Prywatność: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 3038 bajtów ,  1 rok temu
merytoryczne
(merytoryczne, redakcyjne)
(merytoryczne)
 
== Kształtowanie się prawa do prywatności ==
Początków pojęcia prywatności upatruje się w [[starożytność|starożytności]]. Jako pierwszy sferę życia domowego, rodzinnego – ''oikos'' – od sfery życia publicznego politycznego – ''polis'' – oddzielił [[Arystoteles]]. W późniejszych epokach kontynuatorami sposobu myślenia opartego na rozdziale sfer prywatnej i publicznej byli [[Benjamin Constant|B. Constant]] oraz [[John Stuart Mill|J.S. Mill]], którzy swoje idee, dotyczące sfery prywatności człowieka, łączyli z innym prawem podstawowym, a mianowicie z [[wolność|prawem do wolności]]. Sednem myśli J.S. Milla była pewność, że szacunek dla prywatności jest podstawą wolności, a o [[człowieczeństwo|człowieczeństwie]] ludzi stanowi ich zdolność wyboru. J.S. Mill nie przyznawał prawu do prywatności charakteru bezwzględnego, gdyż przewidywał, że w niektórych przypadkach, dotyczących np. bezpieczeństwa społecznego czy też sprawiedliwości, istnieje dopuszczalność ingerencji państwa w sferę życia prywatnego. W [[1888]] sędzia Sądu Najwyższego w stanie [[Michigan]], Thomas M. Cooley, analizując orzeczenia ówczesnych sądów amerykańskich, doszedł do wniosku, że istnieje ochrona "prawa do pozostawienia w spokoju”spokoju" (''right to be let alone''). Sformułowanie "prawo do prywatności" użyte zostało po raz pierwszy w [[1890]] przez S.D. Warrena oraz L.D. Brandeisa, którzy na łamach Harvard Law Review, powołując się na refleksje T. Cooleya określili granice tego prawa. Odpowiedzią na koncepcję [[liberalizm|liberalną]] prawa do prywatności był projekt [[komunitaryzm|komunitarystów]]. Ich zdaniem liberalnie pojmowany system praw i wolności stanowi apologię ludzkiego indywidualizmu i egoizmu, który ignoruje jedną z najbardziej podstawowych potrzeb: bycia z innymi<ref>E. Milczarek, ''Prywatność wirtualna. Unijne standardy ochrony prawa do prywatności w internecie'', Warszawa 2020, Rozdział II.§ 1.</ref>.
 
Doktryna i orzecznictwo w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] bardzo długo łączyły prywatność z potrzebą wolności i niezależności, a i obecnie pogląd ten ma wielu zwolenników. Utożsamianie prawa do prywatności z autonomią i wolnością człowieka doprowadziło do tego, że amerykański Sąd Najwyższy w poszczególnych orzeczeniach uznawał, iż prawo to obejmuje również prawo do [[aborcja|aborcji]], prawo do używania [[środki antykoncepcyjne|środków antykoncepcyjnych]], a także prawo do śmierci. Takiemu rozumieniu prywatności przeciwstawia się R. Gavison, proponując zredukowanie tego pojęcia wyłącznie do zagadnienia dostępności osoby dla innych: do jakiego stopnia jesteśmy znani innym, w jakim stopniu inni mają fizyczny dostęp do nas oraz w jakim zakresie jesteśmy przedmiotem zainteresowania ze strony innych osób. Prywatność to, jej zdaniem, ograniczona dostępność. Wymienia przy tym trzy elementy prywatności: tajemnicę (''secrecy''), czyli jakie informacje o jednostce mają inne osoby, anonimowość (''anonymity''), czyli zainteresowanie jednostką ze strony innych osób, samotność (''solitude''), czyli kwestię fizycznego dostępu do jednostki<ref name="Mednis">A. Mednis, ''Prawo do prywatności a interes publiczny'', Zakamycze 2006, Rozdział 3.2.</ref>.
 
W [[marksizm]]ie i opartym na tej filozofii ustroju [[komunizm|komunistycznym]] dobro ogółu, przynajmniej w sferze deklaracji, przeważało nad interesem jednostki. Ten punkt widzenia przeciwstawiano systemowi [[kapitalizm|kapitalistycznemu]], stawiającemu na indywidualną inicjatywę i własność prywatną jako warunki rozwoju, a zarazem prawo do prywatności jako warunek swobodnej i nieskrępowanej aktywności człowieka w [[społeczeństwo|społeczeństwie]], gdyż ludzie lepiej czują się w społeczeństwie zapewniającym im [[autonomia|autonomię]], możliwość odizolowania się i anonimowość. Wiedząc, że ich zachowania nie podlegają kontroli ani ingerencji, nie boją się działać ani wyrażać swoich poglądów. Społeczeństwo kontrolujące obywateli wykształca i utrwala w nich postawy [[konformizm|konformistyczne]]: ludzie, aby przeżyć lub aby uniknąć sankcji, przyjmują określone wzory zachowań również w sferze życia osobistego (jak na przykład w czasach [[PRL]] przynależność do [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|partii]] czy rezygnacja z udziału w życiu religijnym). Dlatego kontrola i ingerencja w życie obywateli charakteryzują w większym stopniu państwa, których ustrój opiera się na określonej [[ideologia|ideologii]] lub [[religia|religii]] wymuszającej określone [[wzorzec|wzorce zachowań]]. Z drugiej strony państwo musi mieć prawo ingerencji w sferę prywatnych zachowań obywateli w ramach realizacji swoich funkcji. Pojawia się tu jednak pytanie o to, jakie funkcje państwa usprawiedliwiają ingerencję w sferę życia prywatnego oraz o dopuszczalny zakres tej ingerencji<ref name="Mednis" />.
 
Kościół katolicki początkowo nie zawarł prawa do prywatności w katalogu praw człowieka, który wymienia encyklika papieża Jana XXIII ''Pacem in terris'' (1963), jest ono jednak uwzględnione w konstytucji ''Gaudium et spes''<ref>II Sobór Watykański, ''Gaudium et spes'', 26. [http://www.nonpossumus.pl/encykliki/sobor_II/gaudium_et_spes/I.php Zob. tekst online]</ref>. Poparcie dla tego prawa można też odnaleźć pośrednio, na zasadzie pełnego poparcia [[Powszechna deklaracja praw człowieka|Powszechnej deklaracji praw człowieka]]<ref>Powszechna deklaracja praw człowieka, ONZ, przyjęta 10 grudnia 1948 r. [http://amnesty.org.pl/uploads/media/Powszechna_Deklaracja_Praw_Czlowieka_01.pdf Zob. tekst online] (artykuł 12)</ref><ref>Orędzie Papieża Jana Pawła II na XXXII Światowy Dzień Pokoju, 1 stycznia 1999 r., 12.</ref> w pierwszej encyklice ''Redemptor hominis'' pontyfikatu Jana Pawła II. Zostało ono też wyrażone wprost w dokumencie Papieskiej Rady ds. Środków Społecznego Przekazu<ref>''Pornografia i przemoc w środkach masowego przekazu'', 7 maja 1989 r., pkt 21. [http://www.nonpossumus.pl/encykliki/PRSSP/pip/III.php Zob. tekst online]</ref> W temacie ochrony informacji prywatnych i tajemnic wypowiada się też [[Katechizm Kościoła Katolickiego]]<ref>Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallotinum 1994, fragmenty 2491-2492. [http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkIII-2-2.htm Tekst źródłowy on-line]</ref>.
869

edycji