Ziarnopłon wiosenny: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 13 bajtów ,  2 miesiące temu
m
m (MalarzBOT: regeneracja szablonu {{Takson infobox}})
[[Plik:Ficaria verna subsp chrysocephala kz2.jpg|mały|''F. verna'' subsp. ''chrysocephala'']]
[[Plik:Ranunculus kochii GotBot 2015 001.jpg|mały|''F. verna'' subsp. ''kochii'']]
Gatunek ma współcześnie już ugruntowaną pozycję w odrębnym w stosunku do [[Jaskier|jaskrów]] ''Ranunculus'' rodzaju [[ziarnopłon]] ''Ficaria''. Zanim badania molekularne potwierdziły odrębność tych rodzajów, często bywał włączany do jaskrów jako ''Ranunculus ficaria''<ref name=veldkamp/><ref name=emadzade>{{cytuj pismo|autor=Emadzade, Khatere, Lehnebach, Carlos, Lockhart, Peter, Hörandl, Elvira|tytuł=A molecular phylogeny, morphology and classification of genera of Ranunculeae (Ranunculaceae) |czasopismo=Taxon|wolumin=59, 3|strony=809-828|język=en|url=https://www.researchgate.net/publication/230818757_A_molecular_phylogeny_morphology_and_classification_of_genera_of_Ranunculeae_Ranunculaceae}}</ref><ref>Paun, O., C. Lehnebach, J. T. Johansson, P. Lockhart & E. Hörandl (2005): Phylogenetic relationships and biogeography of Ranunculus and allied genera (Ranunculaceae) in the Mediterranean region and in the European Alpine System. — Taxon 54: 911–930</ref>. KwestiąNatomiast kwestią umowną i zmienną w efekcie jestzmienną natomiastjest klasyfikacja w obrębie rodzaju ''Ficaria'', w obrębie którego w niektórych ujęciach wyróżnia się kilka gatunków (np. cztery według ''The Plant List''<ref name=tpl/>), a w innych łączy je wszystkie jako podgatunki w obrębie ''Ficaria verna''<ref name=veldkamp/>.
 
Przy ujęciu pierwszym z wymienionych ujęciu, w obrębie gatunku wyróżnia się pięć<ref name=tpl/>, a przy drugim - siedem<ref name=veldkamp>{{Cytuj pismo | autor = Jan-Frits Veldkamp | tytuł = De nomenclatuur van Speenkruiden (Ficaria verna Huds. s.l.,Ranunculaceae) | czasopismo = Gorteria | wolumin = 37, 3 | strony = 84-116 | data = 2015 | url = http://www.repository.naturalis.nl/document/596431}}</ref> [[Podgatunek|podgatunków]]. W ujęciu Veldkampa z siedmioma podgatunkami rodzaj ''Ficaria'' jest [[Takson monotypowy|monotypowy]]. ''F. popovii'' i ''F. fascicularis'' stanowią ''F. verna'' subsp. ''kochii'', a ''F. ficarioides'' – ''F. verna'' subsp. ''ficarioides''<ref name=veldkamp/>.
 
Nieco problematyczne w tym gatunku jest ustalenie [[Podgatunek nominatywny|podgatunku typowego]]. Jako pierwszy ustalił [[lektotyp]] Benson w 1954, wskazując okaz z herbarium [[Karol Linneusz|Linneusza]] (''Herb. Linn. 715.12 (LINN.)'') nie posiadający przypisanego pochodzenia, przy czym jednak zakłada się, że roślina pochodzić mogła albo ze [[Szwecja|Szwecji]], albo z [[Holandia|Holandii]]. Inny [[syntyp]] zebrany został przez Linneusza na posiadłości Clifforda w [[Heemstede]] w Holandii. W 1994 lektotyp został zidentyfikowany błędnie jako takson [[diploid]]alny takson ziarnopłonu występujący w Europie Zachodniej, który jednak nie rośnie na pewno nie rośnie w Szwecji i do 1976 nie był też notowany w Holandii. W krajach tych pospolicie rośnie natomiast [[tetraploid]] o zasięgu środkowoeuropejskim i to on opisany jako ''F. verna'' subsp. ''bulbilifer'' powinien być traktowany jako podgatunek typowy (nominatywny) czyli ''F. verna'' subsp. ''verna'' (''F. verna'' subsp. ''ficaria''), podczas gdy właściwą nazwą dla podgatunku diploidalnego jest ''F. verna'' subsp. ''fertilis''<ref name=veldkamp/>.
 
Wykaz podgatunków (dwa pierwsze występują w Polsce)<ref name=veldkamp/>:
Ziele ziarnopłonu (''Herba Ficariae'') uznawane było za lecznicze i używane w medycynie ludowej<ref name=krejca>{{cytuj książkę|imię=Jindřich|nazwisko=Krejča|imię2=Jan |nazwisko2=Macků |tytuł=Atlas roślin leczniczych|wydawca=Zakł. Nar. im. Ossolińskich|miejsce=Warszawa |rok=1989 |isbn = 83-04-03281-3}}</ref><ref name=volak/>. Zbierano je przy bezdeszczowej pogodzie i suszono w miejscu zacienionym<ref name=krejca/><ref name=volak/>.
 
[[Wyciąg (farmacja)|Ekstraktu]] z ziela używano do kąpieli w celu leczenia [[Guzki krwawnicze|hemoroidów]], [[Brodawka|brodawek]]<ref name=krejca/><ref name=volak/> i [[świerzb]]u<ref name=volak/>. Ziele wykorzystywano także przy krwawieniach z dziąseł<ref name=volak/>, do przemywania drobnych zranień, a sokiem łagodzono ukąszenia owadów<ref name=mosiej/>. Na Wyspach Brytyjskich wywarem z korzeni i ziela leczono też [[skrofuloza|skrofulozę]] (zgrubienia węzłów chłonnych dawniej zwane zołzami (- ang. ''king's evil'')). Zarówno to, jak i leczenie guzków krwawniczych oraz różnych brodawek tłumaczono zgodnie z [[Nauka o sygnaturach|nauką o sygnaturach]] wskazaniem przez Stwórcę za pomocą kształtu, w tym wypadku bulw korzeniowych, co leczy dane ziele<ref name="culpeper">{{Cytuj książkę | tytuł = Culpeper's Complete Herbal | wydawca = Wordsworth Reference | miejsce = Hertfordshire | data = 1995 | strony = 61-62 | isbn = 1-85326-345-1}}</ref>. Pisał o tym [[Nicholas Culpeper]] w 1652<ref name="culpeper"/>, a wcześniej [[Pierandrea Matthioli]]<ref name="kresanek">{{Cytuj książkę | autor = Jarolav Kresanek | tytuł = Atlas liecivych rastlin a lesnych plodov | wydawca = Vydavatelstvo Osveta | data = 1977}}</ref>.
 
Do analogicznych dolegliwości, jak tradycyjnie leczonych ziarnopłonem, stosuje się tzw. [[Homeopatia|leki homeopatyczne]] sporządzane z udziałem tego ziela<ref name="kresanek"/>.
* Kwiaty często odwiedzane są przez pszczoły<ref name="lipinski">{{Cytuj książkę | autor = Mieczysław Lipiński | tytuł = Pożytki pszczele. Zapylanie i miododajność roślin | wydawca = Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce = Warszawa | data = 2010 | strony = 68 | isbn = 978-83-09-99024-6}}</ref> ze względu na wczesne i masowe kwitnienie<ref name=kluk/>, chociaż nektar wydzielany jest w znikomych ilościach<ref name="lipinski"/>.
* Z bogatych w skrobię bulw korzeniowych uzyskiwano dawniej [[krochmal]]<ref name=kluk/>.
* Według niektórych źródeł płatki kwiatów<ref name=issg/>, a według innych liście<ref name="harford"/>, mogą być używane do czyszczenia zębów.
 
== Uprawa ==