Pancernikowce: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1062 bajty ,  1 miesiąc temu
z {{r|Superina&Abba18}}
(źródła/przypisy)
(z {{r|Superina&Abba18}})
== Budowa ==
[[Plik:Pink Fairy Armadillo (Chlamyphorus truncatus) (cropped).jpg|thumb|left|Najmniejszym współczesnym pancernikowcem jest [[puklerzniczek karłowaty]]]]
Pancernikowce są obecnie zwierzętami niewielkimi bądź średnich rozmiarów{{r|Gaudin&Wible06}}, cechując się tutaj istotną różnorodnością. Najmniejsi przedstawiciele, jak [[puklerzniczek karłowaty]] zwany też pancernikiem karłowatym, osiągają zaledwie 12 cm długości głowy i tułowia, a największe, jak [[zębolita olbrzymia]] zwana też pancernikiem olbrzymim, 1 m{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. W przeszłości osiągały większe rozmiary, na przykład [[Pampatheriidae]] osiągające 3 m długości{{r|Gaudin&Wible06}}. Masa ciała dzisiejszych pancernikowców waha się pomiędzy 100 g a 80{{r|Carter&16}}-100 kg{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Dawne [[Glyptodontia]] ważył i dwie tony{{r|Superina&Abba18}}. Występować może [[dymorfizm płciowy]], np. u zębolity olbrzymiej samce są większe od samic{{r|Carter&16}}.
 
Wśród szczerbaków pancernikowce zachowały najwięcej cech niezaawansowanych [[ewolucja biologiczna|ewolucyjnie]]{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 107}}.
 
== Ewolucja ==
Pancerz pancernikowców sprzyja zachowywania się okazów tych zwierząt w [[zapis kopalny|zapisie kopalnym]]. Ich [[skamieniałości]] należą do najwcześniejszych znalezionych pozostałości szczerbaków. Pierwsze kopalne pancernikowce pochodzą już ze środkowego [[paleocen]]u. Znaleziono je w [[Brazylia|Brazylii]] w Itaboraí. Kolejne skamieniałości pochodzące z [[eocen]]u z Casamayoran{{r|Gaudin&Wible06}}. W tej właśnie epoce, 45 miliony lat temu, wyodrębniły się [[Chlamyphoridae]], których najstarsze znane skamieniałości są o 3 miliony lat późniejsze. Grupa ta rozwijała, osiągając później istotną różnorodność{{r|Superina&Abba18}}. Częściej zaś spotyka się pozostałości Cingulata od [[miocen]]u. W 2006 znano 38-39 kopalnych gatunków{{r|Gaudin&Wible06}}. Obecnie wymienia się setkę rodzajów kopalnych, z czego 65 należących do [[Gliptodontia]]. Różnorodność zmniejszyło [[wymieranie]] w [[plejstocen]]ie{{r|Superina&Abba18}}.
 
== Systematyka ==
Do rzędu należą następujące rodziny obejmujące współczesne gatunki{{r|Burgin&inni}}:
* Dasypodidae {{small|[[John Edward Gray|J.E. Gray]], 1821}}{{r|Burgin&inni}} – [[pancernikowate]]{{r|Cichocki&inni}}, niekiedy Dasypodoidea, niekiedy uznawaną za parafiletyczną i obejmującą przodków innych linii pancernikowców, a może i innych szczebaków{{r|Gaudin&Wible06}}, tradycyjnie z następującymi podrodzinami{{r|Cichocki&inni}}:
** [[Pancernikowate|pancerniki]] (Dasypodinae) ([[pancernik]], 7 gatunków){{r|Cichocki&inni}}, wyodrębniany także do plemienia Dasypodini, wedle badań [[genetyka|genetycznych]] być może [[Grupa siostrzana|takson siostrzany]] wszystkich pozostałych dzisiejszych pancernikowców{{r|Gaudin&Wible06}}, w efekcie w nowszych ujęciach pozostawiony jako jedyny współczesny rodzaj tej rodziny{{r|Superina&Abba18}}.
** [[puklerzniki]] (Euphractinae) ([[puklerzowiec]], monotypowy, [[włosopuklerznik]], 3 gatunki, [[puklerzniczek]], 1 gatunek, [[puklerznik]], również monotypowy, [[puklerzyk]], także 1 gatunek){{r|Cichocki&inni}}
** [[bolity]] (Tolypeutinae) ([[Tolypeutini|bolita]], 2 gatunki, [[zębolita]] 1 gatunek, [[kabassu]], 4 gatunki, {{r|Cichocki&inni}}, dwa ostatnie włączone do plemienia [[Prionodontini]]{{r|Gaudin&Wible06}})
** wymarła podrodzina [[Pampatheriinae]], obejmująca 6 rodzajów{{r|Gaudin&Wible06}},
* [[Chlamyphoridae]] {{small|[[Karol Lucjan Bonaparte|Bonaparte]], 1850}}. Rodziny takiej nie podają niektóre źródła{{r|Cichocki&inni}}. Inne zaliczają do niej bolity{{r|Carter&16}}, puklerzniki, Gliptodontinae i Chlamyphorinae{{r|Superina&Abba18}}.
 
Grupy wymarłe obejmują:
* [[Gliptodonty|Glyptodontidae]], 65 rodzajów, niekiedy Glyptodontoidea, wedle niektórych autorów mogące obejmować też Pampatheriinae{{r|Gaudin&Wible06}}. W niektórych ujęciach tworzą osobny podrząd [[Glyptodontia]] z nadrodziną [[Glyptodontoidea]]{{r|Porpino&10}}:
<ref name="Murphy&07">{{Cytuj | autor = William J. Murphy, Thomas H. Pringle, Tess A. Crider, Mark S. Springer, Webb Miller | tytuł = Using genomic data to unravel the root of the placental mammal phylogeny | url = https://genome.cshlp.org/content/17/4/413.full.pdf | czasopismo = Genome research | wolumin = 17 | numer = 4 | data = 2007 | s = 413-421 | język = en}}</ref>
<ref name="Porpino&10">{{Cytuj | autor = Kleberson de O. Porpino, Juan C. Fernicola, and Lílian P. Bergqvist | tytuł = Revisiting the intertropical Brazilian species Hoplophorus euphractus (Cingulata, Glyptodontoidea) and the phylogenetic affinities of Hoplophorus | url = https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/02724631003765735?casa_token=dmFY0epmLWQAAAAA:kYk_9jCU_pH8w8MOBMXTOtkaasGyQHvIksZfsyZFv331k6Il6KFSCy6hUIBxD9YvHgNAjDf1WhXT | czasopismo = Journal of vertebrate paleontology | wolumin = 30 | numer = 3 | data = 2010 | s = 911-927 | język = en}}</ref>
<ref name="Superina&Abba18"}}{{Cytuj | autor = R.A. Mittermeier & D.E. Wilson| tytuł = [[Handbook of the Mammals of the World]] | autor r = M. Superina, A. Abba| rozdział = Family Chlamyphoridae (Chlamyphorid Armadillos)| część = 8 | tytuł części = Insectivores, Sloths and Colugos| wydawca = Lynx Edicions | miejsce = Barcelona | s = 48–65| isbn = 978-84-16728-08-4| rok = 2018 | język = en}}</ref>.
}}