Rozpad Jugosławii: Różnice pomiędzy wersjami

Dodany 1 bajt ,  6 miesięcy temu
Znaczniki: Z internetu mobilnego Z wersji mobilnej
Franjo Tuđman pragnął przekształcić Chorwację w kraj katolicki i konserwatywny. Wzorem stała się [[Bawaria]]{{odn|Czerwiński|2020|s=673}}. Krótko po zakończeniu wojny, w 1995 roku w Chorwacji przeprowadzono wybory parlamentarne, które wygrała HDZ. Pomimo przyczynienia się do rozstrzygnięcia konfliktu na Bałkanach Tuđman spotkał się z krytyką w sprawie powrotu serbskich uchodźców oraz braku ścigania chorwackich zbrodniarzy wojennych. W 1996 roku Chorwacja została członkiem [[Rada Europy|Rady Europy]]. Do 1995 roku państwa zachodnie wspierały próby utworzenia Wielkiej Chorwacji przez Chorwacką Unię Demokratyczną, jednak, po podpisaniu traktatu w Dayton, Zachód wycofał swoje poparcie wobec polityki nacjonalistycznej Chorwacji. Pomimo narastającej niechęci obywateli wobec autorytarnego prezydenta, Tuđman wygrał [[Wybory prezydenckie w Chorwacji w 1997 roku|wybory prezydenckie w 1997 roku]]. Zwycięstwo Tuđmana w wyborach spotkało się z dezaprobatą ze strony Unii Europejskiej. UE odmówiła rozpoczęcia rozmów w sprawie akcesji Chorwacji, argumentując to „deficytem demokracji”{{odn|Benson|2004|s=276–277}}. Media niezależne szykanowano. Tygodnik opozycyjny ''[[Feral Tribune]]'' musiał płacić podatek w wysokości połowy przychodów za „rozpowszechnianie treści pornograficznych”. Próba zamknięcia [[Radio 101|Radia 101]] w 1996 roku skończyło się manifestacjami w stolicy{{odn|Czerwiński|2020|s=673}}. Tuđman zmarł 10 grudnia 1999 roku{{R|cemeteriesroute}}. Śmierć Tuđmana przyczyniła się do dużego spadku poparcia dla HDZ{{odn|Czerwiński|2020|s=674}}. Po śmierci Tuđmana nagłośniono manipulacje wyborcze podczas poprzednich wyborów i kontrolowanie przez prezydenta mediów, co doprowadziło do przegranej Chorwackiej Unii Demokratycznej w wyborach parlamentarnych w styczniu 2000 roku. Władze w kraju objęła [[Socjaldemokratyczna Partia Chorwacji]], a urząd premiera – [[Ivica Račan]]{{odn|Benson|2004|s=277}}.
 
Nowym prezydentem Chorwacji został [[Stjepan Mesić]]{{odn|Benson|2004|s=278}}. Na początku 2000 roku zastąpiono ustrój prezydencki parlamentarnym, rozpoczęto negocjacje z międzynarodowymi instytucjami, zrewidowano politykę wobec Bośni i Hercegowiny oraz nawiązano rozmowę z Federalną Republiką Jugosławii. Największym wyznaniemwyzwaniem Mesicia stał się spór związany ze współpracą z Międzynarodowym Trybunałem Karnym w Hadze. W 2000 roku kilkunastu generałów wystosowało list otwarty do Mesicia, gdzie zarzucono prezydentowi „kryminalizację wojny niepodległościowej”. Mesić podjął decyzję o natychmiastowym wysłaniu na emeryturę autorów listu{{odn|Czerwiński|2020|s=674–675}}. Brak sukcesów gospodarczych rządu Račana przyczyniły się do zwycięstwa HDZ w [[Wybory parlamentarne w Chorwacji w 2003 roku|wyborach parlamentarnych w 2003 roku]]. Nowym premierem Chorwacji został [[Ivo Sanader]]. Ku zaskoczeniu wyborców HDZ Sanader prowadził życzliwą politykę wobec mniejszości serbskiej, kontynuował reformy gospodarcze mające na celu przyjęcie Chorwacji do Unii Europejskiej oraz współpracował z Trybunałem w Hadze. Negocjacje z Unią Europejską blokowały niektóre państwa członkowskie z powodu niezadowalającej współpracy z Trybunałem w Hadze. Impas chwilono przełamano w 2005 roku po aresztowaniu generała [[Ante Gotovina|Ante Gotoviny]]. Sanader podał się do dymisji w lipcu 2009 roku po oskarżeniu go o korupcję. Jego następcą została [[Jadranka Kosor]]. W 2010 roku prezydentem Chorwacji został [[Ivo Josipović]]. [[Wybory parlamentarne w Chorwacji w 2011 roku|Wybory parlamentarne w 2011 roku]] wygrała Socjaldemokratyczna Partia Chorwacji. Urząd premiera objął [[Zoran Milanović]]. W 2009 roku Chorwacja została członkiem NATO, a od 1 lipca 2013 roku członkiem Unii Europejskiej{{odn|Czerwiński|2020|s=675–676}}{{R|Europa}}.
 
Krótko przed wybuchem wojny mieszkańcy Chorwacji zakładali, że po ogłoszeniu niepodległości Chorwacja stanie się bogatym krajem. Źródłami sukcesu gospodarczego miały być duże dochody z [[Turystyka|turystyki]], bogactwo gleb Sławonii oraz wyedukowane społeczeństwo. Na inne państwa postkomunistyczne Chorwaci patrzyli protekcjonalnie i z wyższością. Za sprawą wojny z Serbami i patologii w życiu politycznym wizje te okazały się mrzonkami{{odn|Czerwiński|2020|s=669}}. [[Gospodarka Chorwacji]] była uzależniona od wpływów z turystyki. Titoistyczna spuścizna zbiurokratyzowanego zarządzania sprawiła, że republika przez dłuższy czas nie była gotowa na wprowadzenie gospodarki wolnorynkowej. Pomimo biurokracji przez pewien okres państwo to odnotowywało najlepsze wskaźniki gospodarcze w regionie{{odn|Benson|2004|s=278–279}}. Produkowano towary nie będące w stanie konkurować na rynku europejskim. W 2006 roku Chorwacja przekroczyła poziom rozwoju z roku 1990 mierzony wielkością produktu krajowego brutto{{odn|Czerwiński|2020|s=669–670}}. Największe państwowe przedsiębiorstwa przejmowały najbogatsze chorwackie rodziny, nie mające odpowiedniego doświadczenia. Większość zakładów w wyniku niekompetencji kierownictwa i niedostosowania się do mechanizmów rynkowych upadła{{odn|Czerwiński|2020|s=672–673}}. Jedną trzecią dochodów do budżetu zapewnia sektor turystyczny. Żyzne ziemie Slawonii nie zostały po wojnie zagospodarowane{{odn|Czerwiński|2020|s=677}}.
 
Do dzisiaj widoczne jest poczucie wyższości Chorwatów wobec Serbów, formułowane na podstawie przekonania o wyższości kościoła katolickiego, reprezentującego tradycję zachodnią, nad kościołem prawosławnym, reprezentującą świat wschodni. Odżyły mity o „przedmurzu chrześcijaństwa”. Wpływy kultury wschodniej usunięto z życia publicznego. Chorwackie podręczniki szkolne i opracowania historyczne umiejscawiają Chorwację do świata zachodniego, a nie bałkańskiego. Chorwacja propaguje puryzm językowy, mający na celu usnięcieusunięcie wyrazów serbskich, zarówno prawdziwych, jak i domniemanych. Wśród chorwackich lingwistów panuje konsensus, że [[język chorwacki]] nie miał w Jugosławii równoprawnego statusu, a [[język serbsko-chorwacki]] jest reliktem przeszłości. Dzisiejszy język chorwacki w niewielkim stopni różni się od języka z lat 80. W mowie potocznej „oczyszczony” język chorwacki nie występuje lub jest stosowany w formie żartu{{odn|Czerwiński|2020|s=678–681}}.
 
=== Bośnia i Hercegowina ===
Anonimowy użytkownik