Madera: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1564 bajty ,  10 miesięcy temu
+ Plutarch w Historii, + Pogoda, + Flora i fauna
(Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.8)
(+ Plutarch w Historii, + Pogoda, + Flora i fauna)
 
== Historia Madery ==
[[Plutarch]] w swoich Żywotach równoległych relacjonował, że po powrocie do Kadyksu spotkał żeglarzy, którzy mówili o idyllicznych wyspach Atlantyku: "Wyspy w liczbie dwóch oddalone są od siebie wąską cieśniną, leżąc 10 000 [[Furlong|furlongów]] [2 000 km] od Afryki. Zwą je Wyspami Błogosławionych”<ref>{{Cytuj |tytuł = Plutarch • Life of Sertorius |data dostępu = 2021-07-05 |opublikowany = penelope.uchicago.edu |url = https://penelope.uchicago.edu/Thayer/e/roman/texts/plutarch/lives/sertorius*.html}}</ref>.
 
W [[starożytność|starożytności]] archipelag znany był [[Fenicja]]nom, jednak niezamieszkany. Na pewno był widywany przez [[Średniowiecze|średniowiecznych]] żeglarzy już w XIV w.<ref>Biesiada Roman: Kwiaty na wulkanie, w: „Poznaj świat” R.XII, nr 11 (144), listopad 1964, s. 11–14.</ref> Odkryli go Portugalczycy João Gonçalves Zarco, Tristão Vaz Teixeira i [[Bartolomeu Perestrelo]], których gwałtowny sztorm zagnał w 1418 r. na Pôrto Santo. Oni to nadali nazwę wyspie Madera, chociaż wylądowali na niej dopiero w latach następnych (1419 i 1420). Wyspa została zasiedlona i zagospodarowana jeszcze w XV w., z którego to czasu pochodzą najstarsze plantacje [[Trzcina cukrowa|trzciny cukrowej]]. Prawdopodobnie również w tym okresie sprowadzono tu [[Winorośl właściwa|winną latorośl]]. Ziemię pod uprawę zyskiwano karczując i wypalając lasy. Na wyspie osiedlali się głównie uciekinierzy z terenu Portugalii, prześladowani [[Maurowie]] i [[Żydzi]] z Hiszpanii, [[Holendrzy]] i [[Włosi]]. Do pracy na plantacjach trzciny cukrowej sprowadzano czarnych niewolników z Afryki.
 
 
Wybrzeżna część Madery ma około 80 dni deszczowych rocznie, od 1 dnia deszczowego w lipcu do 13 dni deszczowych w grudniu. Występuje tutaj około 2500 godzin czystej słonecznej pogody rocznie, od 164 h (średnio 5,3 godziny dziennie, około 5 razy więcej niż w Polsce) w grudniu do 260 h (średnio 8,4 godziny czystego słońca na dobę) w sierpniu<ref name="climatemps" />. Temperatura morza waha się od 17,8 °C w marcu do 23,7 °C we wrześniu<ref name="ST.org">[http://www.seatemperature.org/europe/portugal/funchal-january.htm Funchal average sea temperature] – seatemperature.org</ref>.
 
Pogoda na Maderze potrafi być zmienna, choć zwykle umiarkowana, to jednak okresowo wyspę nawiedzają ulewne deszcze i inne silne zjawiska pogodowe, które powodują spore zniszczenia na wyspie, w tym wśród infrastruktury i pochłaniając ofiary ludzkie<ref>{{Cytuj |autor = Daniel Bellamy |tytuł = Madeira hit by floods and torrential rain on Christmas Day |data = 2020-12-26 |data dostępu = 2021-07-05 |opublikowany = euronews |url = https://www.euronews.com/2020/12/26/madeira-hit-by-floods-and-torrential-rain-on-christmas-day |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Tobi Hughes |tytuł = Estrada Monumental Flooded |data = 2021-03-27 |data dostępu = 2021-07-05 |opublikowany = Madeira Island News Blog |url = https://www.madeiraislandnews.com/2021/03/estrada-monumental-flooded.html |język = en-GB}}</ref>.
 
{{Średnia temperatura i opady
|style="background: #FFD700; color: black;"|20,5
|}</center>
 
=== Flora i fauna ===
Madera jest domem wielu [[Endemit|endemicznych]] roślin i gatunków zwierząt. Wśród nich znajduje się m.in. [[gołąb maderski]], [[zniczek maderski]], czy [[otus mauli]].
 
== Gospodarka ==
326

edycji