Rokitnik zwyczajny: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 16 bajtów ,  2 miesiące temu
m
drobne redakcyjne
m (drobne redakcyjne)
|wikisłownik = rokitnik
}}
'''Rokitnik zwyczajny''', rokitnik pospolity (''Hippophae rhamnoides'' [[Karol Linneusz|L.]]) – [[Gatunek (biologia)|gatunek]] rośliny z rodziny [[Oliwnikowate|oliwnikowatych]] (''Elaeagnaceae''). Występuje w [[Europa|Europie]] i [[Azja|Azji]]. Jest światłolubnym [[gatunek pionierski|gatunkiem pionierskim]] rosnącym na górskich stokach, w dolinach rzek i wzdłuż wybrzeży morskich. W Polsce naturalne jego stanowiska znajdują się tylko nad wybrzeżem [[Morze Bałtyckie|Bałtyku]]<ref name=mirkowa/>. Gatunek często jest uprawiany jako [[Rośliny ozdobne|roślina ozdobna]], rośnie też jego popularność jako rośliny sadowniczej. Ze względu na małe wymagania i tworzenie odrostów korzeniowych obsadzane są nim skarpy, hałdy i wydmy w celu ich umocnienia i ochrony przed erozją. Owoce i przetwory z nich, z powodu znacznego udziału substancji biologicznie aktywnych, uznawane są za [[Żywność funkcjonalna|żywność funkcjonalną]], są też one i inne części tych roślin używane jako lecznicze i do wyrobu kosmetyków. Gatunek odgrywa istotną rolę biocenotyczną – związane są z nim liczne grzyby, bezkręgowce,; stanowi miejsce lęgów, odpoczynku i żerowania wielu ptaków. Jego siedliska na wybrzeżach w [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]] wymagają ochrony w sieci [[Natura 2000]]. W Polsce na stanowiskach naturalnych rokitnik objęty jest także [[Ochrona gatunkowa roślin|ochroną gatunkową]].
 
== Rozmieszczenie geograficzne ==
Gatunek występuje w Europie i Azji. W Europie zachodniej i północnej związany jest z brzegami morskimi. Rośnie na wybrzeżach atlantyckich i [[Morze Północne|Morza Północnego]] na [[Wyspy Brytyjskie|Wyspach Brytyjskich]] od północnej [[Francja|Francji]], poprzez [[Belgia|Belgię]], [[Niemcy]], [[Dania|Danię]] po [[Norwegia|Norwegię]]. Na północy dociera niemal do 68 stopnia szerokości geograficznej. Nad [[Morze Bałtyckie|Bałtykiem]] rośnie wzdłuż południowych jego brzegów po [[Kaliningrad]] na wschodzie (dalej też, ale jako gatunek sadzony), a poza tym nad [[Zatoka Botnicka|Zatoką Botnicką]] i [[Wyspy Alandzkie|Wyspach Alandzkich]]<ref name="floran">{{Cytuj stronę | url = http://linnaeus.nrm.se/flora/di/elaeagna/hippo/hipprhav.jpg | tytuł = Hippophae rhamnoides | praca = Den Virtuella Floran | opublikowany = Naturhistoriska riksmuseet | data dostępu = 2021-02-08}}</ref><ref name=pearson>{{cytuj | autor = M. C. Pearson, J. A. Rogers | tytuł = Hippophae rhamnoides L. | czasopismo = The Journal of Ecology | data = 1962-07 | data dostępu = 2021-02-08 | wolumin = 50 | numer = 2 | s = 501 | doi = 10.2307/2257460}}</ref>. Poza tym wW południowej Europie rośnie głównie na obszarach górskich od [[Pireneje|Pirenejów]], poprzez [[Alpy]], [[Apeniny]], góry [[Półwysep Bałkański|Półwyspu Bałkańskiego]], [[Azja Mniejsza|Azji Mniejszej]] i [[Kaukaz (łańcuch górski)|Kaukaz]]. Tam też schodzi miejscami na północne wybrzeża [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]] i [[Morze Czarne|Morza Czarnego]]. W Azji zasięg ciągnie się wzdłuż obszarów górskich [[Iran]]u po [[Himalaje]] i południowe [[Chiny]] oraz wzdłuż gór Azji Środkowej po [[Mongolia|Mongolię]], rejon [[Bajkał|Jeziora Bajkał]] i północne Chiny<ref name="floran"/><ref name=pearson/><ref name="china">{{Cytuj stronę | url = http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF13/Hippophae.pdf | tytuł = Hippophaë Linnaeus | data = 2007 | praca = Flora of China 13: 270–273 | data dostępu = 2021-02-09}}</ref>. W obrębie zasięgu i jego sąsiedztwie gatunek często jest sadzony zarówno wzdłuż wybrzeży, jak i w głębi lądów<ref name=pearson/>. Południowa granica zasięgu wyznaczana jest przez [[Izoterma (meteorologia)|izotermę]] stycznia wynoszącą 10 °C. Dzieje się tak, ponieważ nasiona do skiełkowania wymagają przechłodzenia. Jest to też powód, dla którego w południowej części zasięgu gatunek ten rośnie głównie w górach<ref name=pearson/>.
 
W [[Polska|Polsce]] rokitnik obecny jest wzdłuż całego wybrzeża morskiego<ref>{{Cytuj|tytuł = Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce |data = 2001 |isbn = 83-915161-1-3 |inni = Adam Zając, Maria Zając (red.) |miejsce = Kraków |wydawca = Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego |s = 296 |oclc = 831024957 }}</ref>, przy czym zazwyczaj nie sposób rozstrzygnąć, które stanowiska są naturalne, a które są wynikiem celowych nasadzeń wykonywanych w celu stabilizacji wydm<ref name=krupinski/>.
[[Plik:Hippophae rhamnoides M2.jpg|thumb|Pokrój ''Hippophae rhamnoides'' subsp. ''rhamnoides'']]
[[Plik:Hippophae rhamnoides, Sanddorn,Trichom, pol. Licht.jpg|thumb|Charakterystyczne dla gatunku tarczowate włoski]]
; Pokrój: Silnie rozgałęziony [[krzew]] osiągający zwykle od 1,5 do 6 m wysokości<ref name="szafer">{{Cytuj książkę | autor = Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.) | tytuł = Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom VIII | wydawca = PAN, PWN | miejsce = Warszawa | data = 1959 | strony = 191-192}}</ref>, rzadziej niewielkie [[drzewo]] osiągające wysokość do 9<ref name=pearson/>–10<ref name=seneta>{{cytuj | autor = Włodzimierz Seneta | tytuł = Drzewa i krzewy liściaste. T. 3, Daboecia - Hyssopus | data = 1996 | isbn = 83-01-12029-0 | miejsce = Warszawa | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | s = 302-305 | oclc = 749456050}}</ref> m, wyjątkowo do 18 m<ref name=china/>. Okazy męskie są bardziej gęste od żeńskich (pędy przerastają kwiatostany męskie)<ref name=dolat/>. Pień zwykle cienki<ref name=seneta/>, maksymalnie do 30 cm średnicy<ref name=czikow/>. Korowina podłużnie pękająca i łuszcząca się płatami, zwykle ciemnobrunatna, ale bywa i jasna lub niemal czarna<ref name=szafer/>. Pędy jednoroczne początkowo zielone, pokryte srebrzystymi i rdzawymi włoskami tarczowatymi, z wiekiem pędy pokrywają się szarą lub srebrzystą korowiną<ref name=pearson/>. Na szczycie pędów tegorocznych i z pąków bocznych wyrastają [[Cierń|ciernie]]<ref name=pearson/> o długości od 2 do 7 cm<ref name=china/>, często z pąkami bocznymi, z których rozwijają się ciernie drugiego rzędu<ref name=seneta/>. Pęd w kolejnym sezonie kontynuuje wzrost z pąka bocznego u nasady szczytowego ciernia<ref name=pearson/>. [[Pąk]]i drobne<ref name=czikow/>, kulistojajowate, okryte 2–3 kapturkowatymi łuskami gęsto pokrytymi rdzawymi włoskami tarczkowatymi, stąd ciemnobrązowe<ref name=seneta/><ref name=szafer/>. [[Korzeń|System korzeniowy]] jest [[Palowy system korzeniowy|palowy]]<ref name=szafer/>, ale z rozległymi korzeniami bocznymi biegnącymi równolegle do powierzchni gruntu i często tworzącymi [[odrosty]] – stąd z czasem pojedyncze osobniki tworzą zwykle mniej lub bardziej rozległe zarośla<ref name=seneta/>. Część korzeni sięga głęboko umożliwiając roślinie przetrwanie susz<ref name=pearson/>. Główna masa korzeni znajduje się na głębokości 0,5 m w odległości do 2 m od pnia<ref name=maryna/>.
 
; [[Liść|Liście]]: Rozwijają się skrętolegle na tegorocznych przyrostach (u podgatunku ''sinensis'' zwykle naprzeciwlegle<ref name=china/>). Są siedzące do krótkoogonkowych (ogonek osiąga do 3 mm długości<ref name=szafer/>) i pozbawione [[Przylistek|przylistków]]<ref name=pearson/>. Blaszka liściowa wąskolancetowata do jajowatej, długości do 5–9 cm i szerokości do 1,3 cm<ref name=seneta/><ref name=pearson/>. Kształt blaszki jest bardzo zmienny między różnymi populacjami – proporcja szerokości do długości wynosić może od 1:4 do 1:20<ref name=pearson/>. Jest całobrzega, na szczycie zaostrzona lub stępiona, u nasady długo zwężająca się<ref name=pearson/><ref name=china/>, brzegi liści są często podwinięte<ref name=china/>. Liście są szorstkie z powodu tarczkowatych włosków, z wierzchu są zielone do szarozielonych, od spodu srebrzyste z odcieniem brązowym (tu włoski są gwiazdkowate<ref name=china/>). [[Wiązki przewodzące|Wiązka przewodząca]] tylko centralna, wystająca i brązowa<ref name=seneta/><ref name=pearson/>.
Poza wybrzeżem rokitnik rośnie na brzegach rzek i na terasach nadrzecznych, także w wyschniętych korytach<ref name=china/>, na terenach podmokłych, nierzadko tworząc rozległe, niedostępne – cierniste zarośla<ref name=czikow>{{cytuj | redaktor = P. Czikow, J. Łaptiew | tytuł = Rośliny lecznicze i bogate w witaminy | data = 1983 | isbn = 83-09-00523-7 | wydanie = II | miejsce = Warszawa | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | s = 305-308}}</ref>, poza tym na skrajach lasów<ref name=china/>, w miejscach skalistych, na odłogach<ref name=LiTax/>, w górach rośnie na żwirowiskach i odsypach wzdłuż górskich potoków<ref name=albrecht>{{cytuj książkę|autor r=Hans Joachim Albrecht |rozdział=Research on Seabuckthorn (Hippophae rhamnoidesL.) in Germany | inni=V. Singh i in. (red.)|tytuł=Seabuckthorn (Hippophae L.): A multipurpose Wonder Plant. Vol. 1 | strony = 178-186 | url=https://www.oblepiha22.ru/assets/albrecht-research_on_seabuckthorn_in_germany.pdf | miejsce=India |rok=2003}}</ref>, na stokach, w wyższych położeniach w [[Murawa alpejska|murawach alpejskich]]<ref name=china/>. W Azji osiąga wysokość 4200 m n.p.m.<ref name=china/><ref name=ulf/>, w strefie klimatu umiarkowanego rośnie do 2500 m n.p.m. w Kaukazie, 1900 m w Alpach i 1800 m w azjatyckiej części Rosji<ref name=ulf/>.
 
Gatunek jest w dużym stopniu odporny na ekspozycję na [[aerozol morski]], ale w przypadku wyższych stężeń [[Chlorek sodu|chlorku sodu]] liście są uszkadzane<ref name=pearson/> (toleruje zasolenie do 1,5 mS/cm<ref name=LiLand/>). Nadmiar soli wydzielany jest przez gruczoły solne<ref name=ursel/>. Rośnie na różnych glebach – na obszarach wydmowych piaszczystych (w tym zarówno jednorodnych, jak i na przysypanych glebach próchnicznych i żwirach) oraz na gliniastych [[klif]]ach, w głębi lądu rośnie na żwirach, w górach na [[Materiał detrytyczny|detrytusie morenowym]]. Rośliny rosnące na piaskach dobrze znoszą przysypywanie (o ile nie zostaną zasypane w całości), rozwijając [[Korzeń przybyszowy|korzenie przybyszowe]] na przysypanych pędach<ref name=pearson/>, aczkolwiek według niektórych źródeł rokitnik ma źle znosić zawiewanie piaskiem<ref name=podbiel>{{cytuj | autor = Zbigniew Podbielkowski | redaktor = Maria Podbielkowska | tytuł = Przystosowania roślin do środowiska | data = 1992 | isbn = 83-02-04299-4 | miejsce = Warszawa | wydawca = Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne | s = 199, 300}}</ref>. Korzenie odsłaniane z powodu odwiewania piasku tworzą obficie odrosty<ref name=podbiel/>. [[Odczyn gleby]] na stanowiskach jest zwykle neutralny lub zasadowy<ref name=pearson/> (w glebach kwaśnych słabiej rozwijają się [[promieniowce]] żyjące z rokitnikiem w symbiozie<ref name=LiLand/>). Zawartość azotu w obrębie stanowisk rokitnika jest z reguły większa niż w sąsiedztwie, co tłumaczy działalność [[Bakterie brodawkowe|bakterii brodawkowych]] związanych z tym gatunkiem. Poziom wód gruntowych jest zmienny na stanowiskach tego gatunku – w przypadku roślin rosnących na wydmach wody mogą znajdować się głęboko, podczas gdy w zagłębieniach międzywydmowych, także kolonizowanych przez rokitnik, woda może stagnować nawet na powierzchni gruntu przynajmniej przez pewien czas w roku<ref name=pearson/>. Rokitnik jest odporny na mróz (znosi spadki do -43°C), wysokie temperatury (do +40°C)<ref name=cheng/> i [[Susza|suszę]]<ref name=pearson/>. Przy czym wrażliwe na przemarzanie i suszę są jednak [[Siewka|siewki]]<ref name=pearson/>, bywają one też uszkadzane przez wysokie temperatury<ref name=LiLand/>, przemarzać mogą też rośliny rosnące na glebach ciężkich i wilgotnych<ref name=dolat>{{cytuj | autor = Włodzimierz Seneta | redaktor = Jakub Dolatowski | tytuł = Dendrologia | data = 1997 | isbn = 83-01-12099-1 | wydanie = nowe | miejsce = Warszawa | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | s = 242-243 }}</ref>. Susze w okresie wiosennym wpływają istotnie negatywnie na obradzanie owocówowocami<ref name=tli/>. Nasiona zachowują zdolność do kiełkowania przechowywane przez 3 miesiące w temperaturze -20°C<ref name=pearson/>, przechowywane w temperaturze pokojowej zachowują zdolność do kiełkowania przez 3–4 lata<ref name="agrofor" />.
 
=== Fitosocjologia i interakcje międzygatunkowe ===
1605

edycji