Opętanie: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 21 bajtów ,  6 miesięcy temu
grupowanie przypisów
m (Wycofano edycje użytkownika 5.173.240.132 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to JelinskiT.)
Znacznik: Wycofanie zmian
(grupowanie przypisów)
== Opętanie w wierzeniach i religiach ==
=== Opętanie w religiach pierwotnych ===
Opętanie jest jednym z podstawowych zjawisk znanych religiom pierwotnym i kultów [[ekstaza|ekstatycznych]] ([[Język grecki|gr.]] ''ekstasis'' = „wyjście z (ciała)”, oddanie własnego ciała do dyspozycji komuś innemu). To pozytywne lub negatywne zstąpienie mocy do duszy, które wywołuje gwałtowne reakcje fizjologiczne, np. miotanie, drgawki i specyficzny rodzaj znieruchomienia, w którym kontrolę nad wszystkimi czynnościami przejmuje element obcy<ref name="autonazwa3">Alfonso M. di Nola, „Diabeł”, Universitas, Kraków 1997.</ref>. Opętanie stanowi jedną z form nawiązywania kontaktów z innym światem: zaświatem, jeśli chodzi o opętanie przez ducha (dusze) zmarłych, światem [[bóg|bogów]], [[Bóg|bóstw]] lub [[demon]]ów, jeśli chodzi o opętanie przez istoty boskie. W zależności od sytuacji takie duchy mogą być poddane egzorcyzmom lub wejść w relatywnie stały układ z ich gospodarzem czy [[Medium (osoba)|medium]], sporadycznie biorąc kontrolę nad ciałem czasie trwania transu<ref>Boddy J. (1994), „Spirit Possession Revisited: Beyond Instrumentality”, Annual Review of Anthropology, 23, s. 407–434.</ref>. Religie nie traktują zatem opętania jednoznacznie, uznając je za doświadczenie dobre lub złe. Abstrahując już od faktu, że kategorie „dobra” i „zła” w religiach pierwotnych nie są ściśle określone, opętanie, w zależności od tego, jaką funkcję pełni, może uchodzić za dar lub przekleństwo, chorobę lub środek leczenia z choroby.
 
W [[szamanizm]]ie opętanie występuje zarówno jako zjawisko [[patologia|patologiczne]] (nawiedzenie przez złego ducha, który jest przyczyną cierpień i nieszczęść dotykających nawiedzonego), jak również jako stan łaski (nawiedzenia przez bóstwa, duchy, prowadzące [[szaman]]a w formie podróży [[ekstaza|ekstatycznej]] do świata [[bóg|bogów]] i zmarłych przodków, zdradzających mu tajemnice powstania i urządzenia [[Wszechświat|kosmosu]]). [[Religia|Religie pierwotne]] wypracowały zatem obrzędy (najczęściej przybierające formę [[taniec|tańca]] ekstatycznego) służące zarówno sprowadzaniu opętania, jak i usuwaniu go. Od kapłanów i szamanów oczekiwano przede wszystkim pomocy w radzeniu sobie z cierpieniem, nadawania sensu doświadczeniu, pomocy rodzinie w opiece nad chorym<ref>SN Chiu (2000), „Historical, religious and medical perspectives on possession phenomenon”, Hong Kong Journal of Psychiatry,10(1), s. 14-18.</ref>.
W [[Teologia#Teologia chrześcijańska|teologii chrześcijańskiej]] '''opętaniem''' określa się zawładnięcie [[ciało ludzkie|ciałem]] osoby opętanej przez [[demon]]a. Opętanie jest zniewoleniem wewnętrznym i najwyższą formą demonicznej ingerencji. [[teologia|Teolodzy]] rozróżniają przyczyny opętania na zawinione i niezawinione. Za zawinione uważają między innymi dobrowolne oddanie się [[diabeł|diabłu]], [[świętokradztwo]], uprawianie [[magia|magii]], [[Wróżenie|wróżbiarstwa]]. Do niezawinionych zaliczają z kolei padnięcie ofiarą [[Przekleństwo (Biblia)|przekleństwa]], [[Magia|czarów]], a także opętanie dopuszczone jako doświadczenie [[Bóg|Boże]] (np. cierpienie ekspiacyjne).
 
Część [[teologia|teologów]] i [[egzorcysta|egzorcystów]] przychyla się do stwierdzenia, że niektóre zaburzenia psychiczne czy neurologiczne, np. [[schizofrenia]] czy [[Padaczka|epilepsja]], mogą być w środowiskach religijnych – z powodu objawów – błędnie traktowane jako opętanie<ref>http://szkoly.szczecin.pl/news/215 ''Opętanie czy choroba psychiczna?''.</ref>. W przypadku opętania ujmowanego zgodnie z teologią chrześcijańską można bowiem wyróżnić kilka rodzajów symptomów zjawiska. Ich pierwsza kategoria, psychiatryczna, posiada wiele punktów stycznych z założeniami klasycznej psychopatologii, a zachowanie czy wypowiedzi osoby badanej stanowią przedłużenie zjawisk dobrze znanych praktyce klinicznej. Wśród najczęściej spotykanych objawów można wymienić skrajną zmianę preferencji i zachowań życiowych chorego, pojawienie się alternatywnej osobowości (zdarza się asymetria – osobowość „wtórna” zdaje sobie sprawę z istnienia „normalnej”, lecz niekoniecznie na odwrót), amnezję (zob. [[amnezja organiczna]], [[amnezja dysocjacyjna]]), [[Agresja (psychologia)|agresję]], [[Obsesje|natrętne myśli]], pseudoparaliże (zob. [[porażenie przysenne]], [[katapleksja]]) i [[niedowład]]y oraz [[halucynacje]] wzrokowe i słuchowe<ref>G. Amorth, „Egzorcyści i psychiatrzy”, polski przekład: W. Wiśniowski, Wydawnictwo św. Pawła, 1999.</ref>. Zmianie ulegają również właściwości fizyczne i wygląd opętanego: wyraz twarzy nabiera cech zgodnych z naturą istoty opętującej<ref name="autonazwa1">F. Hoare (2005), „A Pastoral Approach to Spirit Possession and Witchcraft Manifestations among the Fijian People”, Journal of the Association for Mission Studies, 21.1, s. 113–137.</ref>, pojawiają się nowe umiejętności motoryczne<ref name="autonazwa2">L.K. Suryani, G.D. Jensen, „Transe and Possession in Bali. A Widow on Western Multile Personality, Possiession Disorder and Suicide”, Oxford University Press, Kuala Lumpur, 1995.</ref>.
 
W opisie opętania teologia chrześcijańska wyróżnia występowanie innych zjawisk towarzyszących opętaniu. Drugi rodzaj symptomów należy do szeregu zjawisk paranormalnych, którymi zajmuje się parapsychologia<ref>Balducci C., „La possessione diabolica”, Roma 1988.</ref>. Zakładając rzetelność opisu dostarczanego przez egzorcystów należy wśród nich wymienić np. [[Psychokineza|telekinezę]], [[telepatia|telepatię]], [[prekognicja|prekognicję]], psychiczny wpływ na innych ludzi, [[wiedza|wiedzę]] dotycząca zjawisk przeszłych i przyszłych<ref>A. Rodewyk, „Demoniczne opętanie dzisiaj. Fakty i interpretacje”, polskie tłumaczenie: M. Grzesik, Racibórz, 1995.</ref>. Dość częstym objawem opętania jest również obniżenie tonu głosu<ref name="autonazwa1" />. Zjawiska te są podobnie opisane także w innych kulturach i religiach: [[Glosolalia|mówienie językami nieznanymi osobie opętanej]], [[Lewitacja (parapsychologia)|lewitacja]], [[bilokacja]], nadzwyczajna siła. Opisuje się także wyjątkowość innych obserwowanych doświadczeń – odporność na ból i obrażenia czy zniesienie reakcji alergicznych<ref name="autonazwa2" />.
 
Trzecim elementem interpretacji zaproponowanej przez teologię chrześcijańską jest wstręt do rzeczy świętych i poświęconych ([[Eucharystia (sakrament)|Eucharystia]], [[relikwie]], [[woda święcona]]) oraz odróżnianie [[hostia|hostii]] konsekrowanych od niekonsekrowanych i wody święconej od zwykłej (w ujęciu katolickim – odmienne podejście reprezentować będą te odłamy protestantyzmu, które nie uznają ważności tzw. święcenia wody oraz realnej obecności Chrystusa w [[Eucharystia (sakrament)|Eucharystii]]). Niechęć wobec tego, co uznane za święte, ma charakter zarówno religijny, jak duchowy oraz moralny, co odróżnia je również od symptomów antyreligijnej [[fobia|fobii]]<ref>Posacki A., „Wprowadzenie do wydania polskiego”, [w:] Goodman F., Egzorcyzmy Anneliese Michel – opętanie w Klingenberg w świetle nauki, FENOMEN – Wydawnictwo ARKA NOEGO, Gdańsk, 2005.</ref>.
Według [[judaizm]]u czynnikiem opętującym staje się duch zmarłej osoby, natomiast w niektórych mistycznych nurtach [[islam]]u mowa jest o zastąpieniu tożsamości danego wiernego przez ducha założyciela danej wspólnoty<ref>{{Cytuj |url=http://sekty.eu/index.php?option=com_content&task=view&id=254&Itemid=35 |tytuł=sekty.eu – Just another WordPress site<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> |opublikowany=sekty.eu |język=en |data dostępu=2019-12-05}}</ref>.
 
Religie, w których opętanie zostało włączone w zespół wspólnych wierzeń, a strukturę centralną stanowi rytuał, w czasie którego energia demoniczna wyzwala się w nosicielach dobrowolnego opętania kultowego są nazywane religiami opętania<ref>Alfonso M.name="autonazwa3" di Nola, „Diabeł”, Universitas, Kraków 1997.</ref>. Sposoby, w jakie dokonuje się manifestacja obcego ducha również zmienia się w zależności od kultury i statusu społecznego osoby, która uległa przypadłości oraz znaczenia, które nadała zjawisku zarówno opętana jednostka, jak i jej otoczenie<ref>Jacek Dębiec, „Opętanie. Próba psychopatologicznego ujęcia problemu”, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2000.</ref>.
 
== Opętanie w ujęciu antropologicznym ==
146 588

edycji