Epoka kamienia: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 6 bajtów ,  2 miesiące temu
m (drobne techniczne)
Znacznik: Ręczne wycofanie zmian
 
Współcześnie przyjmuje się nieco bardziej złożoną periodyzację ''epoki kamienia'', która obejmuje{{r|"encyklopedia"}}:
* [[paleolit]] (od początku gatunku ludzkiego do końca [[plejstocen]]u) w tym:
*: a) dolny – wczesne [[Człowiekowate|hominidy]] do'' [[Homo erectus]]'' (od początku człowieka do 300/250 tys. lat temu),;
*: b) środkowy – okres występowania [[neandertalczyk]]a (od ok. 300/250 tys. do ok. 40 tys. lat temu),;
*: c) górny – pojawienie się człowieka kromaniońskiego (''[[człowiek rozumny|Homo sapiens sapiens]]''; od ok. 40 tys. do 10 tys. lat temu; koniec plejstocenu);
 
* epipaleolit – okres przejściowy na terenie [[Bliski Wschód|Bliskiego Wschodu]] pomiędzy gospodarką łowiecko-zbieracką a wytwórczą (rolnictwo; od ok. 17 tys. do 10 tys. lat temu);
* [[mezolit]] dla kultur kontynuujących gospodarkę łowiecko-zbieracką, mających sporadyczny kontakt z ludami prowadzącymi gospodarkę wytwórczą (od ok. 10 tys. lat temu, w niektórych rejonach świata po dziś dzień);
* [[neolit]] to, okres gospodarki rolniczo-hodowlanej i [[Ceramika|ceramiki]];, dzieli się na:
*: a) preceramiczny – wczesne społeczeństwa wytwórcze nie znające ceramiki (10 tys. do 8 tys. lat temu),;
*: b) ceramiczny – pojawienie się ceramiki (w różnych okresach w zależności od rejonu),;
*: c) [[Chalkolit|eneolit]] – zwany również chalkolitem; pojawienie się miedzi (7,5 tys. do 5,4 tys. lat temu).
 
== Antropogeneza ==
Już [[Charles Darwin|Karol Darwin]] wskazał na kontynent afrykański jako potencjalną prakolebkę ludzkości (''The Descent of Man: And Selection in Relation to Sex''<ref>{{Cytuj książkę |imię=Ch. | nazwisko = Darwin | tytuł = The Descent of Man: And Selection in Relation to Sex | wydawca = John Murray | miejsce = Londyn | data = 1871 | strony = 199 | tom = I | url = http://books.google.pl/books?id=ofp77PAqxBsC&printsec=frontcover&hl=pl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}}</ref>),. tezęTezę tę udowodniono jednak dopiero w drugiej połowie XX wieku<ref name="encyklopedia3">{{Cytuj książkę | tytuł = Encyklopedia historyczna świata | tom = I | tytuł tomu = Prehistoria | strony = 33-39}}</ref>.
 
Odnalezione szczątki kostne wskazują na to, iż bezpośrednimi przodkami rodzaju ''[[Człowiek (rodzaj)|Homo]]'' były [[australopitek]]i. Pojawiły się one we wschodniej Afryce w związku ze zmianami geologicznymi i powstaniem [[Wielkie Rowy Afrykańskie|wielkiego rowu tektonicznego]], który oddzielił lasy równikowe Afryki Południowej od wschodnioafrykańskiej sawanny. Spowodowało to odmienne warunki bytowania dla małp człekokształtnych i oddzielonych od nich australopiteków, a zamieszkiwanie na otwartej przestrzeni doprowadziło do wykształcenia się cechy odróżniającej te drugie od innych [[Naczelne|naczelnych]] w postaci dwunożnego chodu{{r|"encyklopedia3"}}<ref>{{Cytuj książkę |imię=J.K. |nazwisko=Kozłowski|imię2=F. |nazwisko2=Mallegni| tytuł = Świat przed „rewolucją” neolityczną | wydawca = Fogra | data = 2004 | seria = Wielka historia świata | strony = 103-106 | isbn = 9788385719809 | tom = I}}</ref>.
 
Kontynent afrykański był miejscem wielkich przełomów w ewolucji człowieka trzykrotnie. Pierwszy z nich obejmował opisaną wyżej fazę oddzielenia się hominidów od małp człekokształtnych (ok. 7-6 mln lat temu). Kolejny to wykształcenie się rodzaju ''Homo'' w postaci ''[[Homo habilis]]'' i ''[[Homo erectus]]'' (ok. 2 mln lat temu), a trzeci to pojawienie się gatunku ''[[człowiek rozumny|Homo sapiens]]'' (jakieś 100 tys. lat temu)<ref>{{Cytuj książkę |imię=L. |nazwisko=Barham|imię2=P. |nazwisko2=Mitchell| tytuł = The First Africans. African Archeology from the Erliest Tool Makers to Most Recent Foragers | wydawca = Cambridge University Press | miejsce = Cambridge | data = 2008 | seria = Cambridge World Archeology | strony = 1-29 | isbn = 978-0-511-45531-5}}</ref>.
[[Plik:Five Myr Climate Change.svg|thumb|250px|Zmiany klimatu na przestrzeni ostatnich 5 mln lat (metoda pomiaru izotopów tlenu)]]
[[Plik:Rozprzestrzenianie się człowieka.JPG|thumb|250px|Rozprzestrzenienie się człowieka]]
W epoce kamiennej środowisko człowieka pierwotnego podlegało znacznym przemianom, mającym istotny wpływ na jego rozwój i rozprzestrzenienie. Jak się dzisiaj wydaje, głównym powodem ich zaistnienia była fluktuacja klimatu, powodowana przez zmiany nachylenia osi Ziemi (tzw. [[cykle Milankovicia]], choć są też inne hipotezy). Prowadziły one do naprzemiennego rytmu okresów zimnych i ciepłych, a ich doskonałą miarą pozwalającą na ustalenie zmiennej średnich temperatur jest badanie stosunku stałych [[Izotopy|izotopów]] [[tlen]]u <sup>16</sup>O do <sup>18</sup>O w osadach dennych oceanów (skorupy małż) i lodowcach Arktyki i Antarktydy (dla ostatniego miliona lat)<ref name="encyklopedia2">{{Cytuj książkę | tytuł = Encyklopedia historyczna świata | tom = I | tytuł tomu = Prehistoria | strony = 23-28}}</ref>.
 
W okresach chłodniejszych dochodziło do [[zlodowacenie|zlodowaceń]] i uwięzienia znacznych ilości wody w lądolodzie. Skutkowało to [[Zmienność poziomu morza|obniżeniem się poziomu mórz i oceanów]] (czasami nawet do 120 m), zmiany linii brzegowej i połączenia niektórych wysp ze stałym lądem (Wyspy Brytyjskie, wyspy Indonezji itp.) Powstanie połączeń międzykontynentalnych (np. poprzez [[Cieśnina Beringa|Cieśninę Beringa]]) sprzyjało rozprzestrzenieniu się pierwszych ludzi na niedostępne wcześniej tereny{{r|"encyklopedia2"}}.
10 001

edycji