Historia Rosji: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 5 bajtów ,  9 miesięcy temu
lit.
(Anulowanie wersji 62635719 autorstwa 83.23.167.211 (dyskusja))
Znacznik: Anulowanie edycji
(lit.)
=== Wojna z Francją ===
{{osobny artykuł|Inwazja na Rosję (1812)}}
24 czerwca 1812 Rosja została zaatakowana przez Francję{{odn|Heller|2008|s=513}}. 1 lipca rosyjska propozycja negocjacji została odrzucona. Wojska francuskie wygrały [[Bitwa pod Borodino|bitwę pod Borodino]]{{odn|Heller|2008|s=515}}, a następnie ruszyły na Moskwę. Na skutek ostrej zimy 19 października 1812 roku armia Napoleona była zmuszona do wycofania się z Moskwy<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Baszkiewicz |imię=Jan|tytuł=Historia Francji |data=1978 |wydawca=Ossolineum |miejsce= |strony=416 |isbn=83-04-04684-9}}</ref>. Do wojny u boku Rosji przystąpiły kolejno [[Królestwo Prus|Prusy]], [[Szwecja]] i [[Austria]]. Po pokonaniu Francji w latach 1814–1815 na obradach [[Kongres wiedeński|Kongresukongresu wiedeńskiego]] doszło do zawarcia [[Święte Przymierze|Świętego Przymierza]]{{odn|Heller|2008|s=520}}. Umocniło ono potęgę Rosji jako państwa broniącego legitynizmulegitymizmu przed ruchami demokratycznymi.
 
[[Plik:Battle of Grochów 1831.JPG|thumb|[[Bitwa o Olszynkę Grochowską|Bitwa pod Grochowem]] ([[Bogdan Willewalde]], olej na płótnie, 1850)]]
 
=== Partie polityczne ===
W 1898 powstała [[Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji]] (SDPRR), a w latach 1901–1902 [[Partia Socjalistów-Rewolucjonistów]] (eserowców). W 1903 na skutek działań Lenina SDPRR uległa podziałowi. W 1912 [[bolszewicy]] byli już samodzielną [[partia polityczna|partią polityczną]]. W 1905 porażka w wojnie z [[Japonia|Japonią]] doprowadziła do wybuchu [[Rewolucja 1905 roku|rewolucji]]. Pod wpływem rewolucji 1905 roku opublikowany został [[manifest październikowy 1905|manifest październikowy]] [[Mikołaj II Romanow|Mikołaja II]]. Car zapowiadał nadanie Rosji konstytucji. Dopuszczał również możliwość funkcjonowania partii politycznych; do najważniejszych należały m in: [[Oktiabryści|Związek 17 Października]], [[Partia Konstytucyjno-Demokratyczna|Partia Konstytucyjnych Demokratów (kadetów)]], czy [[Nacjonalistyczny Związek Narodu Rosyjskiego]]. Ruch ten został odebrany jako manewr taktyczny, i nie doprowadził do przerwania walk. W grudniu 1905 doszło do wybuchu powstania w Moskwie. W 1906 została [[Wybory parlamentarne w Rosji w 1907 roku (styczeń)|wybrana]] [[Duma Państwowa Imperium Rosyjskiego|I Duma Państwowa]]. Została ona zbojkotowana przez bolszewików i kilka miesięcy później rozwiązana. W [[Wybory parlamentarne w Rosji w 1907 roku (październik)|wyborach parlamentarnych]] w październiku 1907 nie udało się wyłonić większości rządzącej. Kolejne wybory zostały przeprowadzone według ordynacji zapewniającej zwycięstwo zwolennikom rządu. W 1910 Duma opowiedziała się za reformą rolną, która dawała mozliwośćmożliwość na występowania chłopom z [[Obszczina|obszcznyobszcziny]]{{odn|Heller|2008|s=701}}. Zamożni chłopi dostali również możliwość handlowania ziemią.
 
== XX wiek ==
W przeciągu pierwszego okresu istnienia państwa radzieckiego wydano szereg dekretów – wprowadzających ośmiogodzinny dzień pracy, kontrolę robotniczą nad przedsiębiorstwami, o proklamowaniu suwerenności narodów dawnego Imperium, nacjonalizacji banków, zniesieniu rang cywilnych i stanów, wprowadzeniu rozwodów, oddzielenia państwa i edukacji od cerkwi, utworzeniu Armii Czerwonej, nacjonalizacji magazynów zbożowych, handlu zagranicznego, przemysłu naftowego, wielkiego przemysłu, floty handlowej, przedsiębiorstw kolejowych, transportu, młynów, wprowadzeniu kalendarza gregoriańskiego, walki ze spekulacją, konfiskaty majątku rodziny carskiej oraz likwidacji kolei prywatnych{{odn|Chmielewski|Wilk|1985|s=57–60}}. Równocześnie rozpoczęły się prześladowania polityczne, skutkiem których była [[delegalizacja]] partii konstytucyjnych demokratów i powołanie [[Czeka]] oraz masowe aresztowania. W marcu 1918 roku tworzono system [[gułag|łagrów]]. Przeciwko wojskom bolszewickim wyruszyły armię zachodnie – Brytyjczycy zdobyli Baku i Batumi, Francuzi, Odessę, Chersoń i [[Półwysep Krymski|Krym]], były to jednak krótkotrwałe sukcesy, gdyż Armia Czerwona wkrótce pokonała aliantów na południu i rozbiła Brytyjczyków pod Szenkurskiem na północy{{odn|Chmielewski|Wilk|1985|s=75–81}}.
 
[[Wybory do Konstytuanty w Rosji 1917|Wybory]] do Zgromadzenia Ustawodawczego w listopadzie 1917 dały zwycięstwo odniosły partiom antybolszewickim. Wyniki wyborów spowodowały kolejny przewrót. 19 stycznia 1918 bolszewicy rozpędzili [[Wszechrosyjskie Zgromadzenie Ustawodawcze|Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji]]. 28 stycznia 1918 [[III Zjazd Rad]] podjął uchwałę, która stanowiła, że republika radziecka stanowi związek narodów Rosji oparty na zasadzie federacji. 28 lutego 1918 na mocy dekretu została powołana Robotniczo-chłopska [[Armia Czerwona]]''. Od 4 do 10 sierpnia obradował V Zjazd Rad, który uchwalił pierwszą sowiecką [[Konstytucja Rosji z 1918|konstytucję]], sankcjonujacąsankcjonującą politykę rewolucyjnej władzy bolszewickiej; określone zostały także: struktura państwa, dyktatura proletariatu i nowa oficjalna nazwa kraju – [[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka]]. Separatystyczne rokowania z Niemcami doprowadziły do podpisania [[Traktat brzeski|traktatu brzeskiego]]. 29 sierpnia 1918 dekretem RKL zostały anulowane akty rozbiorowe Polski. Niepodległość uzyskała także [[Finlandia]], którą mimo to próbowano włączyć do systemu sowieckiego.''
 
W latach 1918–1922 powstały nowe republiki: [[Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka|ukraińska]], [[Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka|białoruska]], [[Turkiestańska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka|turkiestańska]] ([[Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka|ASRR]] w składzie w składzie [[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka|RFSRR]]) i [[Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka|gruzińska]]. W marcu 1922 z połączenia republik Gruzji, Armenii i Azerbejdżanu powstała Federacja Zakaukaska, która następnie w grudniu 1922 przekształciła się w [[Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka|Zakaukaską FSRR]]. Gdy [[Józef Piłsudski]] podjął się [[zajęcie Wilna|zajęcia Wilna]] co było równoznaczne z wypowiedzeniem wojny Rosji bolszewickiej, Rosja zaatakowała Polskę licząc na poszerzenie zasięgu rewolucji o Niemcy kraje Europy Zachodniej<ref>[[Grzegorz Nowik]], ''Zanim złamano Enigmę: Polski radiowywiad podczas wojny z bolszewicką Rosją 1918–1920''. Wojskowe Biuro Badań Historycznych. Warszawa 2004, wyd. Oficyna Wydawnicza „Rytm” {{ISBN|83-7399-099-2}}.</ref>. W czasie wojny domowej rząd stosował politykę [[stan wyjątkowy|stanu wyjątkowego]], która była zwana [[komunizm wojenny|komunizmem wojennym]]. Na skutek wojny domowej w państwie rosyjskim powstały duże zniszczenia. W porównaniu z 1913 globalna wartość produkcji w przemyśle w 1920 wynosiła tylko 14 procent.
Według Hitlera i innych przywódców Niemiec wojna była starciem przeciwstawnych ideologii i ras, której celem było zdobycie tzw. „przestrzeni życiowej na Wschodzie” (niem. ''[[Lebensraum]]'')<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Datner |imię = Szymon |tytuł = op.cit |strony = 98| isbn =}}</ref>. Według założeń „[[Generalny Plan Wschodni|Generalnego Planu Wschodniego]]” terytoria ZSRR miały w ciągu 25 lat zostać „oczyszczone” ze [[Słowianie|Słowian]] oraz nie nadających się do [[Germanizacja|zgermanizowania]] przedstawicieli innych narodowości. „Zbędny” materiał ludzki miał zostać przesiedlony za Ural albo eksterminowany w sposób bezpośredni lub pośredni (poprzez [[Wyniszczenie przez pracę|niewolniczą pracę]]). „Oczyszczone” w ten sposób tereny miały stać się obszarem niemieckiej i germańskiej [[Kolonizacja|kolonizacji]]. Założenia „Generalnego Planu Wschodniego”, jak również tezy rasowe i polityczne zawarte w ''[[Mein Kampf]]'', skazywały narody ZSRR na biologiczne wyniszczenie, wysiedlenie lub niewolniczą pracę na rzecz nowych panów<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Gdański |imię = Jarosław W. |tytuł = op.cit |strony = 43 |isbn =}}</ref>.
 
Mimo powołania większości mężczyzn do armii, cały przemysł pracował nieprzerwanie, produkując przede wszystkim na potrzeby wojska. Przystąpienie ZSRR do wojny przyspieszyło utworzenie wielkiej koalicji antyhitlerwoskiejantyhitlerowskiej. Niepowodzenia na froncie w pierwszej fazie wojny doprowadziły do zwiększenia wysiłku wojennego w ZSRR, i pomocy ze strony zachodnich aliantów zachodnich dostarczających broń i sprzęt drogą morską. Sytuacja na froncie zmieniła się na korzyść sowietów. W 1944 roku zostało wyzwolone niemal całe terytorium ZSRR oraz część Polski Wojska sowieckie przekroczyły także granice dawnej [[Rumunia|Rumunii]], [[Bułgaria|Bułgarii]], [[Jugosławia|Jugosławii]] i [[Węgry|Węgier]]. 17 stycznia 1945 została zajęta [[Warszawa]], 9 kwietnia został zdobyty [[Kaliningrad|Królewiec]], 13 kwietnia – Wiedeń, 9 maja wkroczono do [[Praga|Pragi]]. 2 maja 1945 wojska Armii Czerwonej z udziałem [[1 Armia Wojska Polskiego|1. Armii Wojska Polskiego]] zdobyły [[Berlin]]. 9 maja marszałek Żukow przyjął kapitulację III Rzeszy. 9 sierpnia 1945 roku ZSRR wypowiedział wojnę Japonii zajmując [[Mandżuria|Mandżurię]], [[Korea|Koreę]], [[Sachalin]] oraz [[Wyspy Kurylskie]]. Na skutek II wojny światowej zginęło 20 milionów obywateli ZSRR. Podczas [[Konferencja teherańska|konferencji teherańskiej]], [[Konferencja jałtańska|konferencji jałtańskiej]], [[Konferencja poczdamska|Konferencji poczdamskiej]] ustalono zasady współpracy w ramach koalicji antyhitlerowskiej, a także zasady powojennego ładu światowego.
 
[[Plik:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|thumb|Konferencja jałtańska]]
 
== Federacja Rosyjska ==
Po upadku ZSRR doszło do ogłoszenia niepodległości przez byłe republiki radzieckie. Powołały one [[Wspólnota Niepodległych Państw|Wspólnotę Niepodległych Państw]]. Rosja jako największe państwo pozostało nadal supermocarstwem atomowym, zaczęła przejmowanie strategicznych pozycji po ZSRR oraz dążyła do odtworzenia imperium. Na skutek wprowadzenia reform wolnorynkowych upadł rząd [[Jegor Gajdar|Jegora Gajdara]], którego następcą został [[Wiktor Czernomyrdin]]. Przy poparciu Borysa Jelcyna prowadzi ostrożną politykę. W grudniu 1993 odbyły się [[Wybory parlamentarne w Rosji w 1993 roku|wybory parlamentarne]] (poprzedzone [[Kryzys konstytucyjny w Rosji (1993)|kryzysem konstytucyjnym]]), które wygrało ugrupowanie Jegora Gajdara [[Wybór Rosji]].
[[Plik:Evstafiev-chechnya-palace-gunman.jpg|thumb|Pałac prezydencki w Groznym, styczeń 1995. Foto: [[Michaił Jewstafjew|Michaił Jewstafiew]]]]
W 1994 Borys Jelcyn podjął decyzję o [[I wojna czeczeńska|wojnie w Czeczenii]]. [[Wybory parlamentarne w Rosji w 1995 roku|Wybory parlamentarne w 1995 r.]] wygrała [[Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej]] zdobywając 158 mandatów w Dumie Państwowej.
1 stycznia 2009 [[Gazprom]], rosyjski gigant gazowy odciął Ukrainie dostawy gazu. W wyniku tego [[Rosyjsko-ukraiński konflikt gazowy|konfliktu gazowego]] dostawy gazu do krajów europejskich zmalały średnio o 70%, a do niektórych krajów bałkańskich gaz wcale nie docierał. 19 stycznia podpisano porozumienie pomiędzy szefami Gazpromu Aleksiejem Millerem i [[Naftohaz Ukrainy|Naftohazu]] Ołehem Dubyną na dostawę rosyjskiego gazu na Ukrainę i tranzyt do Europy przez terytorium Ukrainy. Porozumienie na tranzyt obejmowało okres 10 lat (2009–2019). W uroczystości która odbyła się w siedzibie rządu brali udział premierzy obu państw [[Władimir Putin]] i [[Julia Tymoszenko]]<ref>[http://biznes.onet.pl/0,1900193,wiadomosci.html Szefowie Gazpromu i Naftohazu podpisali umowy gazowe] (dostęp: 19 stycznia 2009 r.).</ref>.
 
16 kwietnia 2009 Moskwa ogłosiła zakończenie zwycięskiej [[II wojna czeczeńska|wojny w Czeczenii]]<ref>[http://www.tvn24.pl/12691,1595778,0,1,rosja-konczy-wojne-w-czeczenii,wiadomosc.html Rosja kończy wojnę w Czeczenii] tvn24.pl.</ref>. Wówczas w [[Czeczenia|Czeczenii]] uaktywnili się czeczeńscy separatyści, zmuszając władze rosyjskie do podjęcia działań w regionie, gdzie formalnie panował pokój. W wyniku tego tydzień później, 23 kwietnia, ogłoszono wznowienie operacji wojskowej w Czeczenii<ref>[http://www.tvn24.pl/12691,1597158,0,1,w-czeczenii-znowu-wojna,wiadomosc.html W Czeczenii znowu wojna], tvn24.pl.</ref>.
 
Kolejne [[Wybory parlamentarne w Rosji w 2011 roku|wybory parlamentarne w grudniu 2011]] ponownie wygrała [[Jedna Rosja]]<ref>[http://www.vybory.izbirkom.ru/region/region/izbirkom?action=show&root=1&tvd=100100028713304&vrn=100100028713299&region=0&global=1&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=100100028713304&type=242&fgj+6 Oficjalne wyniki].</ref>. [[Wybory prezydenckie w Rosji w 2012 roku|Wybory prezydenckie z 2 marca 2012 roku]] wygrał Władimir Putin. 18&nbsp;marca&nbsp;2014 Rosja dokonała [[Aneksja Krymu przez Rosję|aneksji Krymu]]<ref>{{Cytuj |url = http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/17/7019240/ |tytuł = Верховна Рада Криму проголосила незалежність і одразу попросилася в Росію |data = 2014-03-17 |opublikowany = Українська правда |język = uk |data dostępu = 2014-05-19 |archiwum = http://web.archive.org/web/20140425131504/http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/17/7019240/ |zarchiwizowano = 2014-04-25}}</ref><ref>{{Cytuj |url = http://galnet.org/newsticker/119130-rosiya-ofitsijno-aneksuvala-krym |tytuł = Росія офіційно анексувала Крим |data = 2014-03-18 |opublikowany = Galnet.org |język = uk |data dostępu = 2014-05-19 |archiwum = http://web.archive.org/save/http://galnet.org/newsticker/119130-rosiya-ofitsijno-aneksuvala-krym |zarchiwizowano = 2014-05-19}}</ref>. Od 2014 roku trwa [[Wojna w Donbasie|konflikt na Ukrainie]] pomiędzy rządem w Kijowie a wspieranymi przez Rosję separatystami.
39 811

edycji