Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie: Różnice pomiędzy wersjami

m
→‎Historia muzeum kurpiowskiego: drobne redakcyjne, lit.
(drobne merytoryczne, źródła/przypisy)
m (→‎Historia muzeum kurpiowskiego: drobne redakcyjne, lit.)
 
== Historia muzeum kurpiowskiego ==
=== Początki i skansen do II wojny światowej ===
Adam Chętnik już w [[1909]] rozpoczął gromadzenie zbiorów z myślą o utworzeniu muzeum kurpiowskiego. Zbierał ciekawe okazy przyrody nieożywionej, numizmaty, historyczne dokumenty, znaleziska archeologiczne, a przede wszystkim zabytki etnograficzne. Muzeum według niego miało „ułatwiać naukę szkołom miejscowym i okolicznym, związać młodzież z terenem i z ziemią polską”. Eksponaty przekazał do muzeów w Łomży i Ostrołęce. Zbiory zniszczyła I wojna światowa<ref name=":1" />.
 
W 1939 planowano przeniesienie Muzeum Kurpiowskiego z Nowogrodu do Ostrołęki. Kustoszem miał zostać Adam Chętnik. Swoje depozyty miał przekazać bezpłatnie. W Nowogrodzie na pozostałej bazie A. Chętnik miał organizować Muzeum Dorzecza Środkowej Narwi<ref name=":1" />.
 
=== Odtwarzanie muzeum po wojnie ===
Wybuch II wojny światował przeszkodził realizacji tych planów. We wrześniu 1939 muzeum uległo całkowitemu zniszczeniu. Eksponaty pozostawione na miejscu, jak i te ewakuowane do Łomży, Dębowa i Szczepankowa zginęły bezpowrotnie. Ocalały jedynie dwa odrzynki [[Drzewo bartne|drzew bartnych]], brama wejściowa od strony rzeki oraz nieliczne eksponaty żelazne, które dały początek stworzonemu w 1948 r. [[Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży|Muzeum Pólnocno-Mazowieckiemy w Łomży]]. Tworzono je od 1945 z myślą o dodatku w postaci Muzeum Kurpiowskiego w Nowogrodzie. Chętnik pracował nad odzyskaniem zakopanych w ziemi eksponatów oraz uporządkowaniem terenu. Od 1946 działania prowadzono w ramach Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i powołanego Instytutu Północno-Mazowieckiego. W 1948 r. istniejąca formalnie Stacja Badań Naukowych Dorzecza Środkowej Narwi TNP powołała na jej kierownika A.Chętnika, zobowiązując do organizacji Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży i wskrzeszenia skansenu w Nowogrodzie<ref name=":1" />.
 
Wybuch II wojny światowałświatowej przeszkodził realizacji tych planów. We wrześniu 1939 muzeum uległo całkowitemu zniszczeniu. Eksponaty pozostawione na miejscu, jak i te ewakuowane do Łomży, Dębowa i Szczepankowa zginęły bezpowrotnie. Ocalały jedynie dwa odrzynki [[Drzewo bartne|drzew bartnych]], brama wejściowa od strony rzeki oraz nieliczne eksponaty żelazne, które dały początek stworzonemu w 1948 r. [[Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży|Muzeum PólnocnoPółnocno-MazowieckiemyMazowieckiemu w Łomży]]. Tworzono je od 1945 z myślą o dodatku w postaci Muzeum Kurpiowskiego w Nowogrodzie. Chętnik pracował nad odzyskaniem zakopanych w ziemi eksponatów oraz uporządkowaniem terenu. Od 1946 działania prowadzono w ramach Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i powołanego Instytutu Północno-Mazowieckiego. WPrzyznano 1948na r.ten istniejącacel formalnieśrodki Stacjafinansowe-miesięcznie Badańdotowane, Naukowychale Dorzeczapo Środkowej3-4 Narwimiesiącach TNPprzestano powołałaje przekazywać. Na posiedzeniu 28 listopada 1946 roku stwierdzono,że budżet na jejprowadzenie kierownikaprac Ai Instytutu jest niewystarczający.Chętnika I znowu całość dalszej pracy, zobowiązującaby donie organizacjiutracić Muzeumkolejnego Północno-Mazowieckiegodorobku wzabezpieczał, Łomżyfinansował, nadzorował i wskrzeszeniadalej skansenukontynuował wsam Adam NowogrodzieChętnik<ref name=":1" />.
W 1949 Chętnikowie podjęli rozmowy z Naczelną Dyrekcją Muzeów i Ministerstwem Kultury w sprawie kolejnego przekazania w formie darowizny swoich aktywów. W końcu 1950, po śmierci Zofii Chętnik, wszystkie obiekty muzealne przejęło państwo<ref name=":1" />.
 
W 1948 r. istniejąca formalnie Stacja Badań Naukowych Dorzecza Środkowej Narwi TNP powołała na jej kierownika A.Chętnika, zobowiązując do organizacji Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży i wskrzeszenia skansenu w Nowogrodzie. Oficjalnie stacja naukowa w Nowogrodzie istniała do 1949<ref name=":1" />. W 1949 Chętnikowie podjęli rozmowy z Naczelną Dyrekcją Muzeów i Ministerstwem Kultury w sprawie kolejnego przekazania w formie darowizny swoich aktywów. W końcu 1950, po śmierci Zofii Chętnik, wszystkie obiekty muzealne przejęło państwo<ref name=":1" />.
Północno-Mazowiecki. Przyznano na ten cel środki finansowe-miesięcznie dotowane, ale po 3-4
 
W 1956 r. zorganizowano pod Łomżą wystawę rolniczą, na której łomżyńskie muzeum zaprezentowało ekspozycję poświęcona tradycyjnemu rolnictwu kurpiowskiemu oraz wyposażeniu chałupy kurpiowskiej. W dwa lata później wystawa pod nazwą „Dawna Zagroda Kurpiowska”, przeniesiona do Nowogrodu, zapoczątkowała odbudowę zniszczonego w czasie wojny skansenu jako działu Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży. Drugim narodzinom nowogrodzkiego muzeum towarzyszył, podobnie jak poprzednio, Adam Chętnik, który po przejściu na emeryturę społecznie kierował odbudową skansenu. Powiększono teren muzeum poprzez włączeniu tzw. Wzgórza Ziemowita. Obok wyremontowanych odrzynków drzew bartnych i bramy z Dud Puszczańskich zaczęło przybywać nowych obiektów budownictwa kurpiowskiego. W 1963 w najstarszej części muzeum uroczyście otwarto wystawę bartniczopszczelarskąbartniczo-pszczelarską.
miesiącach przestano je przekazywać. Na posiedzeniu w dn. 28.11.1946 roku stwierdzono,że budżet
 
na prowadzenie prac i Instytutu jest niewystarczający. I znowu całość dalszej pracy, aby nie utracić
 
kolejnego dorobku zabezpieczał , finansował, nadzorował i dalej kontynuował sam Adam Chętnik.Oficjalnie stacja naukowa w Nowogrodzie istniała do 1949<ref name=":1" />.
 
W 1956 r. zorganizowano pod Łomżą wystawę rolniczą, na której łomżyńskie muzeum zaprezentowało ekspozycję poświęcona tradycyjnemu rolnictwu kurpiowskiemu oraz wyposażeniu chałupy kurpiowskiej. W dwa lata później wystawa pod nazwą „Dawna Zagroda Kurpiowska”, przeniesiona do Nowogrodu, zapoczątkowała odbudowę zniszczonego w czasie wojny skansenu jako działu Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży. Drugim narodzinom nowogrodzkiego muzeum towarzyszył, podobnie jak poprzednio, Adam Chętnik, który po przejściu na emeryturę społecznie kierował odbudową skansenu. Powiększono teren muzeum poprzez włączeniu tzw. Wzgórza Ziemowita. Obok wyremontowanych odrzynków drzew bartnych i bramy z Dud Puszczańskich zaczęło przybywać nowych obiektów budownictwa kurpiowskiego. W 1963 w najstarszej części muzeum uroczyście otwarto wystawę bartniczopszczelarską.
 
Obecnie na terenie skansenu znajduje się 25 zabytkowych obiektów drewnianych i kilkadziesiąt obiektów tzw. małej architektury (bramy, studnie, kapliczki itd.).