Marek Aureliusz: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 3224 bajty ,  29 dni temu
 
=== Okres rządów ===
Marek Aureliusz prowadził skromne, spokojne życie, zgodne z surowymi zasadami stoickimi. Miał głębokie poczucie obowiązku służenia krajowi i obywatelom. Dbał o dobre stosunki z [[Senat rzymski|senatem]], przeprowadził reformy w dziedzinie [[administracja|administracji]] i [[prawo cywilnerzymskie|prawa cywilnego]].
Czasy rządów Marka Aureliusza przypadły na okres bardzo trudny: wojny i [[klęska żywiołowa|klęski żywiołowe]] (wylewy [[Tyber|Tybru]] w 161, [[trzęsienie ziemi|trzęsienia ziemi]] w [[Kyzikos]] (165) i [[Izmir|Smyrnie]] (178), [[głód]], rozruchy uliczne, [[pożar]]y, plaga [[szarańcza|szarańczy]], [[epidemia]] [[dżuma|dżumy]]). Głównymi wrogami Rzymu były wówczas [[Germanie|plemiona germańskie]] i [[Królestwo Partów|Partowie]].
 
Czasy rządów Marka Aureliusza przypadły na okres bardzo trudny: wojny (wywoływane również przez ekspasywną politykę Rzymu) i [[klęska żywiołowa|klęski żywiołowe]] (wylewy [[Tyber|Tybru]] w 161, [[trzęsienie ziemi|trzęsienia ziemi]] w [[Kyzikos]] (165) i [[Izmir|Smyrnie]] (178), [[głód]], rozruchy uliczne, [[pożar]]y, plaga [[szarańcza|szarańczy]], [[epidemia]] [[dżuma|dżumy]]). Głównymi wrogami Rzymu były wówczas [[Germanie|plemiona germańskie]] i [[Królestwo Partów|Partowie]].
Marek Aureliusz prowadził skromne, spokojne życie, zgodne z surowymi zasadami stoickimi. Miał głębokie poczucie obowiązku służenia krajowi i obywatelom. Dbał o dobre stosunki z [[Senat rzymski|senatem]], przeprowadził reformy w dziedzinie [[administracja|administracji]] i [[prawo cywilne|prawa cywilnego]].
 
W 161 Partowie najechali wschód Cesarstwa. Wojska rzymskie ponosiły początkowo porażki. Lucjusz wyruszył na wschód i wraz z doświadczonymi generałami [[Stacjusz Priskus|Stacjuszem Priskusem]] i [[Awidiusz Kasjusz|Awidiuszem Kasjuszem]] pokonał w kampanii wojennej Partów, najeżdżając ich królestwo i zdobywając [[Ktezyfon]] i [[Seleucja nad Tygrysem|Seleucję]] (163-166){{odn|Hadot|2004|s=8}}. Wojska rzymskie podjęły również działania przeciwko [[Media (kraina)|Medii]], gdzie odniosły pewne sukcesy{{odn|Grimal|1994|s=149}}. Wracające ze Wschodu wojska sprowadziły do Imperium [[zaraza Antoninów|epidemię nazwaną "Zarazą Antoninów"]] (165). Epidemia spustoszyła cały kraj, prowadząc od znaczegoznacznego osłabienia demograficznego i gospodarczego{{odn|Hadot|2004|s=9}}.
 
Tuż po zakończeniu tej kampanii, w 166 północnej Italii zaczynajązaczęli zagrażać [[Kwadowie]] i [[Markomanowie]] i sam Marek zaczął planować wyprawę przeciwko tym plemionom{{odn|Grimal|1994|s=152}}. ZaczynaZaczął się okres [[wojny markomańskie|wojen markomańskich]] (167-180). MarekPolityka iMarka Lucjuszbyła wyruszylizróżnicowana, przeciwkoobok tymwalki plemionomzbrojnej, spędzającumacniał zimęgranicę wna [[Akwileja|AkwileiDunaj]].u, Wuciekał 169się umarłdo Lucjusznegocjacji, a Marektakże samzgadzał kontynuowałsię działaniana wojenneosiedlenie części plemion w prowincjachDacji, naddunajskichPannonii, |(169-175)Mezji, Germanii i Italii{{odn|HadotGrimal|20041994|s=8154}}.
 
Marek i Lucjusz wyruszyli przeciwko tym plemionom, spędzając zimę w [[Akwileja|Akwilei]]. W 169 po ataku apopleksji umarł Lucjusz, a Marek wrócił do Rzymu, by wziąć udział w pogrzebie. Pojawiły się plotki, że Lucjusz został zabity przez Marka, jego żoną Faustynę, lub żonę Lucjusza Lucyllę. [[Kasjusz Dion]] w ''Historia Augusta'' podaje, że Lucjusz planował zabić Marka by zająć jego miejsce, lecz został przezeń otruty. Poglądy te są sceptycznie traktowane przez współczesnych historyków{{odn|Grimal|1994|s=159}}. W 169 [[Maurowie]] zaatakowali i spustoszyli hiszpańską [[Hispania Baetica|Betykę]]. Marek wysłał w jej obronie [[Aufidiusz Wiktoryn|Aufidiusza Wiktoryna]]{{odn|Grimal|1994|s=162}}
W 175 we wschodnich prowincjach wybuchł bunt [[Awidiusz Kasjusz|Awidiusza Kasjusza]]. Udało się go stłumić zanim Marek wyruszył na Wschód, dzięki wierności rządcy Kapadocji, [[Marcjusz Werus|Marcjusza Werusa]]{{odn|Hadot|2004|s=8}}.
 
Marek kontynuował działania wojenne w prowincjach naddunajskich i w 170 przystąpił do ofensywy w Dolnej Pannonii. Tymczasem Kwadowie i Markomanowie przekroczyli granice w innym miejscu i wkroczyli do Italii, zdobyli miasto [[Oderzo|Opitergium]] i oblegali Akwileję, pustosząc okolice, zaatakowali również Dację, , Mezję Górną, a także (Kostobocy) Achaję{{odn|Grimal|1994|s=161}}. W 172 wojska Marka przekroczyły Dunaj i zaatakowały terytoria Markomanów, odnosząc zwycięstwo, a Marek przyjął przydomek ''Gemanicus''{{odn|Grimal|1994|s=164}}. W 173 Marek rozpoczął kolejną kampanię, tym razem przeciwko Kwadom. Pokonał ich i wyruszył przeciwko [[Sarmaci|sarmackim]] [[Jazygowie|Jazygom]]. Po ich pokonaniu przyjął przydomek ''Sarmaticus''{{odn|Grimal|1994|s=165-168}}. Marek zawarł z pobitymi plemionami pokój. Kwadowie i Markomanowie nie mogli się osiedlać w odległości mniejszej niż 5 mil, a Jazygowie 10 mil. Rzymianie założyli również strażnice pilnujące granic. Prawdopodobnie również musieli dostarczać rekruta{{odn|Grimal|1994|s=169-170}}.
Następnie Marek odbył podróż po wschodnich prowincjach, ([[Egipt rzymski|Egipt]], [[Syria (prowincja rzymska)|Syria]], [[Cylicja]]) wraz z żoną Faustyną i synem [[Kommodus]]em. W trakcie tej podróży, Faustyna umiera. Wracając do Rzymu, w Atenach, Marek i Kommodus zostają wtajemniczeni w [[misteria eleuzyjskie]]{{odn|Hadot|2004|s=8}}.
 
W 175 we wschodnich prowincjach wybuchł bunt [[Awidiusz Kasjusz|Awidiusza Kasjusza]]. Udało się go stłumić zanim Marek wyruszył na Wschód, dzięki wierności rządcy Kapadocji, [[Marcjusz Werus|Marcjusza Werusa]]{{odn|Hadot|2004|s=8}}{{odn|Grimal|1994|s=170-173}}.
23 grudnia 176 Marek odbył triumf w Rzymie nad Germanami i Sarmatami{{odn|Hadot|2004|s=8}}.
 
W 175 Marek odbył długą podróż po wschodnich prowincjach, ([[Egipt rzymski|Egipt]], [[Syria (prowincja rzymska)|Syria]], [[Cylicja]]) wraz z żoną Faustyną i synem [[Kommodus]]em. W trakcie podróży, jesienią 175, umarła Faustyna. Wieś, w której zmarła przemianowano na Faustinopolis{{odn|Grimal|1994|s=178}}. W [[Izmir|Smyrnie]] słuchał przemów [[Eliusz Arystydes|Elusza Arystydesa]]{{odn|Grimal|1994|s=180}}. W Atenach, Marek i Kommodus zostali wtajemniczeni w [[misteria eleuzyjskie]]{{odn|Grimal|1994|s=181}}. Kasjusz Dion podaje, że podczas pobytu w Atenach Marek ustanowił cztery katedry (płatne posady) dla nauczycieli głównych kierunków filozoficznych: [[arystotelizm|perypatetyckiej]], [[platonizm|platońskiej]], [[epikureizm|epikurejskiej]] i [[stoicyzm|stoickiej]], a także katedrę retoryki. Prawdopodobnie stało się to jednak wiele lat wcześniej, a w 176 Marek jedynie słuchał tu wykładów{{odn|Grimal|1994|s=182}}.
W 178 wyruszył na kolejną wyprawę wojenną przeciwko Markomanom. Zmarł 17 marca 180 roku w [[Vindobona|Vindobonie]] (dzisiejszy [[Wiedeń]]) lub w [[Sirmium]]. Przyczyna śmierci nie jest pewna. ''[[Historia Augusta]]'' sugeruje, że zmarł na [[dżuma|dżumę]]{{odn|Grimal|1994|s=190}}.
 
Już przed wyjazdem na Wschód, Marek zaczął przygotowywać swego syna, Kommodusa, do objęcia rządów po sobie. Podzielił się z nim władzą, a po powrocie obaj otrzymali tytuł ''[[imperator|imperatores]]'' i odbyli wspólny tryumf{{odn|Grimal|1994|s=183}}.
 
W 178 wyruszył na kolejną wyprawę wojenną przeciwko plemionom naddunajskim, które skonfliktowały się ze sobą i nie zachowywały warunków pokoju. Za pomocą działań militarnych i dyplomatycznych, Marek zaprowadzał porządek, dążąc do stopniowej [[romanizacja (starożytność)|romanizacji]] tych plemion{{odn|Grimal|1994|s=189}}.
W 178 wyruszył na kolejną wyprawę wojenną przeciwko Markomanom. Zmarł 17 marca 180 roku w [[Vindobona|Vindobonie]] (dzisiejszy [[Wiedeń]]) lub w [[Sirmium]]. Przyczyna śmierci nie jest pewna. ''[[Historia Augusta]]'' sugeruje, że zmarł na [[dżuma|dżumę]]{{odn|Grimal|1994|s=190}}.
 
Po śmierci został [[deifikacja|ubóstwiony]]. Pochowano go w [[Zamek Świętego Anioła|Mauzoleum Hadriana]].