Gustav Noske: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 38 bajtów ,  1 rok temu
WP:SK+ToS+mSI+Bn, usunięcie zbędnych linków do dat, drobne redakcyjne, drobne techniczne
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
m (zamieniam magiczny ISBN na szablon)
(WP:SK+ToS+mSI+Bn, usunięcie zbędnych linków do dat, drobne redakcyjne, drobne techniczne)
{{Polityk infobox
|imię i nazwisko = Gustav Noske
|imię i nazwisko org =
|grafika = Noske_gustav_before1918.png
|opis grafiki =
|funkcja = Minister obrony Republiki Weimarskiej
|partia = [[Socjaldemokratyczna Partia Niemiec]]
|od = 13 lutego 1919
|do = 20 marca 1920
|poprzednik =
|następca = [[Otto Gessler]]
|odznaczenia =
|commons = Category:Gustav Noske
|www =
}}
'''Gustav Noske''' (ur. [[9 lipca]] [[1868]] w [[Brandenburg an der Havel|Brandenburgu]];, zm. [[30 listopada]] [[1946]] w [[Hanower]]ze) niemiecki działacz polityczny ([[Socjaldemokratyczna Partia Niemiec|SPD]]) i minister rządu Rzeszy.
W latach 1919-201919–1920 był ministrem Reichswehry w rządzie Rzeszy – pierwszym ministrem obrony [[Republika Weimarska|Republiki Weimarskiej]].
 
== Życiorys ==
Urodził się w Brandenburgu nad [[Hawela|Hawelą]]. Z zawodu był mistrzem rzeźnictwa. Z polityką związał się poprzez działalność w związku zawodowym. Należał do [[Socjaldemokratyczna Partia Niemiec|Partii Sojaldemokratycznej]] (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'', SPD). W 1906 dostał się do [[Reichstag]]u. Pozostał posłem w czasie [[I wojna światowa|I wojny światowej]]. Interesował się sprawami wojskowymi oraz [[Kolonie niemieckie|kwestiami kolonialnymi]]. Można go zakwalifikować do prawego skrzydła socjalistów. W latach 1918-19191918–1919 członek Rad Delegatów Ludowych.
 
Najbardziej wsławił się stłumieniem, w uzgodnieniu z również socjaldemokratycznym [[Kanclerze Niemiec#Kanclerz Republiki Weimarskiej|kanclerzem Republiki Weimarskiej]] [[Friedrich Ebert|Friedrichem Ebertem]], powstania komunistów i lewicowych socjaldemokratów, tzw. [[Powstanie Spartakusa (1919)|powstania Spartakusa]], zorganizowanego przez [[Związek Spartakusa]] w styczniu 1919. W tym celu zalegalizował i posłużył się skrajnie prawicowymi organizacjami paramilitarnymi [[Freikorps]]ów. W dniach 10-1710–17 stycznia 1919 Freikorpsy wraz z żołnierzami [[Reichswehra|Reichswehry]] pod dowództwem generała [[Walther von Lüttwitz|von Lüttwitza]] stłumiły powstanie Spartakusa, którego przywódcy (jednocześnie przywódcy [[Niezależna Socjaldemokratyczna Partia Niemiec|USPD]]<ref>Niezależna Socjaldemokratyczna Partia Niemiec, wyodrębniona z SPD, lewicowa frakcja niemieckiej partii socjaldemokratycznej.</ref>) – [[Róża Luksemburg]] i [[Karl Liebknecht]] – zostali po aresztowaniu przez pruską policję przekazani żołnierzom Freikorpsów. Oboje zostali następnie zamordowani, a sprawcy nie ponieśli z tego tytułu faktycznie żadnej odpowiedzialności<ref>Ciało Róży Luksemburg po zamordowaniu wrzucono do [[Hawela|Kanału Haweli]]. Odnaleziono je dopiero w lipcu 1919. Dwóch bezpośrednich sprawców zbrodni zostało skazanych na nieznaczne (2 lata) kary więzienia, trzeci zbiegł zagranicę. Mocodawcy nie zostali ustaleni ani ukarani.</ref>. Już ze względu na ten fakt Noske jest postacią kontrowersyjną.
 
Był jednym z nielicznych przedstawicieli SPD gotowych na współpracę z konserwatywną, monarchistyczną w poglądach (zatem antyrepublikańską) kadrą oficerską, pozostawiając jej kontrolę nad armią. Był jednak zaskoczony, gdy w konsekwencji swej polityki, po rozmowie z gen. [[Hans von Seeckt|Hansem von Seecktem]] w czasie tzw. [[Pucz Kappa-Lüttwitza|puczu Kappa-Lüttwitza]] (skierowanego z kolei przez Freikorpsy i część Reichswehry przeciw rządowi Rzeszy) w marcu 1920 uświadomił sobie, że Reichswehra wykonuje rozkazy swego dowództwa, a nie rządu [[Republika Weimarska|Republiki Weimarskiej]] i uważa się za siłę [[autonomia|autonomiczną]] w państwie<ref>Hans von Seeckt bezceremonialnie oświadczył Noskemu: "jeden„jeden garnizon nie będzie strzelał do innego garnizonu"-garnizonu” – odmawiając wykonania rozkazu ministra obrony skierowania wojsk przeciw zamachowcom. Jerzy Krasuski w "Historii„Historii Niemiec"Niemiec” podaje inne słowa: "Reichswehra„Reichswehra nie strzela do Reichswehry"Reichswehry”.</ref>.
 
Od roku 1920 Noske pełnił funkcję nadprezydenta [[Hanower (prowincja)|prowincji Hanower]]. Został zdymisjonowany przez rząd kanclerza [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] po przejęciu władzy przez [[Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników|NSDAP]] w trybie tzw. [[Gleichschaltung]] ([[Język polski|pol.]] "ujednolicenie"„ujednolicenie”). Po odsunięciu od władzy Noske nie został poddany represjom i regularnie pobierał rentę państwową w pełnym wymiarze należnym emerytowanemu nadprezydentowi Hanoweru. W prywatnym gronie Hitler wyrażał się o nim, że jest mu wdzięczny za usunięcie rządów [[Hohenzollernowie|dynastii Hohenzollernów]], co umożliwiło mu przejęcie pełni władzy, w odróżnieniu od [[Benito Mussolini|Mussoliniego]], który przynajmniej formalnie podlegał [[Wiktor Emanuel III|królowi włoskiemu]]<ref>"Rozmowy„Rozmowy przy stole"stole”, Wyd. Charyzma 1996, {{ISBN|8385820027}}.</ref>.
 
Po [[20 lipca]] [[1944]] został aresztowany przez [[Gestapo]] za domniemany udział w [[zamach 20 lipca|próbie zamachu stanu z 20 lipca]]. Noske został uwolniony przez wkraczające do Niemiec oddziały alianckie. Po wojnie mieszkał w [[Hanower]]ze. Zmarł podczas przygotowań do wykładów w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]].
 
Po wojnie mieszkał w [[Hanower]]ze. Zmarł podczas przygotowań do wykładów w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]].
 
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}
 
{{SORTUJ:Noske, Gustav}}
[[Kategoria:Ludzie związani z Brandenburgiem nad Hawelą]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Hanowerem]]
[[Kategoria:Nadprezydenci prowincji (Prusy)]]
[[Kategoria:Niemieccy ministrowie]]
[[Kategoria:Posłowie do Reichstagu]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Brandenburgu]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Brandenburgiem nad Hawelą]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Hanowerem]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1868]]
[[Kategoria:Zmarli w 1946]]
74 046

edycji