Szachy: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 142 bajty ,  4 miesiące temu
m
drobne redakcyjne
m (drobne redakcyjne)
m (drobne redakcyjne)
|footnotes =
}}
'''Szachy''' – rodzina strategicznych [[gra planszowa|gier planszowych]] rozgrywanych przez dwóch [[gracz]]y na 64-polowej [[Szachownica|szachownicy]], za pomocą zestawu [[bierka szachowa|bierek]] (pionów i figur). Popularnie, choć nieprecyzyjnie, '''szachami''' nazywa się również wspomniane bierki. [[Międzynarodowy Komitet Olimpijski]] uznaje szachy za [[dyscyplina sportu|dyscyplinę sportu]]<ref>{{Cytuj stronę | url =https://www.olympic.org/recognised-federations | tytuł =SPORTSRecognised GOVERNED BY INTERNATIONAL FEDERATIONS RECOGNISED BY THE INTERNATIONAL OLYMPIC COMMITTEEFederations | opublikowany = [[Międzynarodowy Komitet Olimpijski|MKOl]] | data dostępu = 2020-07-03}}</ref>. Szachy należą do gier z [[Doskonała informacja|doskonałą informacją]].
 
== Bierki ==
Z Sycylii i południowej części Półwyspu Iberyjskiego szachy zostały przeniesione do Włoch i Hiszpanii, a następnie do Francji, Niemiec, Anglii i Skandynawii, gdzie były znane w X–XI wieku. W tym również czasie pojawiły się w Czechach, przywiezione przez kupców podążających z Włoch na północ kontynentu. Na Rusi szachy pojawiły się prawdopodobnie wcześniej, ok. VIII–IX wieku, bezpośrednio ze Wschodu (Iranu i środkowej Azji). Na ziemie polskie trafiły na kilka sposobów: z Czech, poprzez morskie szlaki handlowe oraz z Rusi Kijowskiej. O kultowym wymiarze gry szachowej informuje komediowy poemat ''[[Szachy (poemat)|Szachy]]'' [[Jan Kochanowski|Jana Kochanowskiego]] odkrywający charakterystyczne dla Polski nazwy i interpretacje figur szachowych. Zgodnie z Kochanowskim była to gra królewska, choć uwielbiali ją też szlachcice i mieszczanie. Interesujące jest też wspomnienie o mistrzach, „starszych”, którzy poznali szachy na poziomie wręcz ezoterycznym<ref>[https://web.archive.org/web/20120720080905/http://www.pionek.net/content/view/757/27/ pionek.net – gry planszowe – Krótka historia szachów].</ref>.
 
W epoce [[renesans]]u nastąpił „złoty okres” szachów, szczególnie w Hiszpanii i Włoszech, swój rozkwit osiągając na przełomie XVI i XVII wieku. Gra praktyczna stała już wówczas na wysokim poziomie, głównie dzięki analizom [[Gioachino Greco]], [[Ruy López|Ruya Lopeza]] i [[Alessandro Salvio]]. Pojawiły się pierwsze podręczniki, a pojedynki mistrzów wzbudzały zainteresowanie coraz szerszych grup społecznych. Zaczęto rozgrywać pierwsze mecze i niezbyt licznie obsadzone turnieje. Powstawało coraz więcej ośrodków życia szachowego, klubów i towarzystw. W połowie XVIII w. pojawiły się dwie indywidualności, od których rozpoczął się nowy etap rozwoju teorii i praktyki szachowej: [[François Philidor]] i [[Filip Stamma]]. Pierwszy był autorem fundamentalnej ''Analizy gry w szachy'', drugi propagował szachy na terenie Francji i Anglii. W wielu krajach pojawili się nowi mistrzowie – w Anglii [[Howard Staunton]], w Rosji [[Aleksandr Pietrow (szachista)|Aleksander Pietrow]], we Francji [[Louis de la Bourdonnais]], w Niemczech [[Adolf Anderssen]], a w Stanach Zjednoczonych [[Paul Morphy]] – tocząc boje o nieoficjalny tytuł mistrza świata. W 1886 rozegrano pierwszy oficjalny mecz o tytuł [[mistrzostwa świata w szachach|mistrza świata]] pomiędzy nieoficjalnym mistrzem świata,między polskim szachistą [[Johannes Zukertort|Johannesem Zukertortem]] (nieoficjalnym mistrzem świata) a [[Wilhelm Steinitz|Wilhelmem Steinitzem]], którego zwycięzcą został Steinitz. Przez następne 100 lat zasady wyłaniania najsilniejszego szachisty globu zmieniały się wielokrotnie, a kolejnymi mistrzami byli [[Emanuel Lasker]], [[José Raúl Capablanca|Jose Raul Capablanca]], [[Aleksandr Alechin|Aleksander Alechin]], [[Max Euwe]], [[Michaił Botwinnik]] (pierwszy mistrz świata wyłoniony w oficjalnych rozgrywkach pod egidą powstałej w 1924 [[Międzynarodowa Federacja Szachowa|Międzynarodowej Federacji Szachowej]] – FIDE), [[Wasilij Smysłow]], [[Michaił Tal]], [[Tigran Petrosjan]], [[Boris Spasski|Borys Spasski]], [[Bobby Fischer]], [[Anatolij Karpow]] oraz [[Garri Kasparow]]. W latach 1993–2006 nastąpił rozłam w systemie wyłaniania mistrza świata, w okresie tym wyłaniano dwóch mistrzów, organizacji [[Międzynarodowa Federacja Szachowa|FIDE]] oraz [[Stowarzyszenie Zawodowych Szachistów|PCA]] (później ''Braingames''). W 2006 odbył się mecz unifikacyjny, a kolejnym mistrzem został [[Władimir Kramnik]]. Od 2007 do 2013 tytuł najlepszego szachisty świata należał do [[Viswanathan Anand|Viswanathana Ananda]], a od listopada 2013 do [[Magnus Carlsen|Magnusa Carlsena]].
 
Pierwszy wielki międzynarodowy turniej rozegrano w 1851 w Londynie, a jego zwycięzcą został Adolf Anderssen. W 1924 powstała [[Międzynarodowa Federacja Szachowa]] i od tego roku rozgrywane są [[olimpiada szachowa|szachowe olimpiady]]. Od 1927 odbywają się [[mistrzostwa świata kobiet w szachach|mistrzostwa świata kobiet]] (pierwszą mistrzynią była [[Vera Menchik]]). W kolejnych latach pojawiły się mistrzostwa świata juniorów, studentów, w [[szachy korespondencyjne|szachach korespondencyjnych]], zaczęto organizować mistrzostwa kontynentów, zarówno indywidualnie, jak i drużynowo. W 1929 odbyły się pierwsze [[Drużynowe mistrzostwa Polski w szachach|drużynowe]], a w 1926 pierwsze [[Mistrzostwa Polski w szachach|indywidualne]] mistrzostwa Polski w szachach (zwyciężył w nich Dawid Przepiórka). Indywidualne mistrzostwa rozegrano przed wojną w sumie 4 razy: w 1926 w Warszawie, w 1927 w Łodzi, w 1935 w Warszawie i w 1937 w Juracie.
 
W drugiej połowie XX wieku można już było [[szachy komputerowe|zagrać w szachy z komputerem]], a później również poprzez [[Internet]]. W dniu 13 sierpnia 2008 roku rozegrano pierwszą partię szachową pomiędzy szachistą przebywającym w [[Przestrzeń kosmiczna|przestrzeni kosmicznej]] oraz jego kolegami na Ziemi. Partia ta zakończyła się zwycięstwem pracującego na [[Międzynarodowa Stacja Kosmiczna|Międzynarodowej Stacji Kosmicznej]] amerykańskiego astronauty [[Gregory Chamitoff|Grega Chamitoffa]]<ref>[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=4875 Chess in Space: Houston, we have a checkmate].</ref>.
 
W dniu powstania [[Międzynarodowa Federacja Szachowa|Międzynarodowej Federacji Szachowej]] – 20 lipca jest obchodzony Międzynarodowy Dzień Szachów<ref>[http://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/6324-international-chess-day.html International Chess Day].</ref>.
=== Odmiany tradycyjne ===
Zawierają one charakterystyczne cechy kulturowe danego regionu.
* '''Szachyszachy klasyczne''' (szachy „europejskie”), znane też po prostu jako '''szachy''' lub '''szachy europejskie'''
* [[Shōgishōgi]] ([[Japonia]])
* [[Xiangqixiangqi]] ([[Chiny]])
* [[Janggijanggi]] ([[Korea]])
* [[Szatrandższatrandż]] ([[Arabia]])
* [[Czaturangaczaturanga]] ([[Indie]])
* [[Senterejsenterej]] ([[Etiopia]])
* [[Makrukmakruk]] ([[Tajlandia]])
 
=== [[Szachy nieortodoksyjne|Odmiany nowoczesne (nieortodoksyjne)]] (nowoczesne) ===
* [[szachy 960]] (losowe, Fischera)
* [[Szachy Capablanki]]
* [[Szachyszachy 960heksagonalne]] (losowetzw. polskie, FischeraGlińskiego)
* [[Szachyszachy chłopskieCapablanki]]
* [[Szachyszachy atomowe]]
* [[Antyszachyszachy progresywne]]
* [[Szachyszachy progresywnechłopskie]]
* [[antyszachy]]
* Szachyszachy solo (jednoosobowe)
* [[Szachy trzyosobowe]]
* [[Szachyszachy czteroosobowetrzyosobowe]]
* [[szachy czteroosobowe]]
* [[Szachy heksagonalne]] (tzw. polskie, Glińskiego)
* [[Klockloc]]
 
=== Odmiany ze względu na sposób rozgrywania partii ===
Odmiany różnią się formą rozgrywki. Każdy z wariantów szachów (tradycyjnych czy nieortodoksyjnych) można rozegrać na różny sposób nie zmieniając przy tym reguł samej gry. Różnica dotyczy materiału, formy komunikacji lub ograniczeń czasowych z jakich korzystamy.
* [[Szachyszachy korespondencyjne]]
* [[Gragra na ślepo]]
* [[Żyweżywe szachy]]
* [[Szachyszachy dla niewidomych]]
* [[Kriegspiel]]
* [[Szachyszachy szybkie]]
* [[Szachyszachy błyskawiczne]]
 
== Szachy komputerowe ==
{{ISG|Szachy|Szachy}}
* [[Międzynarodowa Federacja Szachowa]]
* [[Mistrzostwamistrzostwa świata w szachach]]
* [[Mistrzostwamistrzostwa Polski w szachach]]
* [[Olimpiadaolimpiada szachowa]]
* [[Rankingranking szachowy]]
* [[Matematykamatematyka i szachy]]
 
== Przypisy ==
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.fide.com StronaWitryna internetowa Międzynarodowej Federacji Szachowej FIDE] {{lang|en}}
* [http://pzszach.pl OficjalnyWitryna serwisinternetowa Polskiego Związku Szachowego]
* [https://web.archive.org/web/20161103213713/http://www.jmrw.com/Chess/Tableau_echecs/index.htm 400 obrazów o tematyce szachowej] {{lang|en}}
* [https://lubimyszachy.pl Nauka gry w szachy online]
 
{{Zasady gry w szachy}}