Krainy historyczne w Polsce: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 381 bajtów ,  5 miesięcy temu
(pierwszę słyszę o "Słowaczyznie". Spisz i Orawa to kompletnie osobne krainy, to tak jakby łączyć w jedno Wielkopolskę i Małopolskę)
|-
|<center>[[Plik:POL województwo kaliskie IRP COA.svg|50px|Herb Wielkopolski i Kaliskiego]] [[Plik:POL województwo wielkopolskie COA.svg|50px|Herb Poznańskiego]]</center>
|'''[[Wielkopolska]]'''
* ''Kaliskie''
* ''Poznańskie''
|-
|<center>[[Plik:POL województwo małopolskie COA.svg|50px|Herb Małopolski i ziemi krakowskiej]]</center>
|'''[[Małopolska]]'''
|Herbem Małopolski, a także ziemi krakowskiej, jest srebrny orzeł w koronie.
Ziemie Małopolski: krakowska (z [[Siewierz|ziemią siewierską]], [[Żywiec|Żywcem]], [[Zator (województwo małopolskie)|Zatorem]], [[Oświęcim]]iem oraz ziemią sądecką), sandomierska (z ziemią radomską) i lubelska (z ziemiami łukowską i stężycką). Główne miasta: [[Kraków]] (stolica), [[Sandomierz]] i [[Lublin]].
|-
|<center>[[Plik:POL województwo mazowieckie COA.svg|50px|Herb Mazowsza]]</center>
|'''[[Mazowsze]]'''
|Herbem Mazowsza jest w polu czerwonym srebrny orzeł bez korony.
Ziemie Mazowsza: wiska, łomżyńska, różańska, ciechanowska, zawkrzańska, płocka, wyszogrodzka, zakroczymska, nurska, gostynińska, sochaczewska, warszawska, liwska, rawska i czerska. Stolicą regionu jest [[Płock]]. Na Mazowszu leży obecna stolica Polski, [[Warszawa]].
|-
|<center>[[Plik:POL województwo dolnośląskie COA.svg|50px|Herb Dolnego Śląska]] [[Plik:POL województwo śląskie COA.svg|54px|Herb Górnego Śląska]]</center>
|'''[[Śląsk]]'''
* ''[[Dolny Śląsk]]''
* ''[[Górny Śląsk]]''
|[[Herb Śląska|Herbem Dolnego Śląska]] jest czarny orzeł bez korony ze srebrną przepaską i krzyżem w złotym polu. Zwyczajowo jest on uznawany za herb całego Śląska. [[Herb Górnego Śląska|Herbem Górnego Śląska]] jest złoty orzeł bez korony w błękitnym polu.
Stolicą Dolnego Śląska jest [[Wrocław]], a Górnego [[Opole]]. Inne ważne miasta krainy to dolnośląskie [[Żagań]], [[Legnica]] i [[Nysa]] oraz górnośląskie [[Racibórz]], [[Cieszyn]] i [[Bytom]]. Południowa część Śląska leży aktualnie w [[Śląsk Czeski|granicach Czech]]. Skrawek historycznego [[Księstwo żagańskie|księstwa żagańskiego]] leży na terenie Niemiec, choć są to tereny pierwotnie [[Łużyce|łużyckie]].
|-
|<center>[[Plik:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|55px|Herb Pomorza Zachodniego]] [[Plik:POL województwo pomorskie II RP COA.svg|55px|Herb Pomorza Gdańskiego]]</center>
|'''[[Pomorze]]'''
* ''[[Pomorze Zachodnie]]''
* ''[[Ziemia lęborsko-bytowska]]''
* <span style="color: DimGray">''[[Pomorze Gdańskie]]''</span>
|Herbem Pomorza Zachodniego jest czerwony gryf w srebrnym polu, którym pierwotnie posługiwało się księstwo kamieńskie. Herbami, które można uznać za symbol Pomorza Gdańskiego są orzeł mieczowy w srebrnym polu (herb Prus Królewskich) oraz czerwony gryf w srebrnym polu w dwóch odmianach – z koroną lub bez, który również został przejęty od księstw zachodniopomorskich. Herbem współczesnego województwa pomorskiego pokrywającego w znacznej części Pomorze Gdańskie jest nawiązujący do herbu Kaszub czarny gryf w złotym polu, insygnia te zostały odziedziczone po dawnym [[Województwo gdańskie (1975–1998)|województwie gdańskim]].
Pomorze Gdańskie było częścią Prus Królewskich. Ziemia lęborsko-bytowska zmieniała swoją przynależność państwową i łączona była zarówno z Pomorzem Zachodnim jak i Gdańskim. Pomorze Zachodnie dzieli się na dwie części – Pomorze Tylne, które znajduje się w całości w Polsce oraz Pomorze Przednie, które w większości znajduje się w niemieckim kraju związkowym [[Meklemburgia-Pomorze Przednie]]. Stolicą Pomorza Zachodniego jest [[Szczecin]], zaś Gdańskiego [[Gdańsk]]. Inne ważne miasta Pomorza to [[Szczecinek]], [[Słupsk]], [[Sławno]], [[Łeba]] i [[Koszalin]].
|-
|<center>[[Plik:POL powiat lipnowski COA.svg|50px|Herb ziemi dobrzyńskiej]]</center>
|'''[[Ziemia dobrzyńska]]'''
|Herbem ziemi dobrzyńskiej jest w czerwonym polu głowa króla w koronie, z której wyrastają czarne bawole rogi.
Historycznie ziemia dobrzyńska była związana z Mazowszem, a w późniejszym okresie z Kujawami. Jej główne miasta to [[Lipno]], [[Dobrzyń nad Wisłą]] i [[Rypin]].
|-
|<center>[[Plik:POL powiat inowrocławski COA.svg|50px|Herb Kujaw]]</center>
|'''[[Kujawy]]'''
|Herbem Kujaw jest hybryda kujawska powstała z połączenia czarnego połulwa i czerwonego połuorła w koronie na złotym tle.
Główne miasta Kujaw: [[Inowrocław]], [[Włocławek]], [[Brześć Kujawski]], [[Kruszwica]] i [[Gniewkowo]].
|-
|<center>[[Plik:POL powiat łęczycki COA.svg|50px|Herb ziemi łęczyckiej]]</center>
|'''[[Ziemia łęczycka]]'''
|Herbem ziemi łęczyckiej jest hybryda kujawska powstała z połączenia czerwonego połulwa i srebrnego połuorła w koronie na srebrno-czerwonym tle.
Głównym miastem krainy jest [[Łęczyca]].
|-
|<center>[[Plik:POL powiat sieradzki COA.svg|50px|Herb ziemi sieradzkiej]]</center>
|'''[[Ziemia sieradzka]]'''
|Herbem ziemi łęczyckiej jest hybryda kujawska powstała z połączenia czerwonego połulwa i czarnego połuorła w koronie na złoto-czerwonym tle.
Głównym miastem krainy jest [[Sieradz]].
|-
|<center>[[Plik:POL powiat wieluński COA.svg|50px|Herb ziemi wieluńskiej]]</center>
|'''[[Ziemia wieluńska]]'''
|Herbem ziemi wieluńskiej jest baranek z chorągiewką i krzyżem.
Ziemia wieluńska w I RP była ściśle związana z ziemią sieradzką. Jej głównymi miejscowościami są [[Wieluń]] i [[Ruda (powiat wieluński)|Ruda]].
|-
|<center>[[Plik:POL Prusy Królewskie COA.svg|52px|Herb Prus Królewskich]] [[Plik:Herb biskupa warmińskiego.svg|50px|Herb Warmii]]</center>
|'''[[Prusy Królewskie]]'''
* <span style="color: DimGray">''[[Pomorze Gdańskie]]''</span>
* ''Ziemia malborska''
* ''[[Ziemia chełmińska]]''
* ''[[Warmia]]''
|Herby ziemi malborskiej i ziemi chełmińskiej są tożsame z herbem Prus Królewskich, na którym w srebrnym polu widnieje orzeł czarny z koroną złotą na szyi i wzniesionym do góry mieczem. Herbem Warmii jest tradycyjnie herb biskupa warmińskiego (Baranek Boży w czerwonym polu), historyczne księstwo warmińskie posługiwało się dodatkowo herbem kapituły warmińskiej zawierającym czarny półkrzyż w białym polu oraz czerwoną fromborską bramę miejską z trzema wieżami w polu złotym.
Częścią Prus Królewskich było również Pomorze Gdańskie łączone często z Pomorzem Zachodnim w jedną krainę Pomorze. Tradycyjnie za część ziemi chełmińskiej uważa się ziemię lubawską, będącą pierwotnie częścią [[ziemia Sasinów|pruskiej Sasinii]], oraz ziemię michałowską. Główne miasta Prus Królewskich to [[Gdańsk]], [[Elbląg]], [[Malbork]], [[Toruń]] i [[Lidzbark Warmiński]].
|-
|<center>[[Plik:POL Prusy Książęce COA.svg|50px|Herb Prus Książęcych]]</center>
|'''[[Prusy Książęce]]'''
|Herb Prus Książęcych przedstawia w srebrnym polu czarnego orła z emblematem z literą S i koroną na szyi.
W Prusach Książęcych wyodrębniano [[Prusy Górne]] (Oberland), [[Prusy Dolne]] (Natangię) oraz [[Sambia (kraina historyczna)|Sambię]]. Na wschodzie Oberlandu i południu Natangii powstał polski region etnograficzny – [[Mazury]], zaś w północno-wschodniej Natangii oraz we wschodniej Sambii litewski – Litwa Pruska ([[Mała Litwa|Litwa Mniejsza]]), fragmenty której obejmują w Polsce część współczesnego [[powiat gołdapski|powiatu gołdapskiego]]. Współcześnie region ten znajduje się w granicach trzech państw – część południowa w Polsce, środkowa ze stolicą krainy, [[Kaliningrad|Królewcem]], w Rosji (jako [[obwód kaliningradzki]]), a północna na Litwie (jako [[Okręg Kłajpedy]]). Główne miasta polskiej części regionu – [[Ełk]], [[Ostróda]], [[Kwidzyn]] i [[Giżycko]].
|-
|<center>[[Plik:POL województwo podlaskie IRP COA alt.svg|50px|Herb Podlasia]]</center>
|'''[[Podlasie]]'''
|Historyczny herb Podlasia powstał z połączenia dwóch innych herbów – piastowskiego srebrnego orła bez korony i litewskiej Pogoni.
Ziemie Podlasia: bielska (z jaćwieskim Rajgrodem), mielnicka i drohicka. Stolicą Podlasia jest [[Drohiczyn (Polska)|Drohiczyn]], a największym obecnie miastem [[Białystok]]. Inne ważne miejscowości krainy to: [[Bielsk Podlaski]], [[Mielnik (województwo podlaskie)|Mielnik]] i częściowo [[Augustów]].
|-
|<center>[[Plik:POL województwo poleskie II RP COA.svg|50px|Herb Polesia]]</center>
|'''[[Polesie]]'''
|Herbem Polesia jest [[Pogoń (herb)|Pogoń]].
Jedyną ziemią Polesia leżącą we współczesnych granicach Polski jest ziemia brzeska, jednak bez [[Brześć|Brześcia]], który leży na Białorusi. Główne miasta tej części krainy to [[Biała Podlaska]] i [[Włodawa]].
|-
|<center>[[Plik:KP województwo augustowskie COA alt.svg|50px|Herb Suwalszczyzny]]</center>
|'''[[Suwalszczyzna]]'''
|Historycznym herbem całej Suwalszczyzny jest w dwupolowej czerwonej tarczy Pogoń (godło Litwy i województwa trockiego) oraz niedźwiedź czarny w złotej obroży (godło [[Żmudź|Żmudzi]]).
Suwalszczyzna to kraina, która powstała na włączonej do Wielkiego Księstwa Litewskiego części dawnej pruskiej Sudowii (Jaćwieży). Zachodnia część, którą w XIII w. zajął zakon krzyżacki stanowi obecnie wschodnie krańce Mazur (tzw. Krainę EGO). Do Suwalszczyzny nie zalicza się także zajęty wcześniej przez Mazowsze [[Rajgród]], który ostatecznie stał się częścią ziemi bielskiej Podlasia. Aktualnie kraina ta leży na terytorium Polski, Litwy i Białorusi ([[Suwalszczyzna Sopoćkińska]]). Główne miasta – [[Suwałki]], [[Sejny]] oraz leżący częściowo na Podlasiu [[Augustów]].
|-
|<center>[[Plik:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|50px|Herb Grodzieńszczyzny]]</center>
|'''[[Grodzieńszczyzna]]'''
|Herbem krainy i [[Powiat grodzieński (I Rzeczpospolita)|historycznego powiatu grodzieńskiego]] jest Pogoń.
Grodzieńszczyzna wraz z Suwalszczyzną stanowi część [[województwo trockie|historycznego województwa trockiego Wielkiego Księstwa Litewskiego]] we współczesnych granicach Polski. Jej głównymi miejscowościami są [[Supraśl]], [[Sokółka]], [[Dąbrowa Białostocka]] i [[Kruszyniany]]. Wschodnia część regionu wraz z [[Grodno|Grodnem]] leży w granicach współczesnej Białorusi.
|-
|<center>[[Plik:POL województwo nowogródzkie II RP COA.svg|50px|Herb Rusi Czarnej]]</center>
|'''[[Ruś Czarna]]'''
|Herbem historycznej jednostki administracyjnej w całości leżącej na Rusi Czarnej, [[województwo nowogródzkie (I Rzeczpospolita)|województwa nowogródzkiego Wielkiego Księstwa Litewskiego]], są na tarczy dwudzielnej w słup w czarnej szacie Archanioł Michał i Pogoń.
We współczesnej Polsce znajduje się jedynie niewielki skrawek tej krainy z wsiami [[Jałówka (gmina Michałowo)|Jałówka]], [[Juszkowy Gród]], [[Szymki (województwo podlaskie)|Szymki]] i ich okolicami. Większość Rusi Czarnej leży na Białorusi.
|-
|<center>[[Plik:ZUNR coa.svg|50px|Herb Rusi Halicko-Włodzimierskiej]]</center>
|'''[[Ruś Halicko-Włodzimierska]]'''
* ''[[Ruś Czerwona]]''
|Herbem Rusi Halicko-Włodzimierskiej jest złoty lew w błękitnym polu.
Ziemie w obecnych granicach Polski: chełmska, bełska (część zwana ziemią lubaczowską), przemyska i sanocka.
|-
|<center>[[Plik:Brandenburg Wappen.svg|51px|Herb Brandenburgii i Nowej Marchii]] [[Plik:Wappen Bistum Lebus.svg|50px|Herb ziemi lubuskiej]]</center>
|'''[[Brandenburgia]]'''
* ''[[Nowa Marchia]]''
* ''[[Ziemia lubuska]]''
|Herbem Brandenburgii (w tym Nowej Marchii) jest czerwony orzeł w srebrnym polu, a ziemi lubuskiej – herb [[diecezja lubuska|historycznej diecezji lubuskiej]].
Ziemia lubuska związana była od XIII w. z Brandenburgią, a wcześniej ze Śląskiem i Wielkopolską. Zachodnia jej część z miastem [[Lubusz]] leży w Niemczech, podczas gdy wschodnia zwana także ziemią torzymską znalazła się po stronie polskiej i jej głównymi miastami są [[Torzym]], [[Słubice]] i [[Sulęcin]]. Jest to także jedyna część historycznego [[Połabie|Połabia]] w granicach Polski. Pozostałą część historycznej wschodniej Brandenburgii stanowi pogranicze wielkopolsko-zachodniopomorskie, Nową Marchię tworzyły bowiem ziemie: [[Chojna|chojeńska]], [[Myślibórz|myśliborska]], [[Gorzów Wielkopolski|gorzowska]], [[Strzelce Krajeńskie|strzelecka]], [[Choszczno|choszczeńska]], [[Pełczyce|pełczycka]], [[Drawsko Pomorskie|drawska]] i [[Świdwin|świdwińska]]. Stolicą polskiej części regionu jest [[Gorzów Wielkopolski]]. Starsza, [[Brandenburgia|zachodnia część Brandenburgii]] znajduje się w Niemczech.
|-
|<center>[[Plik:Wappen Luckau.svg|50px|Herb Dolnych Łużyc]] [[Plik:DEU Oberlausitz COA.svg|50px|Herb Górnych Łużyc]]</center>
|'''[[Łużyce]]'''
* ''[[Dolne Łużyce]]''
* ''[[Górne Łużyce]]''
|Herbem Dolnych Łużyc jest czerwony byk w srebrnym polu, herbem Górnych Łużyc złoty mur w błękitnym polu. Są to herby [[Luckau|Łukowa]] i [[Budziszyn]]a.
Według niemieckiej tradycji polska część Łużyc stanowi część Śląska jako tzw. "Łużyce Śląskie". Głównymi miejscowościami polskich Łużyc Dolnych są [[Gubin]], [[Lubsko]] oraz [[Żary]], a Górnych – [[Zgorzelec]], [[Lubań (województwo dolnośląskie)|Lubań]] i [[Bogatynia]]. Większa część Łużyc znajduje się w granicach Niemiec.
|-
|<center>[[Plik:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|50px|Herb krainy Czechy i miasta Kłodzko]]</center>
|'''[[Czechy (kraina)|Czechy (Bohemia)]]'''
* ''[[Ziemia kłodzka]]''
|Herbem krainy Czechy jest herb rodowy dynastii Przemyślidów przedstawiający srebrnego lwa w koronie w czerwonym polu. Tego samego herbu używa miasto [[Kłodzko]], stolica ziemi kłodzkiej.
Znaczna większość krainy Czechy znajduje się w Republice Czeskiej, zaś ziemia kłodzka znajduje się w całości w Polsce.
|-
|<center>[[Plik:Moravia.svg|50px|Herb Moraw]]</center>
|'''[[Morawy]]'''
* ''[[Morawskie enklawy na Śląsku]]''
|Herbem Moraw jest szachowana orlica na błękitnym tle.
Morawską enklawę w polskiej części Śląska stanowi większość obszaru współczesnego [[powiat głubczycki|powiatu głubczyckiego]] i południowo-zachodnia część [[powiat raciborski|raciborskiego]]. Głównym miastem regionu jest [[Kietrz]].
|<center>[[Plik:COA-Szepes-vármegye.svg|50px|Herb Spisza]] [[Plik:POL gmina Jabłonka COA.svg|50px|Herb Orawy]]</center>
|'''{{fakt|Słowaczyzna|data=2021-04}}'''
* ''[[Spisz]]''
* ''[[Orawa (region)|Orawa]]''
|Herb Spisza w pięciu polach przedstawia złotego lwa, srebrnego jednorożca, srebrną lilię, kozicę oraz niedźwiedzia. Herb Orawy przedstawia niedźwiedzia pośród drzew.
Obie ziemie leżą jedynie fragmentarycznie w Polsce, większa ich część znajduje się w granicach Słowacji. Główne miejscowości polskiego Spisza to [[Niedzica]], [[Czarna Góra (województwo małopolskie)|Czarna Góra]] i [[Łapsze Niżne]], a Orawy – [[Jabłonka (województwo małopolskie)|Jabłonka]], [[Lipnica Wielka (powiat nowotarski)|Lipnica Wielka]] i [[Orawka (województwo małopolskie)|Orawka]].
|-
|<center>[[Plik:Galicia coa1.svg|50px|Herb Galicji i Lodomerii]]</center>
|'''[[Królestwo Galicji i Lodomerii|Galicja i Lodomeria]]'''
|Herbem Galicji i Lodomerii były na błękitnym tle oddzielone od siebie czerwonym pasem czarna kawka będąca godłem ziemi halickiej i trzy korony symbolizujące archidiecezję krakowską.
Galicja i Lodomeria to kraina powstała w zaborze austriackim z ziem małopolskich i ruskich. Głównymi ośrodkami administracyjnymi tego kraju koronnego były Kraków dla Galicji Zachodniej i Lwów dla Galicji Wschodniej. Ziemia lubelska tworzyła tzw. Nową Galicję, która jednak w 1809 r. została włączona do Księstwa Warszawskiego.
|-
|<center>[[Plik:POL Podlasie Poludniowe COA.svg|50px|Herb Podlasia Południowego]]</center>
|'''[[Podlasie Południowe]]'''
|Obszar Podlasia Południowego zdefiniowały granice [[gubernia podlaska|guberni podlaskiej]] (i [[gubernia siedlecka|siedleckiej]]) Imperium Rosyjskiego. W granicach tej jednostki administracyjnej znalazła się południowa część historycznego Podlasia – ziemia drohicka bez Drohiczyna, małopolska ziemia łukowska z [[Siedlce|Siedlcami]], które stały się stolicą regionu, a także fragmenty Mazowsza i Polesie.
|}