Górny Śląsk: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięty 1 bajt ,  1 miesiąc temu
m
lit.
(wstawienie {{Kontrola autorytatywna}})
m (lit.)
Region ukształtował się wpierw w postaci [[księstwo opolsko-raciborskie|księstwa opolsko-raciborskiego]], którego pojęciowo przeważnie nie zaliczano do Śląska, termin, który początkowo ograniczano do późniejszego [[Dolny Śląsk|Dolnego Śląska]]. W oficjalnym nazewnictwie nazwa Górny Śląsk użyta została po raz pierwszy w XV/XVI wieku<ref name="Wanatowicz">[[Maria Wanda Wanatowicz|M. Wanatowicz]], ''Ubezpieczenia brackie na historycznym obszarze Górnego Śląska'', w: ''Górny Śląsk – dzieje medycyny i farmacji, problemy dokumentacji i metodologii badań'', red. J.M. Dyrda. Katowice 2003, s. 122.</ref><ref>„Z pojęciem geograficznym Górny Śląsk (''Silesia Superior'') spotykamy się w literaturze z zakresu historii Śląska od połowy XV wieku. Na jego ukształtowanie wpłynęło wyodrębnienie się linii książąt opolsko-raciborskich w XII wieku.”, [w:] Reiner. Wyznania i związki religijne w województwie śląskim 1922-1939. 1977. s. 15.</ref>. Historycznie stolicami regionu były miasta [[Opole]] i [[Racibórz]], a siedzibami piastowskich i innych książąt górnośląskich były także [[Bytom]], [[Cieszyn]], [[Gliwice]], [[Głogówek]], [[Karniów]], [[Koźle (Kędzierzyn-Koźle)|Koźle]], [[Lubliniec]], [[Niemodlin]], [[Opawa]], [[Prudnik]], [[Toszek]]. Na Górnym Śląsku istniały także [[Państwo stanowe|państwa stanowe]] m.in. w [[Wodzisław Śląski|Wodzisławiu]], [[Pszczyna|Pszczynie]], [[Bogumin]]ie, [[Księstwo bielskie|Bielsku]] (od 1752 r. księstwo), Bytomiu, czy [[Mysłowice|Mysłowicach]] (obejmujące m.in. ówczesną wieś [[Katowice]]). Problematyka nazwy i terytorium Górnego Śląska związana jest ze zmianami przynależności państwowej tego terytorium. Do 1742 r. Górny Śląsk przynależał w całości do jednego państwa, mimo ich zmian. Po [[I wojna śląska|I wojnie śląskiej]] (1742) historyczny Górny Śląsk podzielony był między [[rejencja opolska|rejencję opolską]] pruskiej prowincji Śląsk i Księstwo Górnego i Dolnego Śląska ([[Śląsk Austriacki]]).
 
Przyczyniło się to do obecnego funkcjonowania obok siebie dwóch zakresów znaczeniowych Górnego Śląska: szerszy, historyczny, obejmujący obszar, który ukształtował się pod koniec XV wieku, tj. podpo odpadnięciu od czeskiego Śląska [[Oświęcim]]ia, [[Zator (województwo małopolskie)|Zator]]a i [[Siewierz]]a a zintegrowaniu zeń Opawy z Karniowem, dotąd uważanych jeszcze za część Moraw. Nowsze, zawężone pojęcie Górnego Śląska ogranicza się do dawnej pruskiej prowincji górnośląskiej, wykluczając przede wszystkim dawny Śląsk Austriacki (Cieszyński i Opawski) a włączając dawniej dolnośląskie miasta [[Nysa]], [[Otmuchów]], [[Paczków]], [[Grodków]], [[Głuchołazy]], [[Kluczbork]], które przyłączono do ziem górnośląskich w 1818 roku podczas reformy administracyjnej w Królestwie Prus. Pierwsze znaczenie preferowane jest w opisie historycznym, szczególnie epoki przed I wojną śląską, a drugie w np. we współczesnych badaniach tożsamości mieszkańców, czy językowych/dialektalnych<ref>{{cytuj książkę|autor=Zbigniew Greń|tytuł=Śląsk Cieszyński. Dziedzictwo językowe |rozdział=Zależności między typami poczucia regionalnego i etnicznego|wydawca=Towarzystwo Naukowe Warszawskie. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk |miejsce=Warszawa |rok=2000 |isbn=83-86619-09-0}}</ref><ref>{{Cytuj|tytuł=Śląsk Cieszyński i Górny Śląsk to zupełnie inna tradycja (wywiad z prof. Marią Szweją)|url=http://www.gorale.ustron.pl/artykuly/etnograficzne/Slask_Cieszynski_i_Gorny_Slask_to_zupelnie_inna_tradycja.pdf}}</ref>. Oświęcim, Zator i Siewierz były w średniowieczu stolicami księstw potomków śląskich Piastów. Oddzieliły się one jednak od regionu, w czasie gdy dopiero zaczynano używać terminu ''Górny Śląsk'', stąd pojęcie to nie utrwaliło się w tych miastach. W nazwie [[powiat śląski|powiatu śląskiego]] nie użyto przymiotnika ''górny''. Z czasem zanikła w miejscowej ludności pamięć o kilkusetletniej przynależności obszaru tych księstw do Śląska, a przypominanie śląskiego pochodzenia tego rejonu kojarzyło się obecnej ludności negatywnie.
 
Od 1999 roku, podczas wprowadzania [[reforma administracyjna w Polsce (1999)|reformy administracyjnej]] mimo rządowych planów utworzenia jednego województwa górnośląskiego w granicach historycznych, na skutek [[Weto ustawodawcze|weta]] [[Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej|prezydenta]] [[Aleksander Kwaśniewski|Aleksandra Kwaśniewskiego]], podzielono polską część Górnego Śląska między dwa województwa: [[województwo opolskie|opolskie]] (większość) i [[województwo śląskie|śląskie]] (mniejszość)<ref>{{cytuj pismo|nazwisko=Paradowska|imię=Janina|tytuł=Wolne weto|url=http://archiwum.polityka.pl/art/wolne-weto,355733.html|czasopismo=Polityka|wydanie=2666|wolumin=32|strony=24–25|issn=0032-3500|data=2008-08-09}}</ref>.