Czittamatra: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 251 bajtów ,  5 miesięcy temu
m
dr. red., dr. tech.
m (int.)
m (dr. red., dr. tech.)
 
{{Buddyzm|doktryny}}
[[Plik:Maitreya Statue.jpg|thumb|240px|Posąg przedstawiający bodhisattwę [[Majtreja|Majtreję]] nauczającego traktatów o naturze buddy.]]
'''Czittamatra''' – doktryna "tylko„tylko umysłu"umysłu” w [[buddyzm]]ie wywodząca się od przekazu nauk o [[natura Buddy|naturze buddy]] [[Maitreja|Maitrei]] przekazanego przez [[Asanga|Asangę]] (Indie, IV w.n.e) oraz rozpowszechnionego przez [[Vasubandhu]] ([[Indie]], [[IV wiek|IV]]). Główna obecnie występująca doktryna [[mahajana|mahajany]] obok [[Madhjamaka|madhjamaki]], przekazu "Środkowej„Środkowej Ścieżki"Ścieżki”. Termin czittamatra oznaczający z [[sanskryt]]u "Tylko„Tylko Umysł"Umysł” odnosi się do istnienia samoświadomego i samorozświetlającego się umysłu wolnego od dualizmu postrzegającego i postrzeganego aspektu doświadczania, który możliwy jest do urzeczywistnienia bezpośrednio w czasie praktyki buddyjskiej. Niniejszy artykuł dotyczy również doktryny '''jogaczara''' przekazu nauk o [[natura Buddy|naturze buddy]].
 
== Historia ==
Czittamatra powstała na bazie nauk o [[natura Buddy|naturze buddy]]. Za początek przekazu o naturze buddy zainicjowanego przez Buddę [[Siakjamuni]]ego w tzw. [[Madhjamaka|Trzecim Obrocie Kołem Dharmy]], uważa się ukazanie traktatów spisanych przez Asangę wyróżniających się od dotychczasowych dzieł myśli buddyjskiej. Wśród owych traktatów w łącznej liczbie 5 siastr, dwie siastry ''Rozróżniając Zjawiska i Czystą Istotę'' oraz ''Uttara-tantra-shastra'' zaginęły by wiele wieków potem być odkryte przez [[Maitripa|Majtripę]]. Vasubandhu spopularyzował przekaz wkomponowując go pomiędzy najbardziej uznawane ówcześnie dzieła [[madhjamaka|madhjamaki]]. Włączając okres Vasubandhu, pojawiły się trzy główne nurty w rozwoju przekazu<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Brünnholzl |imię=Karl |inni= Karl |tytuł = The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition |url = https://archive.org/details/centersunlitskym00brun |rozdział= |wydawca = Snow Lion Publications |miejsce = New York |rok = 2004 |strony = [https://archive.org/details/centersunlitskym00brun/page/460 460] |isbn = 1559392185 |cytat= |język = en}}</ref>:
{|
|-
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>
 
# oryginalny przekaz nauk o naturze buddy autorstwa Majtrei spisany przez Asangę i spopularyzowany przez Vasubandhu, zwany w niniejszym artykule "'''jogaczarą'''",
<blockquote>
# późniejsza interpretacja przekazu nauczana m.in. przez Dharmapalę (530–561&nbsp;r.&nbsp;n.e.), Sthiramati, Gunamati, zwana jako czittamatra – doktryna "tylko umysłu",
# oryginalny przekaz nauk o naturze buddy autorstwa Majtrei spisany przez Asangę i spopularyzowany przez Vasubandhu, zwany w niniejszym artykule "'''jogaczarą„jogaczarą”'''",
# późniejsza interpretacja przekazu nauczana m.in. przez Dharmapalę (530–561&nbsp;r.&nbsp;n.e.), Sthiramati, Gunamati, zwana jako czittamatra – doktryna "tylko„tylko umysłu"umysłu”,
# rozwój przekazu jako [[Epistemologia|epistemologii]] na bazie działalności uczonych [[Dignaga]] (480 – 540&nbsp;r.&nbsp;n.e.) i [[Dharmakirti]] (VII w.n.e.), która została przyjęta powszechnie w buddyzmie.
</blockquote>
 
|}
Oryginalny przekaz łączono również z przekazami [[madhjamaka]] w ramach np. interpretacji jogaczara-swatantrika-madhjamaka przez uczonego Śāntarakṣita (ok. VIII w n.e.). Tym niemniej nie przechowały się jednoznaczne dzieła o konflikcie nauk przekazu Asangi z madhjamaką, dopóki nie powstała polemika uczonego [[Bhavaviveka]] (500–578 r n.e.), który podjął krytyce interpretację "tylko„tylko umysłu"umysłu” Gunamatiego jako czittamatry w ramach analiz madhjamaki<ref name=autonazwa1>Brunnhlzl Karl: The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition, chapter Is There Such a Thing as Shentong-Madhyamaka? Snow Lion Publications, [[2004]].</ref>.
 
W [[Tybet (region)|Tybecie]] początkowo nauczano jogaczara-swatantrika-madhjamaki i przejęto później epistemologię Dharmakirtiego o prawomocynym poznawaniu (tybetańska nazwa Lorik) jako wiedzę z sutr. Po syntezie buddyzmu dokonanego przez [[Tsongkhapa|Tsongkhapę]] (1357–1419 r n.e.) epistemologię ową przejęto do systemu [[prasangika|prasangiki]] na bazie [[Czandrakirti]]ego, a przekaz "tylko„tylko umysłu"umysłu” posłużył dla celów interpretacji prasangiki jako najbardziej precyzyjnej doktryny. Szkoła "tylko„tylko umysłu"umysłu” ponadto użyteczna jest w [[buddyzm tybetański|buddyzmie tybetańskim]] do rozróżniania etapów w stopniowych medytacjach na "pustość"„pustość” ([[siunjata]]), gdzie znajduje się ona pomiędzy poglądem [[sautrantika]] a [[madhjamaka]]. Oryginalny przekaz Asangi wraz z pięcioma siastrami nie był w Tybecie tak popularny i rozbudowany jak w Indiach, choć był nauczany jako uzupełnienie nauk [[tantry Jogi Najwyższej|tantr]] np. tantry [[Hewadżra]], a w szczególności teorii [[mahamudra|mahamudry]] przekazu [[Maitripa|Majtripy]]. Dolpopa Sherab Gyaltsen (1292–1361 r n.e.) dokonał na podstawie zachowanych w Tybecie dzieł próby całkowitego połączenia oryginalnego przekazu z madhjamaką w jedną całość w ramach doktryny [[szentong]].
 
== Podstawowe założenia teorii czittamatry ==
Czittamatra zakłada następujące podstawowe prawdy na temat istnienia rzeczywistości:
* ostatecznie nie można wykazać dualizmu np. pomiędzy tzw. materią, a umysłem albo pomiędzy postrzegającym a postrzeganym aspektem doświadczania, ponieważ aspekty te, gdyby miały odmienną naturę, nie mogłyby dojść do kontaktu ze sobą
* wszystko ostatecznie przejawia się jako projekcje umysłu powstające z nawykowych skłonności kumulowanych wwe wszechpodstawie (alajawidżniana), jednak nie jest ona rozumiana też jako indywidualne "ja"„ja”, gdyż za takie subiektywne rozumienie odpowiadałby "zgrubny"„zgrubny” aspekt świadomości klesia (Poziom 7, świadomość manas)
* wyróżnia się trzy aspekty opisujące doświadczanie rzeczywistości według czittamatry: (1) aspekt wyobrażony, odnoszący się do nazw przypisywanych na dualistyczne obiekty umysłu i omylnie doświadczanie tych nazw jako obiektów, (2) aspekt zależny, odnoszący się do obiektów umysłu samych w sobie, czyli tworów wszechpodstawy umysłu alajawidżniany, (3) aspekt doskonale obecny, odnoszący się do prawdziwej natury obiektów mentalnych jako samoświadomej, samorozświetlającej się świadomości wolnej od postrzegającego i postrzeganego aspektu doświadczania. Aspekt wyobrażony i zależny odnosi się do prawdy relatywnej, aspekt doskonale obecny odnosi się do prawdy ostatecznej.
* w celu udowodnienia subiektywności rzeczywistości stosuje się przykłady postrzegania rzeczywistości przez różne istoty, jako dualistycznego wytworu ich umysłów, pomimo że rzeczywistość jest ostatecznie taka sama, np. człowiek postrzega całkowicie inaczej niż ryba, dla człowieka dzban wody może być tylko naczyniem do picia, a dla ryby może być zawsze całym jej światem
* w celu udowodnienia subiektywności rzeczywistości stosuje się przykład doświadczania snu jako wytworu umysłu jako analogii dla "jawy"„jawy” jako wytworu umysłu, np. w czasie śnienia można postrzegać sen jako wiarygodną rzeczywistość z takim samym dualistycznym doświadczaniem jak na "jawie"„jawie”, tzn. uczucia szczęścia bądź cierpień mogą być takie same jak na "jawie"„jawie”
* ostatecznie istnieje samoświadomy i samorozświetlający się umysł wolny od dualizmu postrzegającego i postrzeganego aspektu doświadczania, możliwy do urzeczywistnienia bezpośrednio w czasie praktyki buddyjskiej
 
[[citta|Umysł]] według czittamatry dzieli się na osiem poziomów świadomości.
 
Pierwszych sześć poziomów to "korzenie"„korzenie”, świadomości zmysłów tj. widzenia, słyszenia, smakowania, wąchania, dotykania i myślenia. Do świadomości tych zalicza się poszczególne narządy, przedmioty zmysłów i same zmysły. Np. oko – przedmiot widzenia – wzrok albo – mózg – myśli – proces myślenia. Te 6 zdolności tworzą ciało-umysł, który rodzi się i umiera – jednostkową świadomość. Oprócz tego istnieją 2 wyższe poziomy świadomości, które nie znikają wraz ze śmiercią. (zobacz: [[ajatana]])
 
Poziom 7 Umysłu to ''świadomość manas'', inaczej zwana świadomością [[kleśa]]. Jest to świadomość bezpośrednia manifestująca nieprzerwane doświadczanie zgodnie z prawem przyczynowo-skutkowym [[karma]], które jednak poprzez nawykowe skłonności i splamienia sprawia wrażenie nieprzerwanego dualistycznego postrzegania świata i odrębnej od niego tożsamości "ja"„ja”.
 
Ósmy poziom Umysłu to alajawidżniana, wszechpodstawa dla pozostałych poziomów świadomości. Jest to magazyn wszystkich doświadczeń, miejsce w którym są gromadzone wszelkie wzorce działań, nawyki, tożsamości i splamienia. Poziom dzięki któremu rozwija się [[karma]] doświadczana indywidualnie, bądź wspólnie.
 
Alajawidżniana ([[sanskryt]]: ālaya vijñāna, [[transliteracja Wyliego]]: rnam-shes) według nauk czittamatry może jednak być oczyszczona ze wszystkich nawykowych skłonności i splamień. W pełni odkryty wtedy będzie "samoświadomy„samoświadomy i samorozświetlający się Umysł wolny od dualizmu doświadczenia i doświadczającego"doświadczającego”, potocznie zwany naturą umysłu i zarazem naturą rzeczywistości.
 
Poczucie tego "dualizmu„dualizmu subiekt-obiekt"obiekt” stwarzają przykrywające naturę, zgromadzone indywidualnie zgodnie z prawem przyczynowo-skutkowym [[karma]], nawykowe skłonności i splamienia. To zgrubne poziomy świadomości, które zanikają całkowicie w czasie procesu śmierci. Jednak dalej "[[reinkarnacja|reinkarnują]]" się te najsubtelniejsze, umożliwiając w [[Bardo (stan)|bardo]], jak i w kolejnym odrodzeniu powrót do nawykowych sił. Teksty buddyjskie przyrównują zgrubne poziomy świadomości do fal oceanu, najsubtelniejsze do głębin a "samoświadomy„samoświadomy i samorozświetlający się Umysł wolny od dualizmu doświadczenia i doświadczającego"doświadczającego” do wody oceanu. Pojedyncze fale pojawiają się i znikają, niekiedy uchodząc w głębiny, a niekiedy można je wyodrębnić (śmierć, bardo i kolejne odrodzenie), ale przez cały czas pozostają częścią wody oceanu.
 
''[[Vasubandhu]]: "Bezustanny„Bezustanny ruch, jak pęd wodospadu: nasienie wywołuje obecne działanie, obecne działanie kształtuje nasiono, trójkąt się zamyka, przyczyna i skutek są jednym!".''
 
== Przekaz nauk o naturze buddy a czittamatra ==
Podstawą nauk o [[natura Buddy|naturze buddy]], na których później oparto czittamatrę, są następujące główne traktaty [[Asanga|Asangi]] pod wpływem nauk [[Maitreya-natha|Maitrei]]:
* ''Ozdoba dla Sutr Mahajany'' ([[Sanskryt|skt.]] Mahāyāna-sūtrālamkāra-kārikā, [[język tybetański|tyb.]] theg pa chen po'ipo’i mdo sde'isde’i rgyan)
* ''Rozróżniając Zjawiska i Czystą Istotę'' ([[Sanskryt|skt.]] Dharma-dharmatā-vibhāga, [[język tybetański|tyb.]] chos dang chos nyid rnam par 'byed pa)
* ''Rozróżniając Środek i Skrajności'' ([[Sanskryt|skt.]] Madhyānta-vibhāga-kārikā, [[język tybetański|tyb.]] dbus dang mtha'mtha’ rnam par 'byed pa)
* ''Ozdoba dla Czystej Realizacji'' ([[Sanskryt|skt.]] Abhisamaya-alamkāra, [[język tybetański|tyb.]] mngon par rtogs pa'ipa’i rgyan)
* ''Wspaniała Kontynuacja Wielkiej Drogi'' ([[Sanskryt|skt.]] Ratna-gotra-vibhāga, znana także jako ''Uttara-tantra-shastra'', [[język tybetański|tyb.]] theg pa chen po rgyud bla ma'ima’i bstan)
Przekaz nauk o naturze buddy, szczególnie jeśli rozpatrzy się "pięć„pięć siastr"siastr”, jest kompleksowym systemem zawierającym cały zakres nauk buddy. System ten rozwijał się po tym jak ugruntowano w Indiach system "Środkowej„Środkowej Ścieżki"Ścieżki” od Mandziuśriego i Nagardżuny.
 
Rozwijał się jako dopełnienie rozwoju buddyzmu. W odpowiedzi na ówczesne trendy negowania wszelkich "skrajności"„skrajności” odchodzenia ze "środkowej„środkowej ścieżki"ścieżki” zrozumienia [[siunjata|siunjaty]], system podkreślał potrzebę opisów na temat siunjaty jako natury buddy, która dzięki praktyce jogi (stąd nazwa '''jogaczara''', tłum. praktyka jogi) rozwija wszelkie właściwości oświecenia.
 
W odróżnieniu od tego znaczenie czittamatry, szkoły "tylko„tylko umysłu"umysłu” na bazie tego przekazu Asangi można wykazać, że jest tylko swoistą interpretacją. Jak dowodzą cytaty dzieł Asangi i Vasubhandu, istnienie ostatecznie "tylko„tylko umysłu"umysłu” jest negowane. Siastra Majtrei ''Ozdoba Sutr Mahajany'' ([[sanskryt]]: Mahayanasutralankara) opisuje<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Brünnholzl |imię=Karl |inni= Karl |tytuł = The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition |url = https://archive.org/details/centersunlitskym00brun |rozdział= |wydawca = Snow Lion Publications |miejsce = New York |rok = 2004 |strony = [https://archive.org/details/centersunlitskym00brun/page/472 472], 477, 484 |isbn = 1559392185 |cytat= |język = en}}</ref>:
{|
|-
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>(Dzięki) umysłowi jest świadomość, że nie ma niczego innego od umysłu.
 
:Wtedy realizuje się, że umysł takowoż również nie istnieje.
<blockquote>(Dzięki) umysłowi jest świadomość, że nie ma niczego innego od umysłu.
:Mędrzec świadom, że obydwa nie istnieją
: Wtedy realizuje się, że umysł takowoż również nie istnieje.
:spoczywa w rozległości dharm w których są one nieobecne...
: Mędrzec świadom, że obydwa nie istnieją
:...Ani istniejące, ani nieistniejące, oba owe, lub żadne z nich,
: spoczywa w rozległości dharm w których są one nieobecne...
:Nie pojawiające czy znikające, nie powiększające się czy zmniejszające się,
: ...Ani istniejące, ani nieistniejące, oba owe, lub żadne z nich,
:Ani oczyszczane, ani nawet oczyszczane ponownie-
: Nie pojawiające czy znikające, nie powiększające się czy zmniejszające się,
:Oto są cechy ostatecznego...
: Ani oczyszczane, ani nawet oczyszczane ponownie-
:...Jest wiadome, że oświecenia jest zrealizowane,
: Oto są cechy ostatecznego...
:Przez Bodhisattwów poza-konceptualnie,
: ...Jest wiadome, że oświecenia jest zrealizowane,
:Którzy są świadomi tego wszystkiego co było (poprzez siastrę) objaśniane,
: Przez Bodhisattwów poza-konceptualnie,
:Jako tylko konceptualne imputacje.</blockquote>
: Którzy są świadomi tego wszystkiego co było (poprzez siastrę) objaśniane,
: Jako tylko konceptualne imputacje.</blockquote>
 
|}
 
W odróżnieniu od czittamatry można wykazać, że terminologia przekazu Asangi uzupełnia [[madhjamaka|madhjamakę]]. Dla przykładu (1) aspekt wyobrażony odpowiada temu jak konwencjonalnie jakiekolwiek zjawiska wyodrębniane są jako istniejące niezależne tylko konceptualnie wykazując na niewystarczalność wszelkich konceptualnych założeń na temat zjawisk i że pełne zrozumienie zjawisk, tj. [[siunjata]], możliwe jest tylko poza konceptualnymi wytworami. (2) aspekt zależny tłumaczy podobnie, że zjawiska jednak konwencjonalnie wydają się przejawiać, pomimo że na poziomie ostatecznego wglądu nigdy nie powstały i nigdy nie znikną, np. z powodu nieskończonej ilości niezbędnych do tego przyczyn i warunków. (3) aspekt doskonale obecny tłumaczy podobnie mądrość jak w madhjamace.
 
[[Kamalasila|Kamalaśila]] ([[madhjamika]] z Instytutu [[Nalanda]], 713–763 r. n.e.) w "Etapach„Etapach medytacji"medytacji” również podkreśla, że to poza-konceptualna mądrość posiadająca przejrzystą obecność bez dualistycznego rozróżniania pomiędzy doświadczanymi zjawiskami a doświadczającym, w przeciwieństwie do stanu umysłu gdzie jest brak mentalnych aktywności, jak np. w czasie omdlenia. Mądrość ta pozostaje poza wszelkimi odniesieniami pochodzącymi z analiz nie dając żadnej podstawy by potrzebne było kontynuować praktykę. Dowodzenie, że to aspekt doskonale obecny jako absolutnie istniejący, wrodzony sam z siebie, jest tylko konceptualnym wytworem aspektu wyobrażonego.
 
Przekaz Nagardżuny o „Środkowej Ścieżce” to podejście przybliżające ku tej mądrości przez wyeliminowanie wszystkiego tego, co nią nie jest, tzn. wszystkich niewłaściwych „skrajnych” poglądów i praktyk, kierując się głównie analitycznym wnioskowaniem. Przekaz Asangi o „naturze Buddy” to podejście by opisywać mądrość, taką jaką powinna ona być, ze wszystkim jej oświeconymi cechami, pomimo że należy to doświadczyć „poza słowami” dopiero przez praktykę. Nauki owe o naturze buddy można traktować jako uzupełnienie w ramach madhjamaki, gdzie niczym jak w [[swatantrika|swatantrice]] realizuje się "Środkową„Środkową Ścieżkę"Ścieżkę” do stanu poza wszelkimi odniesieniami pochodzącymi z analiz, tzn. do pełnego zrealizowania [[siunjata|siunjaty]], stosując stanowiska autonomiczne.
 
[[Vasubandhu]] w swoim dziele "Trzydziestu„Trzydziestu Strof"Strof” ([[sanskryt]]: Trimsikakarika) w strofie nr 23 podsumowuje<ref name="ReferenceA">{{cytuj książkę |nazwisko = Brünnholzl |imię = Karl |inni= |tytuł = The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition |url = https://archive.org/details/centersunlitskym00brun |rozdział= |wydawca = Snow Lion Publications |miejsce = New York |rok = 2004 |strony = [https://archive.org/details/centersunlitskym00brun/page/470 470] |isbn = 1559392185 |cytat= |język = en}}</ref>:
 
{|
|-
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Opierając się na trzech rodzajach braku natury
 
<blockquote>Opierając się na trzech rodzajach braku natury
Odnośnie trzech rodzajów aspektów,
Naucza się, że wszystkie zjawiska
Są pozbawione natury.</blockquote>
 
|}
 
Oparte to jest na [[sutra|sutrze]] [[Siakjamuni|Buddy]] zwanej "Sutrą„Sutrą Odsłaniającą Intencje"Intencje”<ref name="ReferenceA" />:
{|
|-
| style="background:#E3E3E3; color:black"|
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Rozpatrując potrójny brak natury Umysłu – brak natury odnośnie charakterystyk, brak natury odnośnie przejawiania, i brak natury odnośnie ostatecznego braku natury – Nauczam, "Wszelkie zjawiska są pozbawione natury".</blockquote>
 
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Rozpatrując potrójny brak natury Umysłu – brak natury odnośnie charakterystyk, brak natury odnośnie przejawiania, i brak natury odnośnie ostatecznego braku natury – Nauczam, "Wszelkie„Wszelkie zjawiska są pozbawione natury"natury”.</blockquote>
 
|}
 
Obecnie w [[buddyzm tybetański|buddyzmie tybetańskim]] można dowieść, że ujmowanie nauk o naturze buddy jako tylko czittamatrę jest ustanawiane w celu wysunięcie prymatu madhjamaki. Współczesny badacz madhjamaki Karl Brunnhölzl opisuje, że choć oryginalny przekaz nauk o naturze buddy i madhjamaka "Środkowa„Środkowa Ścieżka"Ścieżka” zawsze się uzupełniały, to w [[Tybet (region)|Tybecie]] często nauki o naturze buddy były marginalizowane i przeinaczane. W Indiach wielokrotnie łączono "poza„poza skrajnościami"skrajnościami” nauki [[Nagardżuna|Nagardżuny]] „Środkowej Ścieżki” z przekazem [[Asanga|Asangi]] w wielu systemach, np. Śāntarakṣita (ok. VIII w n.e.) z indyjskiego centrum [[Nalanda]] nauczał jogaczara-swatantrika-madhjamaki w celu doprowadzenia do zrozumienia poziomu ostatecznego poprzez jogaczarę na sposób stanowisk swatantriki.
 
W Tybecie m.in. po dokonaniu syntezy przez [[Tsongkhapa|Tsongkhapę]] (1357–1419 r. n.e.) wiele dzieł jogaczary zmarginalizowano do ujęcia "tylko„tylko umysłu"umysłu”, czyli czittamatry, na rzecz studiów [[prasangika|prasangiki]], jako najbardziej precyzyjnej doktryny buddyjskiej. Tsongkhapa wykazał używając terminologii madhjamaki, że np. samoświadomy i samorozświetlający się umysł wolny od dualizmu postrzegającego i postrzeganego aspektu doświadczania ostatecznie nie posiada sam w sobie żadnej inherentnej, niezależnej egzystencji.
 
Podobnie było w próbach całkowitego łączenia dwóch wielkich przekazów w jedną całość pomimo ich wyjątkowości i różnorodności terminologii. Przykładem jest nowy tybetański system [[szentong]] utworzony przez Dolpopa Sherab Gyaltsen (1292–1361 r. n.e.). Dolpopa znany krytyki prasangiki, jeśli chodzi o jej nie wystarczalność w analizie poziomu ostatecznego, dostosował nauki o naturze buddy do madhjamaki tworząc podział pomiędzy [[rangtong]] i szentong<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Brünnholzl |imię=Karl |inni= Karl |tytuł = The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition |url = https://archive.org/details/centersunlitskym00brun |rozdział= |wydawca = Snow Lion Publications |miejsce = New York |rok = 2004 |strony = [https://archive.org/details/centersunlitskym00brun/page/513 513] |isbn = 1559392185 |cytat= |język = en}}</ref>. Więcej czytaj [[Szentong#Krytyka szentong]].
 
== Realizacja stanu Buddy według jogaczary ==
Poziom konwencjonalny to umysł, który dzieli się na osiem świadomości: sześć świadomości zmysłów (tj. widzenia, słyszenia, smakowania, wąchania, dotykania i myślenia), świadomość bezpośrednia kleśa, świadomość alajawidżniana wszechpodstawy. Poziom ostateczny, poza tym umysłem, należy natomiast zrealizować jako trzy ciała Buddy, w miarę tego jak stopniowo będzie się przekraczać osiem świadomości na odpowiadające temu trzy kaje (tłum. ciała) Buddy<ref>Karl Brunnhölzl „Luminous Heart: The Third Karmapa on Consciousness, Wisdom, and Buddha Nature; rozdział szósty: Explaining the Manner in Which Consciousness and Wisdom Are Connected in the Four States; Snow Lion Publications, 2009.</ref>.
 
Tradycyjnie proces ten opisany jest przykładem leczenia [[Zaćma|katarakty]] ([[alegoria|alegorią]] do [[niewiedza (buddyzm)|niewiedzy]])<ref>The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition"Tradition”, Brunnhölzl Karl;, s. 470; Snow Lion Publications, 2004.</ref>:
 
{|
|-
| style="background:#E3E3E3; color:black"|
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Aspekt wyobrażony (1) jest niczym konceptualne przekonania pacjenta, że omamy spowodowane kataraktą to różne widziane obiekty, np. opadające włosy. Aspekt zależny (2) to niczym stan samego procesu subiektywnego widzenia przez pacjenta tych omamów. Aspekt doskonale obecny (3) jest niczym stan pacjenta po jego wyleczeniu, w którym nie ma żadnych koncepcji na temat opadających włosów dlatego, że proces widzenia omamów już się nie wydarza. W tym stanie po uzdrowieniu, nie będzie natomiast już żadnych punktów odniesienia czy dualistycznych podziałów. Żadnej [[niewiedza (buddyzm)|niewiedzy]]. Kompletnie żadnych podziałów pomiędzy dharmadhatu Buddy i dharmadhatu pacjenta. Inaczej mówiąc będą to [[trzy ciała Buddy]]. Proces leczenia zdawał się wcześniej być, niczym tylko zręczna iluzja ([[sansara|sansary]]). Koniecznym było radzić pacjentowi, że opadające włosy są i należy je mu usunąć.</blockquote>
 
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Aspekt wyobrażony (1) jest niczym konceptualne przekonania pacjenta, że omamy spowodowane kataraktą to różne widziane obiekty, np. opadające włosy. Aspekt zależny (2) to niczym stan samego procesu subiektywnego widzenia przez pacjenta tych omamów. Aspekt doskonale obecny (3) jest niczym stan pacjenta po jego wyleczeniu, w którym nie ma żadnych koncepcji na temat opadających włosów dlatego, że proces widzenia omamów już się nie wydarza. W tym stanie po uzdrowieniu, nie będzie natomiast już żadnych punktów odniesienia czy dualistycznych podziałów. Żadnej [[niewiedza (buddyzm)|niewiedzy]]. Kompletnie żadnych podziałów pomiędzy dharmadhatu Buddy i dharmadhatu pacjenta. Inaczej mówiąc będą to [[trzy ciała Buddy]]. Proces leczenia zdawał się wcześniej być, niczym tylko zręczna iluzja ([[sansara|sansary]]). Koniecznym było radzić pacjentowi, że opadające włosy są i należy je mu usunąć.</blockquote>
 
|}
 
Trzy aspekty nie są trzema oddzielnymi [[ontologia|ontologicznymi]] "bytami"„bytami”. Nie jest tak, że wyjmując aspekt wyobrażony (1) od aspektu zależnego (2) docieramy do aspektu doskonale obecnego (3), tak jak zarzuca się doktrynie czittamatry.
 
Jogaczara naucza o aspekcie zależnym jako dynamicznym procesie porzucania iluzji jedynie. Ma to status [[Soteriologia|soteriologiczny]]: Aspekt zależny (2) odpowiedzialny jest za kontynuację doświadczania, które z nieoczyszczonego od aspektu wyobrażonego dociera do aspektu doskonale obecnego poza wszelką iluzją. Od początku tego procesu coraz bardziej jest się obecnym swojej prawdziwej natury, [[natura Buddy|natury Buddy]]<ref>The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition"Tradition”, Brunnhölzl Karl; s. 482; Snow Lion Publications, 2004.</ref>.
 
Jogaczara naucza o aspekcie zależnym jako dynamicznym procesie porzucania iluzji jedynie. Ma to status [[Soteriologia|soteriologiczny]]: Aspekt zależny (2) odpowiedzialny jest za kontynuację doświadczania, które z nieoczyszczonego od aspektu wyobrażonego dociera do aspektu doskonale obecnego poza wszelką iluzją. Od początku tego procesu coraz bardziej jest się obecnym swojej prawdziwej natury, [[natura Buddy|natury Buddy]]<ref>The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition", Brunnhölzl Karl; s. 482; Snow Lion Publications, 2004</ref>.
{|
|-
| style="background:#E3E3E3; color:black"|
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>[[Siunjata]] (brak tożsamości "ja" i zjawisk) jest po prostu innym określeniem podejścia do procesu leczenia naszych subiektywnych odniesień do wyobrażonych tożsamości. Tak długo jak jest błędne widzenie obiektów, również jest i subiektywny proces. Poprzez zrealizowanie, że obiekty są wyobrażone, subiektywny proces naturalnie ustaje. Z drugiej strony, jeśli obiekty miały by naprawdę istnieć, nie możliwym by było ich usunięcie<ref>The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition", Brunnhölzl Karl; s. 132; Snow Lion Publications, 2004</ref>.</blockquote>
 
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>[[Siunjata]] (brak tożsamości "ja"„ja” i zjawisk) jest po prostu innym określeniem podejścia do procesu leczenia naszych subiektywnych odniesień do wyobrażonych tożsamości. Tak długo jak jest błędne widzenie obiektów, również jest i subiektywny proces. Poprzez zrealizowanie, że obiekty są wyobrażone, subiektywny proces naturalnie ustaje. Z drugiej strony, jeśli obiekty miały by naprawdę istnieć, nie możliwym by było ich usunięcie<ref>The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition"Tradition”, Brunnhölzl Karl; s. 132; Snow Lion Publications, 2004.</ref>.</blockquote>
 
|}
 
Trzeci [[karmapa]] Rangdziung Dordże (1284–1339) uzupełnia to używając traktatu "Pochwała„Pochwała dharmadhatu"dharmadhatu” ([[sanskryt]]. Dharmadhātustava) autorstwa [[Nagardżuna|Nagardżuny]]<ref>"IN„IN PRAISE OF DHARMADHĀTU"DHARMADHĀTU”; Nāgārjuna and the Third Karmapa, Rangjung Dorje; tłumaczenie Karl Brunnhölzl, strona 103;, {{ISBN|978-1-55939-286-0}}.</ref>:
{|
|-
| style="background:#E3E3E3; color:black"|
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Takowoż, kiedy wszelkie tymczasowe zasłony ([[niewiedza (buddyzm)|niewiedzy]]) – ściślej definiując my sami jako "czujące istoty" – będziemy nieobecnymi, jest tylko kwestia formalną czy "nasze" dharmadhatu ([[natura buddy]]) i "cała reszta" dharmadhatu (czyli natura buddy wszystkich buddów) są tym samym czy różnią się, ponieważ to co nazywane jest "czująca istotą" jest niczym innym jak tym właśnie błędem samym w sobie, co czyni takie rozróżnienia.</blockquote>
 
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Takowoż, kiedy wszelkie tymczasowe zasłony ([[niewiedza (buddyzm)|niewiedzy]]) – ściślej definiując my sami jako "czujące„czujące istoty"istoty” – będziemy nieobecnymi, jest tylko kwestia formalną czy "nasze"„nasze” dharmadhatu ([[natura buddy]]) i "cała„cała reszta"reszta” dharmadhatu (czyli natura buddy wszystkich buddów) są tym samym czy różnią się, ponieważ to co nazywane jest "czująca„czująca istotą"istotą” jest niczym innym jak tym właśnie błędem samym w sobie, co czyni takie rozróżnienia.</blockquote>
 
|}
 
Innymi słowy oznacza to, że [[natura Buddy]] ze wszystkimi doskonałymi cechami jest wrodzona naturalnie wszystkim "czującym„czującym istotom"istotom”. Główny traktat jogaczary o naturze Buddy, "Mahayana„Mahayana Uttaratantra Shastra"Shastra”, opisuje to następująco<ref>Arya Asanga, Jamgön Kongtrül Lodrö Thayé, "Buddha„Buddha Nature. The Mahayana Uttaratantra Shastra by Arya Maitreya"Maitreya”, s. 117-118117–118, Snow Lion Publications Ithaca, New York, 2000, {{ISBN|978-1-55939-128-3}}.</ref>:
{|
|-
| style="background:#E3E3E3; color:black"|
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Doskonała kaja Buddy ([[sanskryt]] buddhakaya) jest wszystko obejmująca. (Owa) Takość jest poza wszelkimi podziałami. Wszystkie czujące istoty mają tą sposobność. Ponieważ one mają zawsze naturę Buddy. Budda powiedział: wszystkie istoty mają naturę Buddy "ze względu na obecność mądrości zawsze wrodzonej czującym istotom, ze względu na [[splamienia (buddyzm)|niesplamioną]] naturę poza dualizmem (subiekt-obiekt), ze względu na rezultat stanu Buddy"</blockquote>
 
| style="background:#E3E3E3; color:black" | <blockquote>Doskonała kaja Buddy ([[sanskryt]] buddhakaya) jest wszystko obejmująca. (Owa) Takość jest poza wszelkimi podziałami. Wszystkie czujące istoty mają sposobność. Ponieważ one mają zawsze naturę Buddy. Budda powiedział: wszystkie istoty mają naturę Buddy "ze„ze względu na obecność mądrości zawsze wrodzonej czującym istotom, ze względu na [[splamienia (buddyzm)|niesplamioną]] naturę poza dualizmem (subiekt-obiekt), ze względu na rezultat stanu Buddy"Buddy”</blockquote>
 
|}
 
== Teorie jogaczary a obecne nurty buddyzmu ==
Nauki jogaczary miały wpływ na późniejszy rozkwit wielu obecnie popularnych tradycji mahajany. Szczególnie chodzi tu nauki o [[natura Buddy|naturze Buddy]] ze wszystkimi doskonałymi cechami jako "wrodzonej„wrodzonej naturalnie wszystkim czującym istotom"istotom” do której ma się dostęp "od„od samego początku praktyki"praktyki” ponieważ "aspekt„aspekt zależny (2)" odpowiedzialny jest za kontynuację realizacji "trzech„trzech ciał Buddy"Buddy”.
 
Przykładem są nauki [[zen]]u, [[mahamudra|"mahamudry„mahamudry esencji"esencji”]], [[dzogczen]] do których podchodzi się tendencyjnie niczym jak do czittamatry.
Nauki jogaczary miały wpływ na późniejszy rozkwit wielu obecnie popularnych tradycji mahajany. Szczególnie chodzi tu nauki o [[natura Buddy|naturze Buddy]] ze wszystkimi doskonałymi cechami jako "wrodzonej naturalnie wszystkim czującym istotom" do której ma się dostęp "od samego początku praktyki" ponieważ "aspekt zależny (2)" odpowiedzialny jest za kontynuację realizacji "trzech ciał Buddy".
 
Przykładem są nauki [[zen]]u, [[mahamudra|"mahamudry esencji"]], [[dzogczen]] do których podchodzi się tendencyjnie niczym jak do czittamatry.
 
Zarzuca się im [[subityzm]] – termin określający [[Oświecenie (religie Wschodu)|oświecenie]] (samourzeczywistnienie, samorealizację) w sposób nagły<ref>McRae, John (1991), Shen-hui and the Teaching of Sudden Enlightenment in Early Ch'anCh’an Buddhism. In: Peter N. Gregory (editor)(1991), Sudden and Gradual. Approaches to Enlightenment in Chinese Thought, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Private Limited.</ref>. W ten sposób próbuje się odróżnić te tradycje od innych, którym zarzuca się [[gradualizm w filozofiach orientalnych|gradualizm]], np. od [[tantry jogi najwyższej|tantr jogi najwyższej]]<ref>Sam Van Schaik "Approaching„Approaching the Great Perfection: Simultaneous and Gradual Methods of Dzogchen Practice in the Longchen Nyingtig"Nyingtig”; s. 16; Wisdom Publications; 2004;, {{ISBN|0-86171-370-2}}.</ref>, czy od praktyk [[mahajana|mahajany]] "sześciu„sześciu wyzwalających aktywności"aktywności” ([[sanskryt]] pāramitā). Ponadto zarzuca się [[nihilizm]] argumentując, że promują np. "bezwysiłkowe"„bezwysiłkowe” oświecenie, tzw. "samowyzwolenie"„samowyzwolenie”, bez potrzeby stosowania się do zasad [[etyka|etycznych]] czy innych przygotowań.
 
Tymczasem np. dzogczen często jest zwany „ścieżką samowyzwolenia” (Wylie. rang grol lam), gdyż podobnie jak "aspekt„aspekt zależny (2)" jogaczary naucza on, że "od„od samego początku praktyki"praktyki” ma się dostęp do rigpy, kontynuując praktykę aż do stanu pełnej realizacji "trzech„trzech ciał Buddy"Buddy”.
 
Pewne podobieństwo do terminu [[natura Buddy]] wykazuje termin [[Przejrzyste Światło]] w [[tantry jogi najwyższej|tantrach jogi najwyższej]] i [[rigpa]] w [[dzogczen]]. Ze względu na owe domniemane podobieństwo zarzuca się im, że promują filozofię ostatecznego istnienia "tylko„tylko Umysłu"Umysłu” niczym czittamatra. Inaczej ujmując zarzuca się im [[eternalizm]], a nawet próbuje się je zrównać z niektórymi nurtami [[hinduizm]]u, np. [[advaita]].
 
Tymczasem [[Przejrzyste Światło]] i rigpa, podobnie jak w jogaczarze, nauczane są w celu zrealizowania wykraczającego poza dualizm "subiekt„subiekt-obiekt"obiekt”, a nie jako jakieś [[ontologia|ontologiczne]] "byty"„byty”.
 
== Przypisy ==
 
== Literatura ==
* Jarosław Zapart, ''Tathagatagarbha. U źródeł koncepcji natury buddy'', Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017, {{ISBN|978-83-233-4342-4}}.
* Khenpo Tsutrim Gyamtso Rinpocze, ''Stopnie Medytacji Pustki'', Marpa Translation Committee, Szczecin [[1997]]