Nyírség: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 2 bajty ,  3 miesiące temu
WP:SK, lit.
(WP:SK, lit.)
 
{{regionRegion infobox
|nazwa=Nyírség
|obrazek=
|opis_obrazka=
|megaregion=[[Region Karpacki]]
|prowincja=[[Kotlina Panońska]]
|podprowincja=[[Wielka Nizina Węgierska]]
|makroregion=Nyírség
|mezoregion=
|mikroregion=
|jednostki='''[[Węgry]]'''<br /> — [[Komitat Hajdú-Bihar|Hajdú-Bihar]]<br /> — [[Komitat Szabolcs-Szatmár-Bereg|Szabolcs-Szatmár-Bereg]]<br />'''[[Rumunia]]'''<br /> — [[okręg Satu Mare]]<br /> — [[okręg Bihor]]
|mapa=HU_mesoregion_1.10._Nyírség.png
}}
 
'''Nyírség''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Europy|554.7]]; [[język węgierski|węg.]] „kraj brzóz”) – region geograficzny i etnograficzny w [[Kraj Zacisański|Kraju Zacisańskim]] (''Tiszántul'') na [[Wielka Nizina Węgierska|Wielkiej Nizinie Węgierskiej]], na granicy wschodnich [[Węgry|Węgier]] i zachodniej [[Rumunia|Rumunii]]. Część rumuńska jest określana w geografii rumuńskiej jako ''Câmpia Carei'' – [[Równina Carei]].
 
Nyírség powstał w trzeciorzędzie jako ogromny [[stożek napływowy]] utworzony przez rzeki spływające z północno-wschodnich [[Karpaty|Karpat]] i z [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] do morza (później jeziora) wypełniającego wówczas [[Kotlina Panońska|Kotlinę Panońską]]. Po całkowitym zapełnieniu osadami tej części morza powstała tu rozwinięta sieć rzeczna. Przez Nyírség przepływały przede wszystkim [[Cisa]] i [[Samosz]]. Rzeki nadal osadzały materiał z gór, kształtując podłoże regionu.
 
45–50 tysięcy lat temu teren Nyírség został wydźwignięty wskutek ruchów tektonicznych. Cisa i Samosz zmieniły koryta i opływały region od wschodu. Wskutek kolejnych ruchów tektonicznych 20–22 tysiące lat temu zapadły się regiony Równiny Szatmarskiej, Równiny Berehowskiej oraz Bodrogköz i Rétköz. W następstwie tego górna Cisa zmieniła przebieg na dzisiejszy. 14–16 tysięcy lat temu to samo stało się z Samoszem.
 
Efektem tego było wyschnięcie Nyírség, który został pozbawiony sieci rzecznej. Od tej pory główną rolę w kształtowaniu powierzchni regiony odgrywały wiatry. Wiatry pokryły opuszczone koryta rzek warstwą eolicznego piasku. Uformowały też wielkie wały wydm, ciągnące się wz północy na południe. Między wydmami powstały zastoiska wody opadowej, słone jeziorka i bagniska. Tak ukształtowany region wkroczył w czasy historyczne.
 
[[Klimat]] Nyírség jest [[klimat kontynentalny|kontynentalny]], chłodniejszy, niż pozostałej części Wielkiej Niziny Węgierskiej. Przeciętna roczna ilość opadów wynosi 550–600 mm. Nasłonecznienie jest natomiast wyższe, niż przeciętne dla Niziny.
== Bibliografia ==
* Przemysław Burchard ''Węgry'', PW „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1988, {{ISBN|83-214-0554-1}}
* {{Cytuj|autor = Jerzy Midzio |tytuł = Krajobrazy węgierskie |data = 1988 |isbn = 83-02-03732-X |miejsce = Warszawa |wydawca = WSiP |oclc = 749352013 }}
* {{Cytuj|autor = Wiesława Rusin |tytuł = Węgry |data = 2005 |isbn = 83-7304-416-7 |miejsce = Bielsko-Biała |wydawca = Wydawnictwo Pascal |oclc = 69312478 }}
* Márton Pécsi, Béla Sárfalvi ''Węgry'', PWN 1971
* Krystyna Jawecka (red.) ''Mapa przeglądowa Europy. Węgry. Skala 1:1 000 000'', PPWK Warszawa-Wrocław 1985
 
[[Kategoria:Wielka Nizina Węgierska]]
[[Kategoria:Regiony Węgier]]
[[Kategoria:Geografia Rumunii]]