorzyny|lasami namorzynowymi]]{{r|Britannica}}. Wyspy Bioko i PagaluAnnobón mają podobną szatę roślinną, z dużą liczbą [[Endemit|gatunków endemicznych]]{{r|:3}}. Na Bioko występuje 1105 gatunków w tym 12% endemitów a na PagaluAnnobón – 20 gatunków endemicznych{{r|:3}}. W regionie [[Pico Basilé|Santa Isabel]] rośnie ''[[Solanecio lainzii]]'' z rodziny [[Astrowate|astrowatych]] – jest to jedyne miejsce jej występowania na świecie{{r|:3}}.
 
=== Endemity ===
Wśród gatunków endemicznych Gwinei Równikowej wyróżniają się{{r|:3}}:
* ''[[Acalypha annobonae]]'' – gatunek z rodzaju [[pokrzywiec]] występujący wyłącznie na wyspie PagaluAnnobón
* ''[[Afroligusticum townsendii]]'' – gatunek zagrożony z rodzaju [[Afroligusticum]]
* ''[[Asplenium annobonense]]'' – gatunek z rodzaju [[zanokcica (paproć)|zanokcica]]
* ''[[Asplenium carvalhoanum]]'' – gatunek z rodzaju [[zanokcica (paproć)|zanokcica]]
* ''[[Begonia aequatoguineensis]]'' – gatunek z rodzaju [[begonia]] występujący wyłącznie w [[Park Narodowy Monte Alén|Parku Narodowym Monte Alén]]
* ''[[Bertiera annobonensis]]'' – gatunek z rodzaju [[Bertiera]] występujący wyłącznie na wyspie PagaluAnnobón
* ''[[Chonopetalum stenodictyum]]''
* ''[[Crossandrella cristalensis]]''
Rejony bagienne, gdzie rosną lasy namorzynowe, są zamieszkiwane przez [[krokodyle]] i wiele gatunków [[Kraby|krabów]], [[Jaszczurki|jaszczurek]] i [[Węże|węży]]. Z racji wilgotnego klimatu powszechne są [[Komarowate|komary]] i [[moskity]], roznoszące [[choroby zakaźne]], m.in. z rodzaju ''Anopheles'' roznoszące [[Malaria|malarię]]{{r|Britannica}}. Występują tu również [[Glossina|muchy tse-tse]]{{r|Britannica}}.
 
W wodach oceanu wokół wyspy PagaluAnnobón jesienią spotkać można [[Długopłetwiec oceaniczny|humbaki]]{{r|:3}}. W wodach przybrzeżnych Gwinei Równikowej występują [[garbogrzbiet atlantycki]], [[delfinek nadobny]], [[delfiniak malajski]] i [[fereza mała]]{{r|:3}}. W estuarium [[Río Benito]] żyje [[manat afrykański]]{{r|:3}}.
 
== Zobacz też ==