Popperyzm: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięty 1 bajt ,  7 miesięcy temu
→‎Imre Lakatos: Dalsza redakcja - uściślenia z punktu widzenia fizyki
(→‎Imre Lakatos: Dalsza redakcja - uściślenia z punktu widzenia fizyki)
[[Imre Lakatos]] – węgierski matematyk – w latach 60. XX wieku zauważył, że w rzeczywistej nauce ścisłej, której przykład stanowiła fizyka, kryterium falsyfikacji bywa czasem stosowane z opóźnieniem.
 
Dla przykładu tak było w przypadku [[neutrino|neutrina]]:badań z doświadczeń wynikało, żenad reakcjareakcją rozpadu neutronu ([[Rozpad beta|rozpad β]]) - z doświadczeń wynikało, iż łamie ona [[zasada zachowania energii|zasadę zachowania energii]]. Aby ratować fundament wiedzyzasadę fizycznejPauli wprowadzonopodał „ad hoc” pomysłhipotezę, że brakująca energia jest unoszona przez nową cząstkę, którą nazwanonazwał neutrino, a która miałaby bardzo słabo oddziaływać z materią, co uzasadniało kłopoty zniemożność jej bezpośredniądotychczasowej rejestracjąrejestracji. Okazuje się, że stan przejściowy, w którym nie zarejestrowano neutrina doświadczalnie, a zasada zachowania energii była uważana pomimo to za prawdziwą, trwał około 30 lat!
 
Stan przejściowy, w którym nie zarejestrowano neutrina doświadczalnie, a zasada zachowania energii była uważana pomimo to za prawdziwą, trwał około 30 lat. Należy jednak pamiętać, że fizycy zawsze postrzegalipostrzegając tę sytuację jako prowizoryczną i otwartą prowadzili badania dwutorowo: teoretycy poszukiwali lepszej teorii rozpadów promieniotwórczych, przy założeniu poprawności zasady zachowania energii (i z czasem powstała [[Oddziaływanie słabe|teoria odziaływań słabych]]), a doświadczalnicy szukali metod wykrycia neutrin (neutrina zostały wykryte w roku 1956 przez [[Frederick Reines|Fredericka Reines]] i [[Clyde Cowan|Clyde Cowana]]).
 
Innym przykładem, wgpodanym przez Lakatosa, było odkrycie planety [[Neptun]]: odkryto ją zakładając istnienie nieznanej dotąc planety w [[Układ Słoneczny|Układzie Słonecznym]], powodującej obserwowane odchylenia od toru przewidywanegoJowisza, przezpo którym powinien poruszać się wg [[Prawo powszechnego ciążenia|teorięteorii grawitacji Newtona]]. Nie opowiadano się zaś za sfalsyfikowaniemobaleniem samej teorii grawitacji.
 
Krytyka Lakatosa dotyczyła więc nie tyle wady pojęcia falsyfikowalności, co stosowania falsyfikowania w historii rozwoju nauki, (gdyżbowiem np. przyjęcie hipotezy istnienia neutrina nie wykluczało możliwości doświadczalnego sfalsyfikowania zasady zachowania energii, czyli według kryterium Poppera zasada ta była zdaniem naukowym, bo być może nieprawdziwym). Lakatos zauważył jednak, że skoro opisana sytuacja nie obaliła wiary w zasadę zachowania energii, to nawetpraktyką jest, iż jawne sfalsyfikowanie teorii wpoprzez rzeczywistej nauce jejdoświadczenie nie obala, ajej przynajmniejautomatycznie: nietak dzieje się to automatycznie. Tak działa rzeczywista nauka i jest tak co najmniej wtedy, gdy teoria wyjaśnia wiele faktów.
 
Lakatos poszukując uzgodnienia podejścia Poppera i Kuhna zaproponował wprowadzenie dodatkowych pojęć, w szczególności pojęcia programu badawczego. W myśl tej koncepcji wiedza rozwijana jest w ramach nie pojedynczych teorii, a raczej ich prądów, większych zbiorów osądów, które miałyby być uzgadniane, aby osiągnąć spójność pomiędzy sobą. Falsyfikacja danej teorii nie obala jej, dopóki teoria ta odgrywa istotną rolę w ramach programu badawczego, do którego należy. Uczeni poszukują wówczas alternatywnego wyjaśnienia wyników eksperymentu i dopiero wobec niepowodzenia tych działań może nastąpić obalenie teorii, które czasem doprowadza do upadku całego programu badawczego. Lakatos zaproponował zatem poszerzenie kryteriów demarkacyjnych zaproponowanych przez Poppera o dodatkowe: spójność poglądów głoszonych w ramach teorii z poglądami programu badawczego, oraz uzgodnił kuhnowską koncepcję nieciągłości w rozwoju wiedzy.