Aktor: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 4 bajty ,  3 miesiące temu
m
m (poprawa przek., WP:SK, drobne redakcyjne)
{{Inne znaczenia|zawodu|[[aktor (ujednoznacznienie)]] i [[aktorka (ujednoznacznienie)]]}}
[[Plik:PortretHelenyModrzejewskiej.TadeuszAjdukiewicz.1880.ws.jpg|thumb|[[Tadeusz Ajdukiewicz]], ''Portret Heleny Modrzejewskiej'', 1880]]
'''Aktor''' ({{w języku|la|āctor}}, od {{k|la|agere}} „działać”) – osoba odgrywająca za pomocą szczególnego zachowania, technik cielesnych i głosowych rolę w serialu, w teatrze i w filmie. Od zwykłego człowieka odróżnia go ze strony samego aktora świadomość gry, ze strony widzów – szczególny sposób traktowania osoby jako aktora. Wobec widza istnieje na sposób dwoisty, jako odtwarzana postać, w którą się tymczasowo wciela, i zarazem jako żywy człowiek, posiadający własną rzeczywistą tożsamość i biografię<ref name="">{{cytuj | redaktor = [[Dariusz Kosiński]] | tytuł = Słownik wiedzy o teatrze |rozdział = aktor| |data = 2005 | isbn = 83-7266-326-2 | miejsce = Bielsko-Biała | wydawca = Wydawnictwo Park | oclc = 69465440 |s = 99–130}}</ref>.
 
== Historia ==
W czasach starożytnych, w 534 p.n.e., grecki poeta, twórca tragedii i aktor [[Tespis]] wprowadził w swej sztuce, obok chóru, pierwszego aktora. Wystawienie jej odbyło się podczas [[Dionizje|Wielkich Dionizjów]] (prawdopodobnie 23 października) i tym samym stał się on pierwszym, który wypowiedział tekst nie w trzeciej osobie, ale jako postać z przedstawienia<ref>[http://biuletyn.wodip.opole.pl/01_06_28/historia.htm Aktor starożytny].biuletyn.wodip.opole.pl [dostęp 2019-01-20].</ref>. Zrewolucjonizowało to sposób prezentowania opowieści: przedtem używano chórów, narratora, nie odgrywano jednak roli postaci. Pomiędzy aktorem a chórem lub aktorem a [[koryfeusz]]em zaistniała możliwość prowadzenia dialogu, mógł się więc pojawić konflikt dramatyczny. Drugiego aktora wprowadził [[Ajschylos]], a trzeciego – [[Sofokles]].
[[Plik:20180512 - Serce Don Juana - Krakowski Teatr Uliczny Scena Kalejdoskop - 9121 DxO.jpg|mały|Aktorka [[Krakowski Teatr Uliczny Scena Kalejdoskop|Krakowskiego Teatru Ulicznego Scena Kalejdoskop]] w czasie przedstawienia „[[Serce Don Juana]]”]]
 
== Sztuka aktorska ==
[[Plik:Tragic actor, Roman mosaic II-III century AD, Cordoba, Spain.jpg|thumb|lewo|upright|lewo|Aktor tragiczny, mozaika rzymska z II–III wieku n.e, Alcázar de los Reyes Cristianos, [[Kordoba]]]]
Od aktorów oczekuje się zwykle całego zestawu umiejętności, m.in. dobrej emisji głosu, dykcji, wyrazistości ruchu i mimiki, zdolności analizowania i rozumienia tekstu dramatycznego, zdolności wywoływania i odgrywania uczuć. Obecnie nie przykłada się specjalnej wagi do cech fizycznych, przestały obowiązywać kanony piękna (podlegające zresztą przemijającej modzie). Zwykle dobrzy aktorzy są wyszkoleni w śpiewie, tańcu, improwizacji, obserwacji i naśladowaniu, walce scenicznej i odgrywaniu tekstów klasycznych, posługiwaniu się dialektem i gwarą. Wielu aktorów bierze udział w długotrwałych kursach i uczęszcza do szkół pozwalających rozwinąć takie umiejętności. Szkoły te mają często bardzo różne filozofie i metodologie artystyczne.
 
Pionierzy nowoczesnej sztuki aktorskiej to m.in. [[Konstantin Stanisławski|Konstanty Stanisławski]], [[Lee Strasberg]], [[Uta Hagen]], [[Stella Adler]] i [[Sanford Meisner]].
 
W Polsce od 1961 odbywają się [[Kaliskie Spotkania Teatralne]] – Festiwal Sztuki Aktorskiej, konkurs aktorski organizowany przez [[Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu]]<ref>{{cytuj książkę | autor = Stanisław Kaszyński | tytuł = Teatralia kaliskie. : materiałyMateriały do dziejów sceny kaliskiej (1800–1970) | wydawca = Wydawnictwo Łódzkie | miejsce = Łódź | rok = 1972 | strony = 74}}</ref>.
 
== Aktorstwo a płeć ==
Aktorki czasem występują w rolach młodych chłopców, ponieważ pod pewnymi względami chłopiec bardziej jest podobny do dorosłej kobiety niż dorosłego mężczyzny. W angielskich teatrach rola „Piotrusia Pana” jest tradycyjnie odtwarzana przez kobietę. Dorosły w roli dziecka występuje częściej w spektaklu niż w filmie. Wyjątkiem jest dubbing w filmach animowanych, gdzie głosy chłopców są zwykle zarezerwowane dla kobiet.
 
W Wenecji długą tradycję ma odgrywanie płci przeciwnej dla efektu komicznego. Większość komedii Szekspira zawiera elementy przebierania się. W filmowych rolach wymagających gry w roli kobiety wystąpili m.in. [[Wojciech Pokora]] (''[[Poszukiwany, poszukiwana]]''), [[Dustin Hoffman]] (''([[Tootsie]])'') i [[Robin Williams]] (''([[Pani Doubtfire]])'').
 
{{Zobacz kategorię|aktorstwo|formy sceniczne|kinematografia|telewizja}}