Pancernikowce: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1981 bajtów ,  27 dni temu
z {{r|Superina&Abba18}}
(z {{r|Superina&Abba18}})
(z {{r|Superina&Abba18}})
Najbardziej rzucającą się w oczy specjalizacją pancernikowców jest pancerz, który pokrywa jest ciało. Wraz z pewnymi przystosowaniami behawioralnymi umożliwia on tym zwierzętom ochronę przed [[drapieżnictwo|drapieżnikami]]{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Obecnie pancernikowce są jedyną grupą zwierząt stosującą taki sposób obrony{{r|Gaudin&Wible06}}, aczkolwiek w przeszłości pancerze nosiły też inne grupy zwierząt, na przykład [[ankylozaury]]{{r|Ford03}}. Pancerz pancernikowców budują niewielkie kostno-rogowe płytki{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}, występujące w setkach{{r|Gaudin&Wible06}}, pomiędzy którymi leży zwykła, owłosiona skóra. Właśnie jej pasma umożliwiają zwierzęciu zachowanie giętkości, dzięki czemu niektóre pancernikowce w razie zagrożenia potrafią zwinąć się w kulkę, podobnie jak [[jeżowate]] ([[Konwergencja (biologia)|ewolucja konwergentna]]). Do mistrzowstwa tą taktykę doprowadziła [[bolita południowa]]. Ma ona pewne wady: nie chroni przed przejeżdżającymi drogi samochodami, przyczyniając się do istotnej umieralności (również i w tym pancernikowce przypominają jeże). Pancerz nie obejmuje również brzusznej strony ciała, na której także obserwuje się owłosienie{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Wymarłe Pampatheriidae miały pancerz powierzchownie przypominający spotykany u form dzisiejszych, z dwoma dużymi płytami ochraniającymi [[Obręcz kończyny górnej|obręcze barkową]] i [[obręcz miedniczna|miedniczną]]. Gliptodontidae miały pancerz gruby i nieruchomy{{r|Gaudin&Wible06}}.
 
[[Czaszka]] Gliptodontidae była krótka a wysoka{{r|Gaudin&Wible06}}. Czasza Chlamyphoridae więzi dość dobrze rozwinięty, ale gładki [[mózg]]. Waży od 70 do 98% masy oczekiwanej po ssaku podobnych rozmiarów, podczas gdy tylko 57% u [[pancernik dziewięciopaskowy|pancernika dziewięciopaskowego]]. Węch jest dobrze rozwinięty. [[Narząd Jacobsona]], wykrywający [[feromony]], działa przynajmniej u [[włosopuklerznik kosmaty|włosopuklerznika kosmatego]]. ''Bulla tympanica'' jest dobrze rozwinięta. Chlamyphoridae jako zwierzęta przebywające pod ziemią dobrze słyszą niskie dźwięki{{r|Superina&Abba18}}.
[[Czaszka]] Gliptodontidae była krótka a wysoka{{r|Gaudin&Wible06}}.
 
Dzisiejsze pancernikowce dysponują wieloma nieróżniącymi się od siebie zębami policzkowymi{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Pampatheriidae miały dwupłatowe zęby o płaskiej [[korona zęby|koronie]], Gliptodontidae trójplatowe{{r|Gaudin&Wible06}}.
Rząd obejmuje gatunki występujące w [[Ameryka|Ameryce]]{{r|Burgin&inni}}. Gliptodonty należały do najpowszechniejszych ssaków [[Ameryka Południowa|Ameryki Południowej]] późnego [[kenozoik]]u{{r|Gaudin&Wible06}}. Obecnie również cechują się szerokim zasięgiem. Na północy sięgają południa [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]], zamieszkują dalej Amerykę Środkową i całą Amerykę Południową{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}.
 
== EkologiaBehawior i ekologia ==
Zwierzęta te zasiedlają otwarte tereny{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Lubią wilgoć. Wustępuje w lasach tropikalnych, w tym w [[Amazonia}Amazonii]], ale zmaieszkują też stepy, tereny porośnięte trawą i krzewami{{r|Superina&Abba18}}.
 
Wiodą nocny{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}, samotny tryb życia, aczkolwiek notowano pewne zachowania społeczne także poza okresem rozrodu. Areały poszczególnych osobników zachodzą na siebie, wobec czego dochodzi do spotkań. Widywano razem do 30 osobników [[puklerznik sześciopaskowy|puklerznika sześciopaskowego]]. Chodziło albo o niezwykle obfite źródło pokarmu, albo o konieczność spowodowaną podtopieniami{{r|Superina&Abba18}}.
Wiodą nocny tryb życia{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}.
 
Cingulata obecnie są [[wszystkożerność|wszystkożercami]] bądź [[Entomofag|owadożercami]]{{r|Gaudin&Wible06}}. W szczególności zjadają [[owady]] czy też inne bezkręgowce wygrzebywane ze ściółki czy z ziemi. Niekiedy znaczną część ich menu stanowią [[mrówkowate]]{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}} czy [[termity]], jak w przypadku zębolity czy kabassu{{r|Superina&Abba18}}. Spożywają też wykopane z ziemi bulwy roślin oraz owoce{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Czynią taj szczególnie kabassu, także bolity łączą owady owocami. Nie mając pod dostępem owadów, Chlamyphoridae spożywają także niewielkie kręgowce, jaja [[ptaki|ptaków]], [[pająki]], [[węże]], a nawet padlinę. Superina i Abba wspominają o próbach polowań [[włosopuklerznik kosmaty|włosopuklerzników kosmatych]] i [[puklerznik sześciopaskowy|puklerzników sześciopaskowych]] na hodowane w niewoli kurczaki czy nawet noworodka koźlęcia. Zdobycie pokarmu ułatwia dobry węch. Żerują samotnie{{r|Superina&Abba18}}. Wymarłe Pampatheriidae czy Gliptodontidae spożywały pokarm roślinny{{r|Gaudin&Wible06}}.
 
Są przystosowane do kopania{{r|Gaudin&Wible06}}. Zakopywanie się w ziemi jest drugą obok zwijania się w kulkę strategią unikania ataku drapieżnika. W efekcie pancernikowce rzadko padają łupem drapieżników{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Zwierzęta te także kopią sobie jamy, niekiedy o 5-7 wejściach{{r|Superina&Abba18}}.
 
Na północnym i południowym krańcu ich zasięgu występowania występuje [[sen zimowy]]{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}.
Dojrzałość płciową osiągają po 9 miesiącach{{r|Superina&Abba18}} bądź po roku{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Niektóre osobniki nie uczestniczą jednak w rozrodzie jeszcze przez kolejny rok{{r|Superina&Abba18}}.
 
Rozmnażanie może wedle jednych źródeł zachodzić przez cały rok, jednakże [[poród|porody]] zachodzą najczęściej w czasie lata{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Inne wskazują na sezonowość przynajmniej u niektórych gatunków Chamyphoridae, a być może u wszystkich ich przedstawicieli. [[Włosopuklerzyk różowy]] zrezygnował z tradycyjnych cykli owulacyjnych na rzecz [[owulacja|owulacji]] indukowanej i wiąże swój rozród z dostępem do światła. Samce zabiegają o samicę i gonią za nią, w stosunku do innych przedstawicieli swojej płci mogą zachowywać się agresywnie{{r|Superina&Abba18}}. Występuje [[ciąża]] trwająca około 2 miesiące{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Przykładem wspominany wcześniej włosopuklerzyk różowy (58-60 dni){{r|Superina&Abba18}}. Niektóre gatunki rozwinęły ciążę przedłużoną trwającą pół roku{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}: u bolity trwa ona 114 dni, również u zębolity jest długa. Następnie [[samica]] w samotności{{r|Superina&Abba18}} rodzi od jednego do czterech młodych, niekiedy aż 8 bądź jeszcze więcej. Matka [[pancernik dziewięciopaskowy|pancernika dziewięciopaskowego]] zawsze wydaje na świat czwórkę potomstwa, co więcej, takie czworaczki są jednojajowe{{odn|Gliwicz|Błaszak|2020|s = 108}}. Młode ssą jej pierś, przebywając z nią we wspólnej norze, nim się rozprzestrzenią{{r|Superina&Abba18}}.
 
== Genetyka ==
[[Diploid]]alna liczba [[chromosom]]ów przyjmuje różne wartości. Wynosi ona od 38 (bolita południowa) przez 46 ([[kabassu kednopaskowy]]) i 50 (zębolita olbrzymia) do 58 ([[puklerzniczek karłowaty), 60 (włosopuklerznik kosmaty) i 62 (puklerzyk różowy, [[włosopuklerznik wrzaskliwy]], [[kabassu pólnocny]]). Żeński chromosom płciowy opisuje się jako metacentryczny bądź prawie metacentryczny. [[Chromosom Y]] jest z kolei akrocentryczny, niewielki{{r|Superina&Abba18}}.
 
== Status ==