Żółwie: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 11 bajtów ,  2 miesiące temu
m
(→‎Anomalie genetyczne: Leucyzm występujący u żółwi)
}}
{{Wikicytaty|o żółwiu|Żółw}}
'''Żółwie''' (nazwa systematyczna nieustalona, zobacz [[#Nomenklatura|Nomenklatura]]) – [[rząd (biologia)|rząd]] [[owodniowce|owodniowców]] z gromady [[zauropsydy|zauropsydów]] (Sauropsida){{r|"Klasyfikacja"}} lub według [[Karol Linneusz|linneuszowskiej]] [[Klasyfikacja biologiczna|klasyfikacji]] [[rząd (biologia)|rząd]] z gromady [[gady|gadów]] (Reptilia). Rząd żółwi dzieli się na 2 podrzędy, 14{{r|"Podocnemididae"}} rodzin i obejmuje 356 gatunków oraz 122 podgatunki żyjące w [[Historia nowożytnaNowożytność|czasach nowożytnych]], tj. od 1500 roku [[naszej ery|n.e.]] W tym czasie wyginęło 7 gatunków oraz 3 podgatunki{{r|"liczba_gatunków"}}.
 
Charakteryzują się obecnością pancerza chroniącego cały tułów. Wśród żółwi spotyka się gatunki zarówno [[MięsożernośćZoofag|mięsożerne]], jak i [[RoślinożernośćFitofag|roślinożerne]], wodne i lądowe. Wszystkie są [[Jajorodność|jajorodne]]. Zapłodnienie wewnętrzne odbywa się za pomocą narządu kopulacyjnego. Żółwie, pomimo tego iż są mniej zróżnicowane morfologicznie od innych [[gady|gadów]], potrafiły opanować najróżnorodniejsze środowiska poczynając od mórz, a na terenach pustynnych kończąc.
 
Występują na wszystkich [[kontynent]]ach z wyjątkiem [[Antarktyda|Antarktydy]], lecz zdecydowana większość to mieszkańcy ciepłej i umiarkowanej strefy wszystkich kontynentów oraz wysp oceanicznych i oceanów. Istnieje kilka gatunków żółwi, które zamieszkują [[Ameryka Północna|Amerykę Północną]], [[Europa|Europę]] i [[Australia|Australię]], gdzie występuje [[klimat umiarkowany]] (mroźna [[zima]] lub bardzo gorące [[lato]]). Gatunki te potrafią przetrwać w takim [[klimat|klimacie]], ponieważ zapadają w [[sen zimowy]] ([[Hibernacja naturalna|hibernacja]]) lub sen letni ([[estywacja]]).
 
Jedynym żółwiem występującym na terenie Polski w granicach swojego naturalnego obszaru występowania jest [[żółw błotny]]. Czasem spotykane są [[gatunekGatunek alochtonicznyobcy|gatunki obce]] polskiej [[Fauna|faunie]] m.in.: [[żółw stepowy]], [[żółwiak drapieżny]], [[Skorpucha jaszczurowata|żółw jaszczurowaty]], [[żółw ostrogrzbiety]], [[żółw grecki]], [[żółw czerwonolicy]] – zostały one [[introdukcja|introdukowane]]{{r|"introdukowane"}}.
 
Dział [[zoologia|zoologii]] zajmujący się żółwiami to [[chelonologia]].
== Systematyka ==
=== Nomenklatura ===
W tradycyjnej klasyfikacji linneuszowskiej jako nazwę systematyczną dla [[rząd (biologia)|rzędu]] żółwi najpowszechniej stosowano w przeszłości nazwy Testudines, Testudinata i Chelonia{{r|Chelonia}}. Nazwa Chelonia została użyta dla [[żółwŻółw zielonyjadalny|rodzaju żółwi]] z rodziny Cheloniidae, a tym samym nie można stosować jej dla rzędu. Z kolei nazwa Testudines, przypisywana Linneuszowi (1758), była przez niego używana jako liczba mnoga od rodzaju ''[[Testudo]]'', a Testudines {{mkap|Batsch, 1788}} odnosi się nie do rzędu, lecz rodziny znanej obecnie pod nazwą [[żółwie lądowe|Testudinidae]]. Nazwy Chelonii {{mkap|Latreille, 1800}}, Testudinata {{mkap|Klein}} ''in'' {{mkap|Behn, 1760}} oraz Testudinata {{mkap|Oppel, 1811}} nie mogą być w zgodzie z [[Międzynarodowy Kodekskodeks Nomenklaturynomenklatury Zoologicznejzoologicznej|Międzynarodowym Kodeksem Nomenklatury Zoologicznej]] stosowane dla rzędu – jego nazwa systematyczna pozostaje nieustalona{{r|nazwa}}.
 
W najnowszych klasyfikacjach natomiast używane są nazwy Testudines {{mkap|Batsch, 1788}}, Pantestudines {{mkap|Joyce et al., 2004}} i Testudinata {{mkap|Klein, 1760}} – różnią się one definicjami filogenetycznymi: według przedstawionych przez Joyce’a i współpracowników (2004) nazwa Testudines odnosi się do [[klad]]u obejmującego ostatniego wspólnego przodka ''[[żółwŻółw zielonyjadalny|Chelonia mydas]]'', ''[[matamata|Chelus fimbriatus]]'' i gatunków typowych wszystkich wyróżnianych przez autora 14 „rodzin” oraz wszystkich jego potomków, Pantestudines – do kladu obejmującego zwierzęta bliżej spokrewnione z ''Chelonia mydas'' niż z ptakami, krokodylami, lepidozaurami lub ssakami, a Testudinata – do kladu pochodzącego od pierwszego przedstawiciela mającego w pełni wykształcony pancerz [[homologia (biologia)|homologiczny]] z obecnym u ''Chelonia mydas''{{r|Joyceetal04}}.
{| style="text-align:top;"
|-
| 1.2.2.2.2.1 = †''[[Proganochelys]]''
| 1.2.2.2.2.2.1 = †''[[Australochelys]]''
| 1.2.2.2.2.2.2.1 = '''Testudines'''<br />(żółwie współczesne)
}}
| Poniższa tabela zawiera nazwy używane w różnych klasyfikacjach dla [[rząd (biologia)|rzędu]] żółwi.
 
* Podrząd: [[żółwie bokoszyjne]] (Pleurodira)
** [[Matamatowate|żółwie wężoszyjne]], matamatowate (Chelidae)
** [[pelomeduzowate]] (Pelomedusidae)
** (Podocnemididae{{r|"Podocnemididae"}})
** [[spłaszczkowate]] (Dermatemydidae)
** [[mułowcowate]] (Kinosternidae)
** [[Wielkogłowowate|żółwie wielkogłowe]] (Platysternidae)
** [[żółwiakowate]] (Trionychidae)
** [[żółwie błotne]] (Emydidae)
Zdarza się, iż z dwóch gatunków z rodziny [[Batagurowate|batagurowatych]] (Geoemydidae) rodzi się [[Mieszaniec|hybryda]], większość takich samców jest niepłodna (podczas gdy wszystkie samice są w pełni płodne), na wolności można spotkać tylko pojedyncze osobniki, natomiast w hodowlach na terenie Azji często spotykane.
 
* [[„Mauremys” x iversoni|„Mauremys” × iversoni]] (Pritchard & Mccord, 1991) – [[Azjatycki żółw bagienny|Mauremys mutica]] x [[Pudełecznik trójpasy|Cuora trifasciata]]
* [[Cuora serrata]] (Iverson & Mccord, 1992) – [[Pyxidea mouhotii]] x [[Cuora galbinifrons]]
* [[Ocadia philippeni]] (McCord & Iverson, 1992) – [[Ocadia sinensis]] x [[Pudełecznik trójpasy|Cuora trifasciata]]
* [[Ocadia glyphistoma|„Ocadia” × glyphistoma]] (McCord & Iverson, 1994) – [[Ocadia sinensis]] x [[Mauremys anamensis]]
* [[Mauremys pritchardi|„Mauremys” × pritchardi]] (McCord, 1997) – [[Azjatycki żółw bagienny|Mauremys mutica]] x [[Chinemys reevesi]]
 
W środowisku naturalnym znaleziono również mieszańce gatunków ''[[Pseudemys nelsoni]]'' i ''[[Żółw żółtobrzuchy|Pseudemys concinna]]''{{r|"hybrydy"}}.[[Plik:Angenehmer und nutzlicher Zeit-Vertreib mit Betrachtung curioser Vorstellungen allerhand kriechender, fliegender und schwimmender Thiere 1748 (21220947).jpg|lewo|mały|Szkielet żółwia, miedzioryt kolorowany ([[Johann Daniel Meyer]], 1748)<ref>{{Cytuj | autor = Johann Daniel Meyer | tytuł = Angenehmer und nützlicher Zeit-Vertreib mit Betrachtung curioser Vorstellungen allerhand kriechender, fliegender und schwimmender [...] Thiere, sowohl nach ihrer Gestalt und äusserlichen Beschaffenheit als auch der accuratest davon verfertigsten Structur ihrer Scelete oder Bein-Cörper nebst einer [...] | data = 1748 | miejsce = Nürnberg | wydawca = gedr. bey Johann Joseph Fleischmann | url = https://polona.pl/item/angenehmer-und-nutzlicher-zeit-vertreib-mit-betrachtung-curioser-vorstellungen-allerhand,NTYzMzAzNjI/}}</ref>|alt=]]
* Są jedynymi kręgowcami z zewnętrznym szkieletem, którego grzbietowa część – '''[[Karapaks żółwi|karapaks]]''' powstała z przekształcenia żeber i ościstych wyrostków kręgów w kostne płyty. Dolną brzuszną część [[Pancerz (anatomia)|pancerza]] – '''[[plastron żółwi|plastron]]''' stanowi zmodyfikowany obojczyk i żebra brzuszne. Zarysy kości nie odpowiadają dokładnie tym z tarczek. Tak więc ciało pokryte jest dwuwarstwowym pancerzem, złożonym z szeregu płytek kostnych, pokrytych z zewnątrz rogowymi tarczkami, których liczba zwykle wynosi 4 a rzadziej 5 par leżących po przeciwnych stronach nieparzystych tarcz kręgowych. Niekiedy zamiast twardego pancerza występuje gładka i miękka skóra. Po bokach ciała karapaks łączy się z plastronem przy pomocy spojenia zwanego mostem, który może być miękki lub sztywny. Niektóre gatunki mają plastron zawieszony na zawiasach, dzięki którym mogą ciasno domykać go do reszty pancerza.
* Żółwie to [[Zwierzę zmiennocieplne|zwierzęta zmiennocieplne]] (ektotermiczne), związane jest to [[Termoregulacja|termoregulacją]] organizmu tych zwierząt. Mają niską [[Metabolizm|przemianę materii]], a co za tym idzie ilość wytwarzanego ciepła w tym procesie jest mała. Optimum termiczne dla żółwi wynosi od ok. 25&nbsp;°C do ok. 35&nbsp;°C, zatem temperatura otoczenia jest niezwykle ważnym czynnikiem funkcjonowania organizmu tych zwierząt.
* Kolor karapaksu ma znaczenie dla poszczególnych gatunków, w zależności od miejsca ich występowania. Żółwie zamieszkujące w strefie umiarkowanej mają ciemny karapaks, ponieważ jak wiadomo ciemny kolor lepiej pochłania ciepło, natomiast żółwie zamieszkujące strefy tropikalne przeważnie mają jasny kolor karapaksu, który odbija promienie słoneczne.<br />W 2015 roku u [[Żółw szylkretowy|żółwi szylkretowych]] ''Eretmochelys imbricata'' wykryto zjawisko [[Biofluorescencja|biofluorescencji]] (zjawisko to polega na świeceniu pancerza żółwia na kolory zielony i czerwony, gdy pancerz zostanie oświetlony światłem niebieskim){{r|biofluorescencja}}.
* W przeciwieństwie do pozostałych owodniowców (gadów, ptaków, ssaków) mają pierwszy krąg (atlas) z trzonem, co ogranicza obroty czaszki (u pozostałych – atlas jest pierścieniowaty, a jego trzon przyrasta do następnego kręgu, obrotnika i tworzy oś obrotu czaszki).
* W przeciwieństwie do jakiegokolwiek innego zwierzęcia na ziemi biodro i łopatki są wewnątrz ich żeber. Dzięki takiej budowie mogą (z wyjątkiem żółwi morskich) wciągać głowę, kończyny i ogon do wnętrza pancerza. Ogon jest raczej krótki i spiczasty.
* Mają rozdzielone i ruchome powieki, nie mają otworów usznych, błon bębenkowych i ucha środkowego{{r|"ucho"}}. Szpara kloakalna jest ustawiona wzdłużnie, pęcherz moczowy znajduje się pod stekiem. Mają gruczoły kloakalne pełniące rolę gruczołów wonnych oraz gruczoły solne znajdujące się w jamie nosowej.
 
=== Anomalie genetyczne ===
[[Plik:Albino_Slider1Albino Slider1.jpg|thumb|[[Żółw czerwonolicy]] - albinos]]
U żółwi bardzo rzadko można spotkać się z [[ChorobaChoroby genetycznagenetyczne|anomaliami genetycznymi]], wady takie prawdopodobnie powstają z powodu [[Mutacja|mutacji genetycznych]], choć niektóre zmiany w budowie ciała mogą być też powodowane czynnikami środowiskowymi, jak nieprawidłowe warunki inkubacji jaj (temperatura, wilgotność) lub [[Zanieczyszczenie środowiska|zanieczyszczeniem środowiska]].
 
==== Albinizm ====
[[Albinizm]] u żółwi objawia się tym, że mają całkowicie lub częściowo białe ciało, w ten sposób różną się znacząco od przedstawicieli swojego gatunku.
* w 2014 r. w [[Marineland w Antibes]] we [[Francja|Francji]] na świat przyszedł albinos żółw [[Karetta]] (''Caretta caretta''){{r|albinos}}
* w 2018 r. opisano żółwia [[Albinizm|albinosa]] z gatunku ''[[Emydura subglobosa]]'' z [[Ektopia serca|ektopią serca]] ({{łac.|ectopia cordis}}) tzn. z sercem poza plastronem{{r|Ektopia1}}{{r|Ektopia2}}{{r|Ektopia3}}
==== Leucyzm ====
Podobny do [[albinizm]]u stan objawia się brakiem niektórych barwników w skórze. Dla przykładu żółw naturalnie będący brązowy z żółtymi łatami cierpiący na [[Leucyzm]], może być całkowicie żółty.
* w 2020 roku znaleziono żółwia z gatunku ''[[Lissemys punctata]]'' o całkowicie żółtym kolorze{{r|Leucyzm1}}
==== Policefalia ====
[[Plik:Janus01b_MHNGJanus01b MHNG.jpg|thumb|Dwugłowy [[Żółw śródziemnomorski]] ''Testudo graeca'' urodzony w 1997 w Muzeum Historii Naturalnej w Genewie]]
Policefalia to stan, w którym organizm ma tylko jedno ciało, ale więcej niż jedną głowę. U żółwi z policefalią najczęściej spotyka się dwie głowy, ale spotykano trzygłowe z tym, że dwie głowy były całkowicie wykształcone natomiast trzecia głowa posiadała formę szczątkową.
* w 2003 r. odkryto w Południowej Afryce dwugłowego żółwia z gatunku ''[[Chersina angulata]]''{{r|Policefalia1}}
* w 2004 r. w [[Dorchester]], [[Anglia]] urodził się dwugłowy [[Żółwżółw śródziemnomorski]] ''Testudo graeca''{{r|Policefalia2}}
* 9 sierpnia 2015 r. na plaży [[Samandağ]] w [[Turcja|Turcji]] został znaleziony dwugłowy [[Żółw jadalny|Żółw zielony]] ''Chelonia mydas''{{r|Policefalia5}}
* w lipcu 2019 r. w [[Malezja|Malezji]] znaleziono [[Żółw zielonyjadalny|żółwia zielonego]] ''Chelonia mydas'' z dwiema głowami{{r|Policefalia4}}
* we wrześniu 2019 r. na plaży w [[Południowa Karolina Południowa|Południowej Karolinie]] w USA, znaleziono żółwia mającego dwie głowy{{r|Policefalia3}}
==== Bliźniaki syjamskie ====
Niezwykłą rzadkością wśród zwierząt są żółwie połączone ciałami.
* w 2012 roku w Muzeum Historii Naturalnej w Kijowie pokazano [[Żółw stepowy|żółwie stepowe]] ''Testudo horsfieldii'' połączone pancerzami. Zwierzę miało dwie głowy, sześć nóg, dwa serca i dwa płuca, ale tylko jeden ogon i jeden żołądek{{r|syjamskie}}.
<ref name="liczba_gatunków">{{cytuj stronę| url = http://www.iucn-tftsg.org/checklist/ | tytuł = Turtles of the World Checklist | rok = 2017| język = en}}</ref>
<ref name="introdukowane">{{cytuj stronę | url=http://www.iop.krakow.pl/ias/ | tytuł=Gatunki obce w Polsce | data dostępu= | język=pl}}</ref>
<ref name="biofluorescencja">{{cytuj pismo |autor = David F. Gruber, John S. Sparks |tytuł = First Observation of Fluorescence in Marine Turtles |czasopismo = American Museum Novitates |wolumin = 3845 |wydanie = |strony =1-8 |data = 2015 |wydawca = |miejsce = |issn = |doi =10.1206/3845.1 }}</ref>
<ref name="BR96">{{Cytuj pismo |nazwisko=Rieppel |imię=Oliver |nazwisko2=deBraga |imię2=Michael |tytuł=Turtles as diapsid reptiles |czasopismo=Nature |wolumin=384 |strony=453–455 |rok=1996 |doi=10.1038/384453a0 |język=en}}</ref>
<ref name="pnas">{{Cytuj pismo |nazwisko=Zardoya |imię=Rafael |nazwisko2=Meyer |imię2=Alex |rok=1998 |tytuł=Complete mitochondrial genome suggests diapsid affinities of turtles |czasopismo=Proceedings of the National Academy of Sciences |wolumin=95 |wydanie=24 |strony=14226–14231 |url=http://www.pnas.org/content/95/24/14226 |pmc=24355 |język=en}}</ref>
<ref name="Policefalia3">{{cytuj stronę | url=https://www.wprost.pl/swiat/10247709/nietypowe-znalezisko-na-plazy-dwuglowy-zolw-stal-sie-hitem-sieci.html | tytuł=Nietypowe znalezisko na plaży. Dwugłowy żółw stał się hitem sieci | data dostępu= | język=pl}}</ref>
<ref name="Policefalia4">{{cytuj stronę | url=https://www.gospodarkamorska.pl/Rybolowstwo/dwuglowy-zolw-morski-przyszedl-na-swiat-w-malezji.html | tytuł=Dwugłowy żółw morski przyszedł na świat w Malezji | data dostępu= | język=pl}}</ref>
<ref name="Policefalia5">{{cytuj pismo |autor = Bektaş Sönmez,Mehmet Sert,Senem Kayikçi, Özay Bedirci, Şükran Yalçin Özdilek |tytuł = A TWO-HEADED GREEN SEA TURTLE (Chelonia mydas ) HATCHLING ON SAMANDAĠ BEACH, TURKEY |czasopismo = Russian Journal of Herpetology |wolumin = 24 |wydanie = 2 |strony = 158–162 |data = 2017 |wydawca = |miejsce = |issn = |url = https://www.researchgate.net/publication/317956622_A_two-headed_green_sea_turtle_Chelonia_mydas_hatchling_on_samandag_beach_Turkey }}</ref>
<ref name="syjamskie">{{cytuj stronę | url=https://tvnmeteo.tvn24.pl/informacje-pogoda/ciekawostki,49/dwie-glowy-dwa-serca-szesc-lap-i-jeden-ogon,37699,1,1.html | tytuł=Dwie głowy, dwa serca, sześć łap. I jeden ogon | data dostępu= | język=pl}}</ref>
<ref name="krzyżopiersiowate">{{cytuj książkę | tytuł= Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana | data=2005 | wydawca=Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce=Warszawa | isbn=83-01-14344-4 | strony=}}</ref>