Głowienka zwyczajna: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 461 bajtów ,  4 miesiące temu
drobne merytoryczne, drobne redakcyjne
(wstawienie {{Kontrola autorytatywna}})
(drobne merytoryczne, drobne redakcyjne)
|plemię = [[Aythyini]]
|rodzaj = ''[[Aythya]]''
|gatunek = '''głowienka zwyczajna'''
|synonimy =
* ''Anas ferina'' <small>Linnaeus, 1758</small>{{odn|Carboneras|1992|s=616}}
 
== Charakterystyka ==
; '''Cechy gatunku''': Głowienka to kaczka nurkująca – [[Aythyini|grążyca]] o specyficznej krępej sylwetce. Samiec w [[Szata godowa|szacie godowej]] ma głowę i górę szyi rdzawokasztanowe, dół szyi i pierś oraz podogonie i dolne pióra ogona czarne. Wierzch i boki szare z drobnym ciemniejszym poprzecznym prążkowaniem, brzuch biały. Samica, niepozorna wobec samca, ogólnie brązowa, wierzch i boki jaśniejsze, tył ciała szarobrązowy, a brzuch biały. Wokół oczu i dzioba znajduje się przejaśnienie. W [[Szata spoczynkowa|upierzeniu spoczynkowym]] kaczor staje się podobny do samicy, ale ma lekko rudawy odcień, pierś i [[kuper]] szarobrązowe. Osobniki młodociane i samce w upierzeniu spoczynkowym podobne do samicy. Gdy pływa, głęboko zanurza się w wodzie. Samicę w locie rozpoznaje się po barwie piór podogonowych. Do lotu wzbija się poprzez rozbieg na wodzie. Głowienki po lęgach trzymają się w niewielkich stadach lub mieszanych z [[Czernica (ptak)|czernicą]].
: W porównaniu z innymi kaczkami głowienka ma duże i płaskie czoło. Jest niewiele większa od czernicy, ale mniejsza od krzyżówki. Dziób szaroniebieski, czarny na końcu i u nasady, podczas gdy u podgorzałki jest jednobarwny.
[[Plik:Fuligule.milouin1.jpg|thumb|left|Samica głowienki w szacie spoczynkowej]]
* Rozpiętość skrzydła 20–22 cm
* Rozpiętość skrzydeł ok. 72–89 cm
* Masa ciała ok. 700–1100 g
 
== Biotop ==
 
== Okres lęgowy ==
; '''Toki''': Na lęgowiska przylatuje w marcu lub kwietniu stadami, choć pary dobierają się już na zimowisku. Toki, które tam się zaczynają (późną zimą), kończą się dopiero na lęgowisku. Są spokojniejsze niż u kaczek pływających. Kaczor pływa wokół samicy i kiwa głową, dotykając nią grzbietu, po czym wydyma szyję, wyciągając ją na wodzie. W okresie godowym samiec pogwizduje, a kaczka odzywa się chrapliwym „karr”. Pary są monogamiczne.
; '''Gniazdo''': Na lądzie, pod osłoną gęstej roślinności nadwodnej, zazwyczaj w pobliżu wody (często bezpośrednio nad nią) w turzycach, [[Manna (roślina)|mannie]], trzcinach, a także w roślinach, które są jej pokarmem. Stanowi go kopiec z roślinności, platforma unoszona na wodzie lub zagłębienie na lądzie. Wyścieła je puchem. Samica głowienki, podobnie jak i [[Hełmiatka zwyczajna|hełmiatki]], przy dużym zagęszczeniu gniazd wysiaduje jaja w cudzych gniazdach lub siedzi poza nim. Samice mogą też w takich warunkach podrzucać sobie jaja. Głowienka jest jedną z najliczniejszych lęgowych kaczek. Chętnie gniazduje w pobliżu kolonii mew.
[[Plik:Aythya ferina MHNT.ZOO.2010.11.20.4.jpg|thumb|240px|Jaja z kolekcji muzealnej]]
; '''Jaja''': W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w kwietniu – lipcu 6 do 12 zielonoszarych lub oliwkowych jaj{{r|whatbird}} o średnich wymiarach 62 × 44 mm i średniej masie 66 g. Skorupki są cienkie i wyglądają na tłuste. Ze względu na wzajemne podrzucanie sobie jaj, może ich być jednak w gnieździe do 20 sztuk (odnotowano nawet 35).
; '''Wysiadywanie, pisklęta''': Jaja wysiadywane są przez okres 24–28 dni przez samicę. W tym czasie nikną więzy między partnerami i dlatego rzadko można zobaczyć kaczora do końca wysiadywania jaj przy kaczce. [[zagniazdowniki|Zagniazdownik]], pisklęta usamodzielniają się po 50–55 dniach. Wprawdzie samica sama musi opiekować się dużą ilością kacząt, to jednak nie karmi ich, bo same żerują. Sprawia to dość duży sukces rozrodczy. W puchu są oliwkowobrunatne i jasnożółte z żółtozielonymi plamkami.
 
== Pożywienie ==
 
== Status i ochrona ==
W skali globalnej od 2015 roku uznana jest za [[Gatunek narażony|narażoną na wyginięcie]] – kategoria VU w [[Czerwona księga gatunków zagrożonych|Czerwonej księdze gatunków zagrożonych]] [[Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody|Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN)]]; wcześniej, od 1988 roku była klasyfikowana jako [[gatunek najmniejszej troski]] – LC{{r|iucn}}. W 2012 roku liczebność światowej populacji szacowano na 1,95–2,25 milionów osobników{{r|birdlife}}. Zagraża jej utrata siedlisk lęgowych w wyniku intensywnej gospodarki stawowej, głównie pogłębienia stawów, niszczenia roślinności wynurzonej i likwidowania wysp.
 
W Polsce gatunek łowny od 15 sierpnia do 21 grudnia<ref>Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne ({{Dziennik Ustaw|2005|48|459}})</ref>. Na ''Czerwonej liście ptaków Polski'' głowienka sklasyfikowana została jako gatunek narażony (VU){{r|clpp}}. W latach 2013–2018 liczebność populacji lęgowej głowienki na terenie kraju szacowano na 2000–6000 par{{r|biuletyn2019}}. Ze względu na notowany od kilkudziesięciu lat szybki spadek liczebności krajowej populacji głowienki (populacja lęgowa zmniejszyła się o około 80–90% pomiędzy 1980 a 2018 rokiem{{r|biuletyn2019}}), Polski Komitet Krajowy Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) w maju 2019 r. przyjął uchwałę wzywającą do objęcia jej [[Gatunkowa ochrona zwierząt|ścisłą ochroną gatunkową]]{{odn|Wylegała|Ławicki|2019|s=20}}.
 
== Zobacz też ==
* <ref name="birdlife">{{Cytuj stronę | url = http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-pochard-aythya-ferina/text | tytuł = Species factsheet: ''Aythya ferina'' | opublikowany = BirdLife International | język = en | data dostępu = 2020-07-24}}</ref>
* <ref name="biuletyn2019">{{Cytuj pismo | autor = Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L. | tytuł = Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia | czasopismo = Biuletyn Monitoringu Przyrody | wolumin = 20 | strony = 1–80 | data = 2019 | url = https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2020/03/Biuletyn20_2019.pdf}}</ref>
* <ref name="clpp">{{Cytuj książkę | autor = Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L. | tytuł = Czerwona lista ptaków Polski | wydawca = OTOP, Marki | data = 2020 | url = https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2021/01/CLPP_2020_fin.pdf}}</ref>
* <ref name=ioc>{{Cytuj stronę |url = http://www.worldbirdnames.org/bow/waterfowl|tytuł = Screamers, ducks, geese, swans|autor = F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.)|opublikowany = IOC World Bird List: Version 10.1 |język = en |data dostępu = 2020-07-24}}</ref>
* <ref name="mk">Systematyka i nazwa polska za: {{cytuj stronę|autor = P. Mielczarek & M. Kuziemko |url = http://listaptakow.eko.uj.edu.pl/nonpasserines1.html#Aythyini|tytuł = Plemię: Aythyini Delacour & Mayr, 1945 (1831) (wersja: 2020-01-10)|opublikowany = Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego |praca = Kompletna lista ptaków świata|data dostępu = 2020-07-24}}</ref>
== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = https://ebird.org/species/compoc/ | tytuł = Zdjęcia i materiały multimedialne | praca = eBird | opublikowany = Cornell Lab of Ornithology | język = en}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Gromadzki (red).) | imię = M. | tytuł = Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny | wydawca = Ministerstwo Środowiska | miejsce = Warszawa | data = 2004 | strony = 161–164 | tom = 7 | tytuł tomu = Ptaki (część I) | rozdział = ''Aythya ferina'' (Głowienka) | adres rozdziału = https://natura2000.gdos.gov.pl/files/artykuly/52989/a059_Glowienka.pdf | isbn = 83-86564-43-1}}
 
{{Zwierzęta łowne w Polsce}}