Mikuláš Galanda: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 108 bajtów ,  9 miesięcy temu
m (drobne redakcyjne)
{{Czy wiesz do artykułu|4}}
{{Artysta infobox
|imię i nazwisko = Mikuláš Galanda
|imię i nazwisko org =
|pełne imię i nazwisko =
|pełne imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Galanda-portret.jpg
|opis grafiki =
|data urodzenia = [[4 maja]] [[1895]]
|miejsce urodzenia = [[Turčianske Teplice]]
|data śmierci = [[5 czerwca]] [[1938]]
|miejsce śmierci = [[Bratysława]]
|narodowość = słowacka
|język =
|Alma Mater =
|dziedzina sztuki = malarstwo, grafika
|epoka = [[modernizm (sztuka)|modernizm]]
|muzeum artysty =
|ważne dzieła =
|faksymile =
|opis faksymile =
|odznaczenia =
|nagrody =
|commons = Category:Mikuláš Galanda
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
 
'''Mikuláš Galanda''' (ur. [[4 maja]] [[1895]] w [[Turčianske Teplice|Turčianskich Teplicach]], zm. [[5 czerwca]] [[1938]] w [[Bratysława|Bratysławie]]) – słowacki malarz i grafik, jeden z prekursorów słowackiego [[Modernizm (sztuka)|modernizmu]].
 
== Życiorys ==
Urodził się 4 maja 1895 roku w Turčianskich Teplicach<ref name=":0">{{Cytuj |rozdział = Galanda, Mikulas |tytuł = Benezit Dictionary of Artists |data = 2011 |wolumin = 1 |wydawca = Oxford University Press |język = en}}</ref> w rodzinie Margity i Štefana Galandów<ref name=":2">{{Cytuj |autor = Zita Kostrová, Patrícia Lipková |tytuł = Mikuláš Galanda - Turiec Gallery |data dostępu = 2021-03-22 |opublikowany = Google Arts & Culture |url = https://artsandculture.google.com/exhibit/mikuláš-galanda/4wLCblWoDHMuLw |język = en}}</ref>. W latach 1914–1916 studiował w akademii sztuk pięknych w Budapeszcie<ref name=":0" /> u prof. D. Raksányiego, po czym wrócił na Słowację, gdzie pracował jako urzędnik<ref name=":1">{{Cytuj |autor = Zsófia Kiss-szemán, Viera Obuchová, Peter Paško |rozdział = Mikuláš Galanda - zakladateľ slovenskej moderny |tytuł = Galéria Nedbalka. Slovenské moderné umenie |data = 2012 |data dostępu = 2021-03-22 |isbn = 9788097053123 |s = 109 |url = https://www.nedbalka.sk/autori/mikulas-galanda/ |język = sk}}</ref>. W 1919 roku wydał z bratem trzy numery magazynu ilustrowanego „Hárman”, do którego stworzył ilustracje w stylu [[art déco]] narysowane charakterystyczną, cienką kreską znaną z jego późniejszych prac<ref name=":2" />.
 
W 1922 roku uczęszczał do [[Wyższa Szkoła Rzemiosła Artystycznego w Pradze|Wyższej Szkoły Rzemiosła Artystycznego w Pradze]] na zajęcia prowadzone przez V.H. Brunnera<ref name=":0" />, po czym w latach 1923 –19271923–1927 studiował w [[Akademia Sztuk Pięknych w Pradze|Akademii Sztuk Pięknych w Pradze]] w pracowniach [[August Brömse|Augusta Brömsego]] i F. Thielego<ref name=":0" /><ref name=":1" />. W połowie lat 20. współpracował z redakcją magazynu lewicowej inteligencji „DAV”<ref name=":0" />, tworząc m.in. siedem prac do pierwszego numeru<ref name=":1" />. Z tego okresu pochodzi także cykl litografii ''Láska v meste''<ref name=":1" />.
[[Plik:Mikuláš Galanda - Mother with Child - O 1683 - Slovak National Gallery.jpg|lewo|mały|lewo|''Matka s dieťaťom'', ok. 1934, [[Słowacka Galeria Narodowa]]]]
Za namową [[Ľudovít Fulla|Ľudovíta Fulli]] w 1929 roku powrócił do Bratysławy<ref name=":1" />, po czym wyjechał na krótki pobyt studyjny do Paryża<ref name=":0" />. Od 1930 roku uczył na wydziale grafiki, reklamy i rysunku żurnalowego Školy umeleckých remesiel<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Na uczelni pozostał do końca życia<ref name=":0" />. Wraz z Fullą, z którym dzielił pracownię<ref name=":3">{{Cytuj |autor = |autor r = Iva Mojžišová |rozdział = Modernism and the School of Arts and Crafts in Bratislava |tytuł = A reader in East-Central-European modernism, 1918-1956 |data = 2019 |isbn = 978-1-907485-11-4 |inni = Beata Hock, Klara Kemp-Welch, Jonathan L. Owen (red.) |miejsce = London |wydawca = The Courtauld Institute of Art |s = 262–263}}</ref>, wydał w latach 1930 – 19321930–1932 czterotomowe<ref name=":1" /> ''Súkromné listy Fullu a Galandu'' – pierwszy<ref name=":0" /> słowacki manifest modernistyczny<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" />. Obaj artyści jako pierwsi na Słowacji zaczęli podejmować temat abstrakcji w malarstwie: Fulla stworzył pierwszy abstrakcyjny obraz ''Ruže a svah'' (pracę później zamalował), po czym Galanda dołączył do eksperymentów<ref name=":3" />. Jego prace miały charakter organiczny, a Fulli geomoetryczno-[[Konstruktywizm (sztuka)|konstruktywizujący]]<ref name=":3" />. W 1937 roku Galanda zdobył srebrny medal na [[Wystawa światowa|Wystawie Światowej]] w Paryżu<ref name=":0" />. Tego samego roku uczestniczył także w [[Biennale w Wenecji]]<ref name=":1" />.
 
Galanda należał do prekursorów modernizmu na Słowacji. W jego wczesnych dziełach widać jeszcze wpływ secesji i zainteresowanie twórczością [[Edvard Munch|Edvarda Muncha]]. Do lat 1926 –19271926–1927 skupiał się na grafice<ref name=":1" />, a około 1929 roku zainteresował się możliwościami typografii. Zaprojektował m.in. utrzymaną w konstruktywistycznym duchu okładkę tomiku poetyckiego ''Demontáž'' [[Ján Poničan|Jána Poničana]] i po raz pierwszy na Słowacji zastosował w projekcie wyłącznie [[Minuskuła|minuskułę]]<ref name=":3" />. Jego twórczość figuratywną charakteryzuje płynna kreska i połączenie tradycyjnych tematów z nowoczesną formą. Nie bał się eksperymentów z nowymi środkami wyrazu: w jego dojrzałych pracach widać elementy [[kubizm]]u i własnej interpretacji [[fowizm]]u. Dużą wagę przywiązywał do wymiaru emocjonalnego sztuki. W manifeście z 1930 roku stwierdził, iż „funkcją sztuki malarskiej jest tworzenie nowej rzeczywistości emocjonalnej”<ref name=":1" />. W 1932 roku wkroczył w okres różowy, malując obrazy w [[Malarstwo olejne|technice olejnej]] w odcieniach różu, które wyrażały jego własną radość i zachwyt nad kobiecym pięknem, miłością i macierzyństwem. Z kolei mniej osobiste prace z lat 1932–1933, przedstawiające m.in. zbójników i drwali na tle gór, utrzymane zostały w ciemnej tonacji. Kobiety i kobiecość były wiodącym motywem jego twórczości, choć stworzył także dzieła dotykające tematów społecznych: biedy, czy ludzi ze zmarginalizowanych grup społecznych. W ostatnim roku życia poświęcił się pracy ze wzmożoną intensywnością<ref name=":2" />. Tworzył wtedy stylizowane, kameralne portrety wiejskich kobiet, dziewcząt i madonn<ref name=":1" /> i planował wystawę [[gwasz]]y przedstawiających kobiece głowy<ref name=":2" />.
 
Zmarł 5 czerwca 1938 roku w Bratysławie<ref name=":0" />.
 
Twórczość Galandy wywarła znaczący wpływ na kolejne pokolenia słowackich artystów<ref name=":2" /><ref name=":1" />. W 1957 roku powstała późnomodernistyczna grupa artystyczna Skupina Mikuláša Galandu, która odegrała ważną rolę w kształtowaniu się słowackich sztuk wizualnych. Ostatnia wystawa zbiorowa grupy odbyła się w 1969 roku w Berlinie; w 1972 roku artyści zostali poddani ostrej krytyce i wyrzuceni ze Związku Słowackich Artystów Plastyków<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Galandovci - Skupina Mikuláša Galandu |data dostępu = 2021-03-22 |opublikowany = Galéria Nedbalka |url = https://www.nedbalka.sk/stala-expozicia/galandovci/ |język = sk}}</ref>.
 
== Galeria ==
Plik:Mikuláš Galanda - Bandits - O 1929 - Slovak National Gallery.jpg|''Zbojníci'', ok. 1932
Plik:Mikuláš Galanda - Po kúpeli - O 983 - Orava Gallery.jpg|''Po kúpeli'', ok. 1932
Plik:Plačúce ženy.jpg|''Plačúce ženy'', 1938
</gallery>