Łożysko ślizgowe: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2863 bajty ,  1 rok temu
rozbudowa
(wstawienie {{Kontrola autorytatywna}})
(rozbudowa)
'''Łożysko ślizgowe''' – [[łożysko (mechanika)|łożysko]] niemające ruchomych elementów pośredniczących. [[Czop]] [[wał (maszynoznawstwo)|wału]] lub inny obrotowy element jest umieszczony w cylindrycznej lub stożkowej [[Panewka (technika)|panewce]] z [[pasowanie (maszynoznawstwo)|pasowaniem]] luźnym<ref>{{Cytuj |autor = Andrzej Rutkowski |tytuł = Części maszyn |data = |wydanie = szóste |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne |s = 212}}</ref>.
== Historia ==
 
Łożysko ślizgowe jest najprostszym, najdawniej użytym i do chwili obecnej najszerzej stosowanym rodzajem łożysk. Człowiek zaczął je stosować zapewne już w [[Neolit|neolicie]] wraz z wprowadzeniem do użycia pierwszych urządzeń, w których występował ruch obrotowy, a więc tzw. „świdra ogniowego” do rozniecania ognia czy prymitywnych ręcznych [[Wiertarka|wiertarek]] do wiercenia otworów w kości, rogu lub kamieniu<ref>Feldhaus Franz Maria: ''Maszyny w dziejach ludzkości od czasów najdawniejszych do Odrodzenia'', Państwowe Wydawnictwa Techniczne, Warszawa 1958, s. 36-37</ref>. Szersze zastosowanie ułożyskowań ślizgowych nastąpiło po wynalezieniu [[Koło garncarskie|koła garncarskiego]], a następnie po wprowadzeniu transportu kołowego. Bezprecedensowy rozwój różnych typów łożysk ślizgowych wymusiła rewolucja przemysłowa XVIII w. z wdrożoną wówczas maszyną parową, napędzającą z kolei setki różnych maszyn i urządzeń również o ruchu obrotowym.
 
Początkowo doskonalenie łożysk ślizgowych polegało na podnoszeniu dokładności wykonania i montażu ich elementów składowych. Przez długi czas podstawowymi materiałami z których wykonywano ułożyskowania ślizgowe były różne gatunki drewna (twardego), [[Brązy|brąz]] i [[żelazo]]. Z czasem zaczęto indywidualnie dobierać materiały pary trącej czop – panewka pod kątem zmniejszenia oporów ruchu i zwiększenia ich trwałości. Równolegle zastosowane zostało smarowanie łożysk, początkowo łojem zwierzęcym lub tłuszczami roślinnymi, później [[Maź|mazią]] uzyskiwaną z [[Dziegieć|dziegciu]] lub z [[Ropa naftowa|ropy naftowej]]. Ok. 1272 r. pochodzący z Lukki Francesco Borghegnano uruchomił w Bolonii maszynę do skręcania nitek jedwabiu, napędzaną kołem wodnym. Takie „filatorium” mogło zawierać nawet 280 wrzecionek, obracających się w maleńkich, naoliwionych łożyskach szklanych. W 1677 r. zastosowano łożyska szklane do osadzenia igieł w kompasach. W 1704 r. w Anglii opatentowano łożyska szklane do zegarów<ref>Feldhaus Franz Maria: Maszyny w dziejach ludzkości (…), s. 265-266</ref>. Ich następcami są do dziś rubinowe łożyska stosowane w zegarkach wyższych klas.
 
Z czasem, wraz z coraz większymi obciążeniami i prędkościami obrotowymi, wprowadzono bardziej efektywne systemy smarowania. W kołach parowozów i wagonów kolejowych aż do połowy XX w. stosowane były łożyska ślizgowe ze smarowaniem panewek z użyciem knotów i poduszek smarowych (maźnic). Obecnie, dzięki dostępności wysokojakościowych tworzyw sztucznych i kompozytów o dokładnie określonych własnościach trybologicznych, łożyska ślizgowe w wielu zastosowaniach wypierają znów [[Łożysko toczne|łożyska toczne]].
== Rodzaje łożysk ślizgowych ==
 
Łożyska ślizgowe dzielą się na<ref>{{Cytuj |autor = Andrzej Rutkowski |tytuł = Części maszyn |data = |wydanie = szóste |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne |s = 214}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Łożyska ślizgowe |data = 2015-07-14, wyszukano 18.12.2017 |url = http://www.utrzymanieruchu.pl/no_cache/menu-gorne/artykul/article/lozyska-slizgowe/print.html}}</ref>:
 
* suche – niesmarowane lub smarowane okresowo. [[Panewka (technika)|Panewki]] takich łożysk wykonane są ze [[stop łożyskowy|stopów łożyskowych]] lub z tworzyw sztucznych, na przykład [[Poli(tetrafluoroetylen)|teflonu]] lub [[iglidur]]u<ref>{{Cytuj |url=http://automatykab2b.pl/prezentacja-artykul/6776-30-lat-lozysk-slizgowych-iglidur---od-tulei-z-tworzywa-sztucznego-do-elementow-maszyn-high-tech#.Vw-Y6PmLTIU |tytuł=30 lat łożysk ślizgowych iglidur – od tulei z tworzywa sztucznego do elementów maszyn high-tech |opublikowany=automatykab2b.pl |data dostępu=2017-11-28}}</ref>. Używane są do połączeń słabo obciążonych i mniej odpowiedzialnych.
* powietrzne – dystans między wałem a panewką utrzymywany jest przez poduszkę powietrzną wytworzoną przez sprężone powietrze dostarczane do panewki. Łożyska tego typu stosuje się w urządzeniach o dużych prędkościach obrotowych, w których na wałach występują niewielkie obciążenia.
24 185

edycji