Ruszcza (Kraków): Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 61 bajtów ,  11 miesięcy temu
drobne redakcyjne, lit.
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
m (→‎Historia: ->przypis)
(drobne redakcyjne, lit.)
|kod mapy = Kraków
|współrzędne = 50°05′06″N 20°09′25″E
|commons = Category:Ruszcza (part of Kraków)
|wikinews =
|www =
}}
[[Plik:Tunnel in Ruszcza, Nowa Huta, Krakow, Poland.jpg|thumb|300px245px|Tunel w Ruszczy, łączący ul. Organki z ul. Za Górą, widok z południa]]
[[Plik:Prison Krakow-Nowa Huta, 2 Splawy street, Ruszcza, Nowa Huta, Krakow, Poland.jpg|thumb|300px245px|Zakład karny Kraków-Nowa Huta]]
'''Ruszcza''' – dawna wieś podkrakowska, położona ok. 15 km na północny wschód od jego centrum. Od 1951 w granicach administracyjnych [[Kraków|Krakowa]], obecnie wchodzi w skład [[Dzielnica XVIII Nowa Huta|Dzielnicy XVIII Nowa Huta]].
 
== Historia ==
Pierwotną zabudowę wsi ujawniły badania archeologiczne, które ujawniłyodkryły w jej centrum ślady osady ziemiankowej datowane na wieki dood X do XIII. Pierwszy raz wzmiankowana w dokumentach w 1222 (dokument wspomina o kapelanie – Bernardzie z Ruszczy)<ref name="krakow">{{Cytuj|autor = Jerzy Kossowski, Leszek Ludwikowski |tytuł = Ulicami Krakowa |data = 1968 |miejsce = Kraków |wydawca = Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne |s = 46 }}</ref>. Wieś stanowiła centrum majątku jednej z gałęzi potężnego średniowiecznego rodu małopolskiego [[Gryfici (Świebodzice)|Świebodziców-Gryfitów]] (pochodził z niego m.in. [[Klemens z Ruszczy]]), a następnie do ich potomków – [[magnat|magnackiego]] rodu [[Braniccy herbu Gryf|Branickich]], którzy przejęli nazwisko od sąsiedniej wsi – [[Branice (Kraków)|Branic]]. W 1312 w Ruszczy została erygowana parafia, prawdopodobnie istniał już wtedy kościół romański, przebudowany w 1420. W 1373 [[Elżbieta Łokietkówna]] przeniosła wieś z prawa polskiego na [[prawo średzkie]]. Od XV w. w Ruszczy działała szkoła parafialna. W końcu XVIII w. wieś po wymarciu rodu Branickich przeszła w ręce [[Badeniowie herbu Bończa|Badenich]], a następnie Popielów. W końcu XIX w. wieś liczyła około 240 mieszkańców, około 40 domostw, 2 karczmy, posiadała też szkołę powszechną.
 
W 1951 włączona w granice Krakowa ([[gmina Ruszcza]] istniała jeszcze do 1954). W latach następnych przeprowadzono przez Ruszczę linię kolejową [[Nowa Huta (Kraków)|Nowa Huta]] – [[Podłęże (powiat wielicki)|Podłęże]], zajęto też część terenów pod budowę zaplecza [[ArcelorMittal Poland Oddział w Krakowie|Huty im. Lenina]].
 
== Szkoła gospodarcza dla dziewcząt ==
W latach 1916–1921 działała w Ruszczy szkoła gospodarcza dla dziewcząt zorganizowana i wspierana materialnie przez [[Sodalicja Pań Wiejskich Ziemi Krakowskiej|Sodalicję Pań Wiejskich Ziemi Krakowskiej]], której prezydentka była [[Zofia Popiel]]. Jednorazowo uczyły się w niej 24 dziewczyny<ref>{{Cytuj |tytuł = Z historii Sodalicyj Zwiazkowych. |czasopismo = Dwór Marji |data = 1932 |numer = 5 |s = 77-78 |url = https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/445007/edition/420142/content}}</ref>. Zofia Popiel poprosiła o wsparcie [[Towarzystwo Gospodarczego Wykształcenia Kobiet]], które przysłało 4 absolwentki z prowadzonego przez nie Seminarium w Snopkowie koło [[Lwów|Lwowa]]. Pierwszy kurs trwający od października 1916 do listopada 1917 roku ukończyło 16 uczennic. 29629 września uczennice po nabożeństwie w miejscowym kościele zdawały egzamin. W komisji zasiadły: przewodnicząca komitetu opiekuńczego szkoły Zofia Popiel, miejscowi księża, przewodnicząca TGWK księżna [[Wanda Czartoryska]], [[Janina Karłowicz]] z seminarium w Snopkowie. Zainteresowanie nauką było tak duże, że na kolejny rok przyjęto już 25 uczennic. Uczyły się one w czterech grupach (zmieniając co 2 miesiące) zajęć praktycznych obejmujących: gotowanie z rachunkowością i umiejętnością przygotowywania zapasów na zimę, szycia i prania, hodowli bydła i prowadzenia ogrodu. Kierowniczką szkoły była Maria Szwicówna. Szkoła mieściła się we dworze w Ruszczy. Korzystała też z przylegającego do niego ogrodu, a miejscowy proboszcz Jan Puchała przekazał na jej potrzeby 3 morgi pola ornego<ref>{{Cytuj |tytuł = Towarzystwo Gospodarczego Wykształcenia Kobiet. Sprawozdanie za lata 1914, 1915, 1916 i 1917. |data dostępu = 2021-08-09 |s = s. 21-23 |opublikowany = sbc.org.pl |url = https://sbc.org.pl/dlibra/publication/60932/edition/60472/content |język = pl}}</ref>. Szkoła w pierwszym roku działalności otrzymała subwencję z Rady powiatowej krakowskiej w wysokości 1453 korony, [[Sodalicja Pań Wiejskich Ziemi krakowskiejKrakowskiej]] przekazała 3292 korony, a Zofia Popiel w pieniądzach i naturze 20767 koron<ref>{{Cytuj |tytuł = Towarzystwo Gospodarczego Wykształcenia Kobiet. Sprawozdanie za lata 1914, 1915, 1916 i 1917. |data dostępu = 2021-08-09 |s = 36 |opublikowany = sbc.org.pl |url = https://sbc.org.pl/dlibra/publication/60932/edition/60472/content |język = pl}}</ref>.
 
== Zabytki ==