Język staro-cerkiewno-słowiański: Różnice pomiędzy wersjami

m
pozbycie się błędu przypisów, o niewyjaśnionej przyczynie
m (lit.)
m (pozbycie się błędu przypisów, o niewyjaśnionej przyczynie)
[[Plik:Cyril and Methodius.jpg|thumb|[[Jan Matejko]], ''Święci Cyryl i Metody'', 1885]]
 
Powszechnie przyjmuje się, że język scs. powstał na bazie [[Język prasłowiański|prasłowiańskiego]]{{urefn|grupa=uwaga|nazwa=uwaga5|W zależności od nastawienia i podejścia danego badacza język scs. można rozważać jako południowy dialekt późnoprasłowiański lub osobny wczesny język słowiański{{r|Birnbaum}}.}} dialektu sołuńskiego, będącego częścią [[grupa wschodnia języków południowosłowiańskich|grupy bułgarsko-macedońskiej]]<ref name="Bartula">{{Cytuj |autor = [[Czesław Bartula]] |tytuł = Z zagadnień języka prasłowiańskiego i staro-cerkiewno-słowiańskiego |czasopismo = Bulletin de la Société Polonaise de Linguistique |wolumin = LVIII |s = 137–147 |data = 2002 |issn = 0032-3802}}</ref>{{odn|Moszyński|2006|s=345–346}}.
 
Nie było to jednak oczywiste. Teoria ta została ugruntowana dopiero w 1913 przez chorwackiego slawistę [[Vatroslav Jagić|Vatroslava Jagicia]]. [[Josef Dobrovský]] nie miał jeszcze sprecyzowanego poglądu na tę kwestię, ale rozważał pochodzenie z dialektów serbskich lub bułgarskich. [[Kopitar|Jernej Kopitar]] i [[Franc Miklošič|Miklošič]] postulowali panońsko-słoweńskie pochodzenie języka scs.{{odn|Bartula|2004|s=18}}{{odn|Moszyński|2006|s=345–346}} Według [[Witold Mańczak|Witolda Mańczaka]] język scs. był kompromisem między dialektem macedońsko-bułgarskim a narzeczem morawsko-panońskim. Tłumaczy to tym, że pod względem leksykalnym w scs. istnieje więcej nawiązań do języka serbsko-chorwackiego niż bułarskiego, macedońskiego czy słoweńskiego, a serbsko-chorwacki można uznać za ogniwo pośrednie między słoweńskim a bułgarskim i macedońskim{{r|Mańczak}}.
Termin „język staro-cerkiewno-słowiański” najtrafniej oddaje funkcję i charakter tego języka – był on stosowany w najdawniejszym piśmiennictwie słowiańskim przeznaczonym głównie do celów cerkiewnych (religijnych){{odn|Bartula|2004|s=23}}. W czasach Cyryla i Metodego język ten określanym był jako „słowiański”{{odn|Moszyński|2006|s=346–347}}. Autor pierwszego naukowego opracowania gramatyki scs., [[Josef Dobrovský]] nazywał go ''starosłowiańskim'', podobnie niektórzy polscy slawiści jak [[Jan Łoś]] czy [[Stanisław Słoński]]. Tak też często nazywany jest w nauce rosyjskiej. Może być on jednak zwodniczy, ponieważ sugeruje istnienie jedności językowej Słowian w IX w.{{odn|Moszyński|2006|s=346–347}}
 
W zależności od poglądów na pochodzenie tego języka w XIX w. pojawiały się takie jego nazwy jak ''starobułgarski''{{urefn|grupa=uwaga|nazwa=uwaga2|Określenie język starobułgarski jest również zwodnicze z kilku powodów: nowożytny język bułgarski nie jest naturalną kontynuacją języka staro-cerkiewno-słowiańskiego. Przymiotnik starobułgarski odnosi się do okresu, kiedy na terenach Bułgarii koegzystował żywioł protobułgarski (reprezentujący turecko-tatarską rodzinę językową) i słowiański. W okresie państwa starobułgarskiego istniała bułgarsko-macedońska wspólnota językowa{{odn|Moszyński|2006|s=346–347}}.}} ([[August Leskien]]){{odn|Moszyński|2006|s=346–347}} czy ''starosłoweński'' (''staropanoński''; Miklošič){{odn|Moszyński|2006|s=346–347}}. Bywał też nazywany ''językiem staromacedońskim''<ref name="Davies">{{Cytuj |autor = Norman Davies |tytuł = Europa. Rozprawa historyka z historią. Część 2 |wydawca = Wydawnictwo Znak |data = 2010 |isbn = 9788324021840}}</ref>.
 
Choć scs. wywodzi się z narzecza bułgarsko-macedońskiego, to współczesny literacki język bułgarski i język macedoński oparte są na innych dialektach niż sołuński{{odn|Bartula|2004|s=23}}. Dialekty słowiańskie z okolic Sołunia, na których bazuje język scs. są współcześnie praktycznie wymarłe. Były to dialekty macedońskie w tym sensie, że posługiwano się nimi na obszarze [[Macedonia (kraina historyczna)|Macedonii]] pojmowanej jako region geograficzny (ściślej rzecz biorąc, była to [[Macedonia (Grecja)|Macedonia Egejska]])<ref name="Sendek">{{Cytuj |autor r = Robert Sendek |redaktor = Barbara Oczkowa, Elżbieta Szczepańska |rozdział = Język macedoński |tytuł = Słowiańskie języki literackie. Rys historyczny |miejsce = Kraków |wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego |data = 2011 |s = 231, 235 |isbn = 978-83-233-3131-5}}</ref>.
{{Uwagi|
* {{refn|grupa=uwaga|nazwa=uwaga1|Zgodnie z zasadami polskiej ortografii przymiotniki złożone, w których główne znaczenie zawarte jest w członie drugim, a człon pierwszy tylko bliżej określa znaczenie członu drugiego, pisze się łącznie, bez [[dywiz|łączników]], np. cerkiewnosłowiański, starosłowiański. W tych przykładach człony nie są bowiem równorzędne. Nie chodzi o to, że to język cerkiewny oraz słowiański (tylko słowiański, taki, którego używano w cerkwi), ani nie chodzi o to, że stary oraz słowiański (tylko dawny słowiański). Na tej zasadzie wydawałoby się, że wyrażenie staro-cerkiewno-słowiański powinno być pisane również bez łączników, ponieważ starocerkiewny określa człon słowiański i nie są to w związku z tym człony równoważne. Ma tu jednak zastosowanie inna reguła przyjęta w latach 30. XX w. mówiąca o tym, że dywiz (łącznik) występuje w przymiotnikach trójczłonowych, w których dwa pierwsze człony są określeniem członu trzeciego (inny przykład tego typu to ''północno-wschodnio-polski'')<ref name="SJP2">{{Cytuj |url = https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Watpliwosci-co-do-pisowni-staro-cerkiewno-slowianski;17317.html |tytuł = Wątpliwości co do pisowni staro-cerkiewno-słowiański |opublikowany = Słownik języka polskiego PWN – Poradnia językowa |data dostępu = 2021-03-16}}</ref>.}}
* {{refn|grupa=uwaga|nazwa=uwaga2|Określenie język starobułgarski jest również zwodnicze z kilku powodów: nowożytny język bułgarski nie jest naturalną kontynuacją języka staro-cerkiewno-słowiańskiego. Przymiotnik starobułgarski odnosi się do okresu, kiedy na terenach Bułgarii koegzystował żywioł protobułgarski (reprezentujący turecko-tatarską rodzinę językową) i słowiański. W okresie państwa starobułgarskiego istniała bułgarsko-macedońska wspólnota językowa{{odn|Moszyński|2006|s=346–347}}.}}
* {{refn|grupa=uwaga|nazwa=uwaga5|W zależności od nastawienia i podejścia danego badacza język scs. można rozważać jako południowy dialekt późnoprasłowiański lub osobny wczesny język słowiański{{r|Birnbaum}}.}}
}}
 
1605

edycji