Pałka szerokolistna: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 23 bajty ,  1 miesiąc temu
m
 
[[Plik:Typha latifolia 'Variegata' kz01.jpg|thumb|Odmiana pstrolistna 'Variegata' na brzegu stawu w [[Ogród Botaniczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu|ogrodzie botanicznym w Poznaniu]]]]
; Roślina jadalna i pastewna
Wszystkie części pałki szerokolistnej są jadalne, a ze względu na rozpowszechnienie i wielkie zasoby tego gatunku, należy on do najważniejszych roślin pokarmowych możliwych do pozyskania w dzikiej przyrodzie{{r|Luczaj2004}}. Ślady obróbki pałki (przy czym zachowane szczątki pałki szerokolistnej i wąskolistnej są zbyt podobne, by je jednoznacznie rozróżniać) sięgają co najmniej 30 000 lat wstecz, do [[paleolit]]u, a mąka z jej kłączy porównywana jest do mąki z [[Pszenica płaskurka|płaskurki]]{{r|revedin}}. Na jej popularność wpływ może mieć stosunkowo mała zawartość [[fitolity|fitolitów]]{{r|bramford}}. Kłącza możliwe do spożycia surowe, po wysuszeniu i po gotowaniu. Są najbogatsze w składniki odżywcze od jesieni do wiosny, kiedy zawierają ponad 55% [[węglowodany|węglowodanów]] (w tym 30-46% [[skrobia|skrobi]]) oraz 6–8% [[białka]]. W celu usunięcia nieprzyjemnego zapachu mułu należy kłącza dokładnie umyć. Ponieważ kłącza zawierają dużo włókien, zaleca się pocięcie ich w cienkie talarki, ewentualnie w przypadku gotowania – można przetrzeć wywar przez sito, zatrzymując włókna. Suszone kłącza można także przetrzeć na mąkę. W sumie z 1 ha pałki pozyskać można 8 ton mąki z kłączy{{r|Luczaj2004}}. Obficie produkowany żółty [[pyłek]] także może być zbierany i wykorzystywany jako bogata w białko [[mąka]]{{r|Grace-1986}}. Może być używany po zmieszaniu z mąką pszenną do wypieku chleba, samodzielnie do zagęszczania zup i potraw{{r|edible}}. Indianie lepili z pyłku ciastka, a w południowo-wschodniej Azji dodawano go do ciast. Można także zjadać (surowe, po przegotowaniu{{r|Luczaj2004}} lub pieczone{{r|edible}}) młode kolby kwiatów żeńskich. Owoce ze względu na aparat puchowy były przygotowywane do spożycia przez potrząsanie z żarem. Dzięki temu drobne owoce się prażyły, a aparat lotny ulegał spopieleniu. Z owoców lepiono placki, dodawano do wypieków, gotowano wna papkę lub w zupie{{r|Luczaj2004}}. Miękkie, dolne części liści (pochwy liściowe) mogą być spożywane w sałatkach{{r|edible}} – młode pędy można spożywać zarówno gotowane, jak i na surowo{{r|Grace-1986}}. Mogą być przyrządzane jak [[Szparag lekarski|szparagi]] (wymagają dłuższego gotowania) lub dodawane do różnych potraw{{r|edible}}. Pędy nadziemne pokrojone na krótkie fragmenty można także [[Marynata|marynować]]. Owoce po otarciu z puchu mogą być spożywane jak „orzeszki”. Ze względu na rozliczne walory konsumpcyjne postulowano [[Hodowla roślin|hodowlę]] pałki w celu uzyskania [[kultywar|odmian]] o większej produktywności, pozwalających na szersze wykorzystanie tego gatunku jako [[rośliny spożywcze]]j{{r|Grace-1986}}.
 
Młode rośliny nadają się na [[Kiszonka|kiszonkę]] dla zwierząt{{r|slownik}}, chociaż należy zachować ostrożność przy karmieniu nią koni, których przypadek zatrucia wiązano ze spożyciem pałki szerokolistnej{{r|Grace-1986}}.
 
Roślina odgrywała istotną rolę jako jadalna i znajdująca wielorakie inne zastosowania dla rdzennej ludności Ameryki Północnej. Stąd w literaturze bywa określana jak „bagienny supermarket” (''supermarket of the swamps''). W przeszłości też toczono walki międzyplemienne o kontrolę nad mokradłami porośniętymi szuwarami pałkowymi{{r|fs_fed}}. Pałka ta była też ważną rośliną pokarmową [[Kozacy|Kozaków]] (stąd jedna z angielskich nazw rośliny – ''Cossack asparagus''). [[Jakuci]] dodawali sproszkowane kłącza tego gatunku do dania zwanego ''butagas'', w którego skład wchodziły poza tym: [[krwiściąg lekarski]], [[łączeń baldaszkowy]] i [[lilia złotogłów]]{{r|Luczaj2004}}. Była także notowana jako roślina jadalna w Chinach od czasów starożytnych – pojawia się w tekstach z [[dynastia Zhou|epoki Zhou]] pod nazwą ''pu'' ({{chińskie|upr=蒲|hp=pú}}){{r|Chang}}.
 
[[Plik:Sunset through Bulrushes.jpg|thumb|Zachód słońca w szuwarze pałkowym. Ozdobą roślin są kolbowate kwiatostany]]
 
; Fitoremediacja wód
Pałka jest jednym z gatunków znajdujących zastosowanie w oczyszczalniach hydrofitowych, przeznaczonych do oczyszczania ścieków bytowych{{r|Coleman-2001}}. Jest gatunkiem szczególnie efektywnym przy oczyszczaniu ścieków zawierających dużo materii organicznej i [[Jon amonowy|azotu amonowego]]{{r|Ciria-2005}}. Wykazuje się także zdolnością do pobierania i kumulacji metali ciężkich. Doświadczenia pokazały, że rośliny te są zdolne do pobrania 100% Zn i Cu oraz około 96% Ni z podłoża{{r|Manios-2003}}. W innych badaniach natomiast stwierdzono słabszą w porównaniu z niektórymi innymi hydrofitami zdolność usuwania z wody Mg, Fe, Ni, przeciętną Mn i dużą N, P, S, Ca, K, Na i Cu{{r|little}}. W połączeniu z wysoką tolerancją na zanieczyszczenie metalami ciężkimi gatunek może być szeroko wykorzystywany w procesie oczyszczania wód{{r|Lyubenova-2011}}. Dobre efekty uzyskano stosując pałkę szerokolistną w systemie oczyszczania ścieków z garbarni{{r|Calheiros-2009}} oraz przy usuwaniu z wód [[fenol]]u{{r|haslam}}. Roślina jest zdolna do wychwytywania i metabolizowania substancji będącej składnikiem leków – [[diklofenak]]u. Leki, pomimo tego, że pojawiają się w ściekach w małych stężeniach, mogą być niebezpieczne dla środowiska ze względu na swoją aktywność biologiczną{{r|Bartha-2014}}. Innymi substancjami wychwytywanymi przez pałkę szerokolistną są pestycydy, które pojawiają się w wodach powierzchniowych nawet przy prawidłowej gospodarce rolnej. Rośliny mogą służyć do oczyszczania ścieków z pestycydów, bądź też zapewniać oczyszczanie wód poprzez celowe umieszczenie w rowach melioracyjnych{{r|Moore-2013}}. Na dużą wydajność oczyszczania ścieków przez fitocenozy pałki szerokolistnej ma wpływ działalność mikroorganizmów zasiedlających tworzoną przez nią [[ryzosfera|ryzosferę]]{{r|Calheiros-2008}}.
 
; Inne zastosowania
10 001

edycji