Czittamatra: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 22 bajty ,  6 miesięcy temu
zakres od–do
(Adding 4 books for Wikipedia:Weryfikowalność (20210122)) #IABot (v2.0.8) (GreenC bot)
(zakres od–do)
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>
# oryginalny przekaz nauk o naturze buddy autorstwa Majtrei spisany przez Asangę i spopularyzowany przez Vasubandhu, zwany w niniejszym artykule "'''jogaczarą'''",
# późniejsza interpretacja przekazu nauczana m.in. przez Dharmapalę (530-561530–561&nbsp;r.&nbsp;n.e.), Sthiramati, Gunamati, zwana jako czittamatra – doktryna "tylko umysłu",
# rozwój przekazu jako [[Epistemologia|epistemologii]] na bazie działalności uczonych [[Dignaga]] (480 – 540&nbsp;r.&nbsp;n.e.) i [[Dharmakirti]] (VII w.n.e.), która została przyjęta powszechnie w buddyzmie.
</blockquote>
|}
Oryginalny przekaz łączono również z przekazami [[madhjamaka]] w ramach np. interpretacji jogaczara-swatantrika-madhjamaka przez uczonego Śāntarakṣita (ok. VIII w n.e.). Tym niemniej nie przechowały się jednoznaczne dzieła o konflikcie nauk przekazu Asangi z madhjamaką, dopóki nie powstała polemika uczonego [[Bhavaviveka]] (500–578 r n.e.), który podjął krytyce interpretację "tylko umysłu" Gunamatiego jako czittamatry w ramach analiz madhjamaki<ref name=autonazwa1>Brunnhlzl Karl: The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition, chapter Is There Such a Thing as Shentong-Madhyamaka? Snow Lion Publications, [[2004]]</ref>.
Tym niemniej nie przechowały się jednoznaczne dzieła o konflikcie nauk przekazu Asangi z madhjamaką, dopóki nie powstała polemika uczonego [[Bhavaviveka]] (500-578 r n.e.), który podjął krytyce interpretację "tylko umysłu" Gunamatiego jako czittamatry w ramach analiz madhjamaki<ref name=autonazwa1>Brunnhlzl Karl: The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition, chapter Is There Such a Thing as Shentong-Madhyamaka? Snow Lion Publications, [[2004]]</ref>.
 
W [[Tybet (region)|Tybecie]] początkowo nauczano jogaczara-swatantrika-madhjamaki i przejęto później epistemologię Dharmakirtiego o prawomocynym poznawaniu (tybetańska nazwa Lorik) jako wiedzę z sutr. Po syntezie buddyzmu dokonanego przez [[Tsongkhapa|Tsongkhapę]] (1357-14191357–1419 r n.e.) epistemologię ową przejęto do systemu [[prasangika|prasangiki]] na bazie [[Czandrakirti]]ego, a przekaz "tylko umysłu" posłużył dla celów interpretacji prasangiki jako najbardziej precyzyjnej doktryny. Szkoła "tylko umysłu" ponadto użyteczna jest w [[buddyzm tybetański|buddyzmie tybetańskim]] do rozróżniania etapów w stopniowych medytacjach na "pustość" ([[siunjata]]), gdzie znajduje się ona pomiędzy poglądem [[sautrantika]] a [[madhjamaka]]. Oryginalny przekaz Asangi wraz z pięcioma siastrami nie był w Tybecie tak popularny i rozbudowany jak w Indiach, choć był nauczany jako uzupełnienie nauk [[tantry Jogi Najwyższej|tantr]] np. tantry [[Hewadżra]], a w szczególności teorii [[mahamudra|mahamudry]] przekazu [[Maitripa|Majtripy]]. Dolpopa Sherab Gyaltsen (1292-13611292–1361 r n.e.) dokonał na podstawie zachowanych w Tybecie dzieł próby całkowitego połączenia oryginalnego przekazu z madhjamaką w jedną całość w ramach doktryny [[szentong]].
 
== Podstawowe założenia teorii czittamatry ==
W odróżnieniu od czittamatry można wykazać, że terminologia przekazu Asangi uzupełnia [[madhjamaka|madhjamakę]]. Dla przykładu (1) aspekt wyobrażony odpowiada temu jak konwencjonalnie jakiekolwiek zjawiska wyodrębniane są jako istniejące niezależne tylko konceptualnie wykazując na niewystarczalność wszelkich konceptualnych założeń na temat zjawisk i że pełne zrozumienie zjawisk, tj. [[siunjata]], możliwe jest tylko poza konceptualnymi wytworami. (2) aspekt zależny tłumaczy podobnie, że zjawiska jednak konwencjonalnie wydają się przejawiać, pomimo że na poziomie ostatecznego wglądu nigdy nie powstały i nigdy nie znikną, np. z powodu nieskończonej ilości niezbędnych do tego przyczyn i warunków. (3) aspekt doskonale obecny tłumaczy podobnie mądrość jak w madhjamace.
 
[[Kamalasila|Kamalaśila]] ([[madhjamika]] z Instytutu [[Nalanda]], 713-763713–763 r. n.e.) w "Etapach medytacji" również podkreśla, że to poza-konceptualna mądrość posiadająca przejrzystą obecność bez dualistycznego rozróżniania pomiędzy doświadczanymi zjawiskami a doświadczającym, w przeciwieństwie do stanu umysłu gdzie jest brak mentalnych aktywności, jak np. w czasie omdlenia. Mądrość ta pozostaje poza wszelkimi odniesieniami pochodzącymi z analiz nie dając żadnej podstawy by potrzebne było kontynuować praktykę. Dowodzenie, że to aspekt doskonale obecny jako absolutnie istniejący, wrodzony sam z siebie, jest tylko konceptualnym wytworem aspektu wyobrażonego.
 
Przekaz Nagardżuny o „Środkowej Ścieżce” to podejście przybliżające ku tej mądrości przez wyeliminowanie wszystkiego tego, co nią nie jest, tzn. wszystkich niewłaściwych „skrajnych” poglądów i praktyk, kierując się głównie analitycznym wnioskowaniem. Przekaz Asangi o „naturze Buddy” to podejście by opisywać mądrość, taką jaką powinna ona być, ze wszystkim jej oświeconymi cechami, pomimo że należy to doświadczyć „poza słowami” dopiero przez praktykę. Nauki owe o naturze buddy można traktować jako uzupełnienie w ramach madhjamaki, gdzie niczym jak w [[swatantrika|swatantrice]] realizuje się "Środkową Ścieżkę" do stanu poza wszelkimi odniesieniami pochodzącymi z analiz, tzn. do pełnego zrealizowania [[siunjata|siunjaty]], stosując stanowiska autonomiczne.
Obecnie w [[buddyzm tybetański|buddyzmie tybetańskim]] można dowieść, że ujmowanie nauk o naturze buddy jako tylko czittamatrę jest ustanawiane w celu wysunięcie prymatu madhjamaki. Współczesny badacz madhjamaki Karl Brunnhölzl opisuje, że choć oryginalny przekaz nauk o naturze buddy i madhjamaka "Środkowa Ścieżka" zawsze się uzupełniały, to w [[Tybet (region)|Tybecie]] często nauki o naturze buddy były marginalizowane i przeinaczane. W Indiach wielokrotnie łączono "poza skrajnościami" nauki [[Nagardżuna|Nagardżuny]] „Środkowej Ścieżki” z przekazem [[Asanga|Asangi]] w wielu systemach, np. Śāntarakṣita (ok. VIII w n.e.) z indyjskiego centrum [[Nalanda]] nauczał jogaczara-swatantrika-madhjamaki w celu doprowadzenia do zrozumienia poziomu ostatecznego poprzez jogaczarę na sposób stanowisk swatantriki.
 
W Tybecie m.in. po dokonaniu syntezy przez [[Tsongkhapa|Tsongkhapę]] (1357-14191357–1419 r. n.e.) wiele dzieł jogaczary zmarginalizowano do ujęcia "tylko umysłu", czyli czittamatry, na rzecz studiów [[prasangika|prasangiki]], jako najbardziej precyzyjnej doktryny buddyjskiej. Tsongkhapa wykazał używając terminologii madhjamaki, że np. samoświadomy i samorozświetlający się umysł wolny od dualizmu postrzegającego i postrzeganego aspektu doświadczania ostatecznie nie posiada sam w sobie żadnej inherentnej, niezależnej egzystencji.
 
Podobnie było w próbach całkowitego łączenia dwóch wielkich przekazów w jedną całość pomimo ich wyjątkowości i różnorodności terminologii. Przykładem jest nowy tybetański system [[szentong]] utworzony przez Dolpopa Sherab Gyaltsen (1292-13611292–1361 r. n.e.). Dolpopa znany krytyki prasangiki, jeśli chodzi o jej nie wystarczalność w analizie poziomu ostatecznego, dostosował nauki o naturze buddy do madhjamaki tworząc podział pomiędzy [[rangtong]] i szentong<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Brünnholzl |imię=Karl |inni= |tytuł=The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition |url=https://archive.org/details/centersunlitskym00brun |rozdział= |wydawca=Snow Lion Publications |miejsce=New York |rok=2004 |strony=[https://archive.org/details/centersunlitskym00brun/page/513 513] |isbn=1559392185 |cytat= |język=en}}</ref> . Więcej czytaj [[Szentong#Krytyka szentong]].
 
== Realizacja stanu Buddy według jogaczary ==
Stan oświecenia Buddy w mahajanie to [[trzy ciała Buddy]]. Jogaczara wyodrębnia (1) aspekt wyobrażony - odnoszący się do stanów konceptualnych przypisywanych na dualistyczne postrzeganie subiekt-obiekt, (2) aspekt zależny - odnoszący się do dualistycznych stanów subiekt-obiekt, (3) aspekt doskonale obecny - odnoszący do natury buddy poza wszelkimi stanami dualistycznymi i konceptualnymi. Aspekty wyobrażony i zależny odnoszą się do poziomu konwencjonalnego. Aspekt doskonale obecny odnosi się do poziomu ostatecznego.
 
Poziom konwencjonalny to umysł, który dzieli się na osiem świadomości: sześć świadomości zmysłów (tj. widzenia, słyszenia, smakowania, wąchania, dotykania i myślenia), świadomość bezpośrednia kleśa, świadomość alajawidżniana wszechpodstawy. Poziom ostateczny, poza tym umysłem, należy natomiast zrealizować jako trzy ciała Buddy, w miarę tego jak stopniowo będzie się przekraczać osiem świadomości na odpowiadające temu trzy kaje (tłum. ciała) Buddy<ref>Karl Brunnhölzl „Luminous Heart: The Third Karmapa on Consciousness, Wisdom, and Buddha Nature; rozdział szósty: Explaining the Manner in Which Consciousness and Wisdom Are Connected in the Four States; Snow Lion Publications, 2009.</ref>.
{|
|-
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Takowoż, kiedy wszelkie tymczasowe zasłony ([[niewiedza (buddyzm)|niewiedzy]]) - ściślej definiując my sami jako "czujące istoty" - będziemy nieobecnymi, jest tylko kwestia formalną czy "nasze" dharmadhatu ([[natura buddy]]) i "cała reszta" dharmadhatu (czyli natura buddy wszystkich buddów) są tym samym czy różnią się, ponieważ to co nazywane jest "czująca istotą" jest niczym innym jak tym właśnie błędem samym w sobie, co czyni takie rozróżnienia.</blockquote>
|}
 
Przykładem są nauki [[zen]]u, [[mahamudra|"mahamudry esencji"]], [[dzogczen]] do których podchodzi się tendencyjnie niczym jak do czittamatry.
 
Zarzuca się im [[subityzm]] – termin określający [[Oświecenie (religie Wschodu)|oświecenie]] (samourzeczywistnienie, samorealizację) w sposób nagły<ref>McRae, John (1991), Shen-hui and the Teaching of Sudden Enlightenment in Early Ch'an Buddhism. In: Peter N. Gregory (editor)(1991), Sudden and Gradual. Approaches to Enlightenment in Chinese Thought, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Private Limited</ref>. W ten sposób próbuje się odróżnić te tradycje od innych, którym zarzuca się [[gradualizm w filozofiach orientalnych|gradualizm]], np. od [[tantry jogi najwyższej|tantr jogi najwyższej]]<ref>Sam Van Schaik "Approaching the Great Perfection: Simultaneous and Gradual Methods of Dzogchen Practice in the Longchen Nyingtig"; s. 16; Wisdom Publications; 2004; {{ISBN|0-86171-370-2}}</ref>, czy od praktyk [[mahajana|mahajany]] "sześciu wyzwalających aktywności" ([[sanskryt]] pāramitā). Ponadto zarzuca się [[nihilizm]] argumentując, że promują np. "bezwysiłkowe" oświecenie, tzw. "samo-wyzwoleniesamowyzwolenie", bez potrzeby stosowania się do zasad [[etyka|etycznych]] czy innych przygotowań.
 
Tymczasem np. dzogczen często jest zwany „ścieżką samo-wyzwolenia”samowyzwolenia” (Wylie. rang grol lam), gdyż podobnie jak "aspekt zależny (2)" jogaczary naucza on, że "od samego początku praktyki" ma się dostęp do rigpy, kontynuując praktykę aż do stanu pełnej realizacji "trzech ciał Buddy".
 
Pewne podobieństwo do terminu [[natura Buddy]] wykazuje termin [[Przejrzyste Światło]] w [[tantry jogi najwyższej|tantrach jogi najwyższej]] i [[rigpa]] w [[dzogczen]]. Ze względu na owe domniemane podobieństwo zarzuca się im, że promują filozofię ostatecznego istnienia "tylko Umysłu" niczym czittamatra. Inaczej ujmując zarzuca się im [[eternalizm]], a nawet próbuje się je zrównać z niektórymi nurtami [[hinduizm]]u, np. [[advaita]].