Język staro-cerkiewno-słowiański: Różnice pomiędzy wersjami

m
drobne redakcyjne
m (→‎Składnia: lit.)
m (drobne redakcyjne)
Jeszcze w IX w.{{odn|Friedelówna|Łapicz|1997|s=23}}, choć prawdopodobnie po upadku misji morawskiej, powstało kolejne, łatwiejsze i ekonomiczniejsze pismo – cyrylica. Najprawdopodobniej została ona opracowana przez któregoś z uczniów braci sołuńskich. Opierała się w dużej mierze na [[majuskuła|majuskule]] greckiej, jedynie niektóre znaki były przeróbką liter głagolickich{{odn|Bartula|2004|s=13}}. Cyrylica stopniowo wypierała głagolicę i ostatecznie upowszechniła się w ośrodkach piśmiennictwa cerkiewnosłowiańskiego. Jednak najdawniejsze zabytki języka staro-cerkiewno-słowiańskiego napisane są w większości w głagolicy{{odn|Bartula|2004|s=13–14}}.
 
Rodzaj pisma stosowanego przez Słowian ściśle zależał od przyjętego obrządku religijnego. Słowianie, którzy zetknęli się z obrządkiem greckim próbowali przyswajać pismo greckie, a gdy w oparciu o nie opracowano cyrylicę, stałostała się ona pismem wszystkich Słowian prawosławnych. W obrządku rzymskim stosowano pismo łacińskie. Gdy na obszarach, gdzie występowała głagolica jako pismo słowiańskiego języka liturgicznego wprowadzano liturgię łacińską, to Słowianie zastępowali głagolicę alfabetem łacińskim (np. Morawy, Chorwacja). Natomiast tam, gdzie występowała dominacja Kościoła wschodniego, Słowianie przyjmowali cyrylicę (np. w Macedonii){{odn|Moszyński|2006|s=19}}. Ostatecznie na bazie cyrylicy opracowano zreformowane pismo, [[grażdanka|grażdankę]], która jest używana w wielu współczesnych językach słowiańskich{{odn|Bartula|2004|s=14}}.
 
W publikacjach tekstów staro-cerkiewno-słowiańskich w druku nie stosuje się głagolicy – najczęściej najstarsze teksty głagolickie drukowane są cyrylicą, czasem łacinką. Łacinka bywa także stosowana w tekstach pierwotnie cyrylickich. Teksty młodsze (od XI w.), zwłaszcza w Rosji, bywają wydawane grażdanką. Wydawcy mogą stosować różne systemy [[transliteracja|transliteracji]]{{odn|Moszyński|2006|s=127}}.
[[Język rumuński]] zalicza się do [[języki wschodnioromańskie|języków wschodnioromańskich]] – jest niejako kontynuacją [[łacina ludowa|łaciny ludowej]] zaszczepionej w czasach, gdy [[Dacja]] stała się [[prowincje rzymskie|rzymską prowincją]] w wyniku podbojów [[Trajan]]a w roku 106. Jednak na przestrzeni wieków język mówiony przez ludność tych terenów ulegał wielu różnym wpływom. Najsilniejszy i najdłużej trwający wpływ (od V w.) wywierali Słowianie<ref name="Augerot">{{Cytuj |autor r = J Augerot |redaktor = Keith Brown, Sarah Ogilvie |rozdział = Romanian |tytuł = Concise Encyclopedia of Languages of the World |wydawca = Elsevier|data = 2009 |s = 900–901 |isbn = 978-0-08-087774-7}}</ref>.
 
W średniowieczu ludność terenów [[Wołoszczyzna|Wołoszczyzny]] i [[Mołdawia (kraina historyczna)|Mołdawii]] wyznawała prawosławie{{odn|Szul|2009|s=84–85}} (i do dziś jest to tam dominująca religia)<ref name="Jakubowicz">{{Cytuj |autor = Mariola Jakubowicz |tytuł = Rumuńska redakcja języka cerkiewnosłowiańskiego – zarys problematyki |czasopismo = LingVaria |wolumin = 2 |numer = 28 |s = 197–207 |data = 2019 |doi = 10.12797/LV.14.2019.28.13}}</ref>. Język religii, tj. (staro-)cerkiewno-słowiański, w naturalny dla tej epoki sposób stał się również językiem urzędowym i językiem kultury tych obszarów{{r|Jakubowicz}}. Powstawały tu teksty w języku cerkiewnosłowiańskim bliskim redakcji bułgarskiej, choć również z elementami redakcji serbskiej oraz wpływami lokalnego niesłowiańskiego języka rumuńskiego<ref name="Oczko">{{Cytuj |autor = Anna Oczko |tytuł = Romańskość w słowiańskiej szacie |czasopismo = Kultura Słowian. Rocznik Komisji Kultury Słowian PAU |wolumin = 15 |s = 155–169 |data = 2019 |doi = 10.4467/25439561KSR.19.005.11307}}</ref>{{refn|grupa=uwaga|nazwa=uwaga11|W [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]] również powstawały teksty w języku cerkiewnosłowiańskim, ale tu sytuacja językowa była bardziej złożona{{r|Jakubowicz}}.}}. Stąd niektórzy badacze mówią o istnieniu rumuńskiej redakcji języka cerkiewnosłowiańskiego. Należy jednak mieć na uwadze, że nie istniał wówczas jeden rumuński organizm państowy w czasie, kiedy na tereny dziejszej Rumunii dotarł język scs.{{r|Oczko}}. W czasach przed [[reformacja|reformacją]] w korespondencji wyższe warstwy na Wołoszczyźnie i w Mołdawii pisały po cerkiewnosłowiańsku, a w [[Siedmiogród|Siedmiogrodzie]] – po łacinie. W XVII w. cerkiewnosłowiański został całkowicie wyparty ze sfery świeckiej{{odn|Szul|2009|s=84–85}}.
 
Pierwsze zabytki języka rumuńskiego datowane są na XVI w.{{r|Oczko}} Widoczne silne słowiańskie wpływy w języku rumuńskim były problemem dla rodzącego się w XIX w. nacjonalizmu rumuńskiego i dumy z rozpowszechnianej świadomości o łacińskim pochodzeniu{{odn|Szul|2009|s=86–87}}. W związku z tym w 1860 oficjalnym alfabetem języka rumuńskiego przestała być cyrylica{{r|Augerot}}. Poza tym wypleniano słownictwo słowiańskiego pochodzenia i wprowadzono olbrzymią liczbę zapożyczeń z języka francuskiego i łaciny{{odn|Szul|2009|s=86–87}}. oraz włoskiego i łaciny{{r|Augerot}}.
 
Wschodnia Mołdawia po wskutek II wojny światowej została przyłączona do [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]], miejscowy język nazwano [[język mołdawski|mołdawskim]] i przywrócono cyrylicę{{odn|Szul|2009|s=86–87}}. W 1989 powrócono do alfabetu łacińskiego<ref name="King">{{Cytuj |autor r = [[Charles King (historyk)|Charles King]] |redaktor = Bernard Anthony Cook |rozdział = Republic of Moldova |tytuł = Europe Since 1945: An Encyclopedia, Volume 2 |wydawca = Garland Publishing |data = 2001 |s = 868 |isbn = 0-8153-4058-3}}</ref>.
 
=== Obecność misji cyrylo-metodiańskiej na terenie Polski ===
1605

edycji