Wojna polsko-bolszewicka: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 4138 bajtów ,  7 miesięcy temu
m
Prawie całe
(→‎Pobór do wojska: drobne techniczne)
Znacznik: wulgaryzmy lub nieodpowiednie słownictwo (filtr nadużyć)
m (Prawie całe)
Znacznik: Wycofane
|terytorium =
|przyczyna = sowieckie plany rozszerzenia rewolucji bolszewickiej poza Rosję, realizowanie przez Józefa Piłsudskiego planów [[Międzymorze (polityka)|Międzymorza]]
|wynik = taktyczne zwycięstwo [[II Rzeczpospolita|Polski]],<br />strategicznie nierozstrzygnięta,<br />[[Traktat ryski (1921)|traktat ryski]]
Wojna polsko-bolszewicka kojarzona jest zwykle z rokiem 1920, Bitwą Warszawską i zawartym w 1921 r. traktatem ryskim, ustalającym wschodnią granicę Rzeczypospolitej. Wydarzenia te były jednak poprzedzone walkami w 1918 i 1919 r.
|strona1 = {{państwo|POL|1918}}<br />{{państwo|UKR|1917}}<br />{{państwo|LVA|1920}}
|strona2 = {{państwo|RUS|1918}}<br />{{państwo|UKR|1919}}
|dowódca1 = {{flaga|POL|1918}} [[Józef Piłsudski]]<br />{{flaga|POL|1918}} [[Tadeusz Rozwadowski]]<br />{{flaga|POL|1918}} [[Stanisław Szeptycki]]<br />{{flaga|POL|1918}} [[Józef Haller]]<br />{{flaga|POL|1918}} [[Kazimierz Sosnkowski]]<br />{{flaga|POL|1918}} [[Stanisław Haller]]<br />{{flaga|POL|1918}} [[Władysław Sikorski]]<br />{{flaga|POL|1918}} [[Edward Śmigły-Rydz|Edward Rydz-Śmigły]]<br />{{flaga|UKR|1917}} [[Symon Petlura]]<br />{{flaga|UKR|1917}} [[Mychajło Omelianowicz-Pawlenko]]<br />{{flaga|BLR|1918}} [[Wacław Iwaszkiewicz-Rudoszański]]<br />{{flaga|RUS|1914}} [[Stanisław Bułak-Bałachowicz]]<br />{{flaga|RUS|1914}} [[Lew Boboszko]]
|dowódca2 = {{flaga|RUS|1918}} [[Lew Trocki]]<br />{{flaga|RUS|1918}} [[Siergiej Kamieniew]]<br />{{flaga|RUS|1918}} [[Michaił Tuchaczewski]]<br />{{flaga|RUS|1918}} [[Siemion Budionny]]<br />{{flaga|RUS|1918}} [[Aleksandr Jegorow]]<br />{{flaga|RUS|1918}} [[Józef Stalin]]<br />{{flaga|RUS|1918}} [[Gaja Gaj|Gaj Dimitriewicz Gaj]]<br />{{flaga|RUS|1918}} [[Nikołaj Sołłohub]]<br />{{flaga|RUS|1918}} [[August Kork]]<br />{{flaga|RUS|1918}} [[Aleksandr Szuwajew]]
|siły1 = [[Plik:Orzełek II RP.svg|20px]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojsko Polskie II RP]]<ref group=uwaga>[[14 czerwca]] 1919 roku [[Józef Piłsudski]] z inicjatywy [[Roman Dmowski|Romana Dmowskiego]] i [[Ignacy Jan Paderewski|Ignacego Jana Paderewskiego]] po zgodzie [[Conseil suprême de guerre allié|Rady Najwyższej]] podporządkował Armię Polską zwierzchnictwu marszałka [[Ferdinand Foch|Ferdynanda Focha]], Marek Orłowski, ''Generał Józef Haller 1873–1960'', Kraków 2007, s. 296.</ref><br />360 tys. wojska<br />738 tys. rezerwy<br />[[Plik:Coat of Arms of UNR-1.svg|20px]] [[Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowej]]<br />ok. 15,5 tys. wojska<br />[[3 Armia Rosyjska w Polsce]]<br />ok. 8,5 tys. wojska<br />[[Plik:Pahonia BNR.jpg|20px]] [[Białoruska Armia Narodowa]]
|siły2 = [[Plik:Red star.svg|20px]] [[Armia Czerwona]]<br />950 tys. wojska<br />5 mln rezerwy<br />w tym: 1 Brygada<br />[[Plik:ZUNR coa.svg|20px]] [[Czerwona Ukraińska Armia Halicka|Czerwonej Ukraińskiej Armii Halickiej]]<br />(ok. 1000 żołnierzy)<br />[[Litewsko-Białoruska Armia Radziecka]]
|straty1 = ok. 60 tys. zabitych
|straty2 = ok. 100–150 tys. zabitych
|kod mapy =
|współrzędne =
|commons = Category:Polish-Soviet War
}}
'''Wojna polsko-bolszewicka''' ('''wojna polsko-sowiecka''', '''wojna polsko-radziecka''', '''wojna polsko-rosyjska 1919–1921''') – [[wojna]] pomiędzy odrodzoną [[II Rzeczpospolita|Rzeczpospolitą Polską]] (II RP), a [[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka|Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką]] (RFSRR), dążącą do podboju europejskich państw i przekształcenia ich w [[Republika radziecka|republiki sowieckie]], zgodnie z [[Ideologia|ideologią]], [[Doktryna polityczna|doktryną polityczną]] i [[Program polityczny|programem politycznym]] [[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|Rosyjskiej Partii Komunistycznej (bolszewików) (RKP(b))]] i jej deklarowanymi celami politycznymi, określanymi jako „[[rewolucja]] z zewnątrz”<ref>[[Michaił Tuchaczewski]], ''Pochód za Wisłę'', Warszawa 1937, w: [[Józef Piłsudski]], ''Pisma zbiorowe'' t. 7. ''Rok 1920'' (aneks), [[Richard Pipes]], ''Rosja bolszewików'', wyd. polskie, Warszawa 2005, {{ISBN|83-89656-15-9}} (rozdział 4 – „Komunizm na eksport” i passim), [[Norman Davies]], ''Orzeł biały czerwona gwiazda. Wojna polsko-bolszewicka 1919–1920'', wyd. polskie, Kraków 1998, {{ISBN|83-7006-741-7}}, [[Tytus Komarnicki|Titus Komarnicki]], ''Rebirth of The Polish Republic'', London 1957, Wyd. Heinemann i inne.</ref>.
 
1918
We wrześniu 1920 [[Włodzimierz Lenin]] w czasie przemówienia na IX Konferencji [[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|Rosyjskiej Partii Komunistycznej (bolszewików)]] przedstawił główną według niego przyczynę wojny polsko-bolszewickiej: ''[stwierdziliśmy], że gdzieś pod Warszawą znajduje się nie centrum polskiego rządu burżuazyjnego i republiki kapitału, ale centrum całego współczesnego systemu imperialistycznego, oraz że okoliczności pozwalają nam wstrząsnąć tym systemem i prowadzić politykę nie w Polsce, ale w Niemczech i w Anglii. Tym samym stworzyliśmy w Niemczech i Anglii zupełnie nowy odcinek rewolucji proletariackiej, walczącej z ogólnoświatowym imperializmem….''<ref>Cyt. za [[Richard Pipes]], ''Rosja bolszewików'', Warszawa 2005, s. 192–193.</ref>
Styczeń
Pierwsze walki I Korpusu Polskiego w Rosji pod dowództwem gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego z bolszewikami i „czerwonymi partyzantami” na Białorusi.
 
3 lutego
Wojna przez cały okres trwania toczyła się równolegle w wymiarze militarnym i bardzo silnie zaakcentowanym wymiarze politycznym. Trwała w latach 1919–1920, a jej najważniejszymi epizodami militarnymi były: [[wyprawa kijowska (1920)|wyprawa kijowska]], [[Bitwa Warszawska]], [[kontruderzenie znad Wieprza]], [[bitwa pod Komarowem]] i [[bitwa nad Niemnem]].
Oddziały gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego zdobywają z rąk bolszewików miasto i twierdzę Bobrujsk. Opuszczają je dopiero po rozbrojeniu przez Niemców między majem a lipcem 1918 r.
 
31 grudnia
12 października 1920 delegacja [[Sejm Ustawodawczy (1919–1922)|Sejmu RP]] i [[Pierwszy rząd Wincentego Witosa|rządu]] Rzeczypospolitej oraz delegacja rządu [[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka|RFSRR]] zawarły w [[Ryga|Rydze]] [[Rozejm|zawieszenie broni]] (weszło w życie 18 października), a 18 marca 1921, również w Rydze, podpisany został pokojowy [[traktat ryski (1921)|traktat ryski]], który wytyczył granicę polsko-radziecką. Do [[Agresja ZSRR na Polskę|agresji ZSRR na Polskę]] (1939) traktat regulował stosunki pomiędzy II Rzecząpospolitą a RFSRR, a następnie (od 1922) z [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]].
Początek walk polskiej samoobrony w Wilnie z miejscowymi bolszewikami oczekującymi na wycofanie się Niemców i wkroczenie Armii Czerwonej.
 
 
1919
5 stycznia
Armia Czerwona zajęła Wilno.
 
14 lutego
Walki między siłami polskimi a bolszewickimi w Mostach nad Niemnem, przez część historyków uznawane za moment rozpoczęcia wojny.
 
5 marca
Wojska polskie zajęły Pińsk.
 
16 kwietnia
Początek ofensywy polskiej na Wileńszczyznę.
 
21 kwietnia
Po zaciętych trzydniowych walkach z Armią Czerwoną wojsko polskie zajęło Wilno.
 
22 kwietnia
Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wydał odezwę „Do Mieszkańców byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego”.
 
29 kwietnia
Sejm Ustawodawczy uchwalił włączenie ziemi wileńskiej do Polski.
 
18 maja
 
Początek polskiej ofensywy w Galicji Wschodniej.
 
24 maja
Umowa o współpracy wojskowej między rządem RP a Dyrektoriatem Ukraińskiej Republiki Ludowej.
 
25 czerwca
Rada Najwyższa Konferencji Pokojowej w Paryżu upoważniła Polskę do zorganizowania tymczasowej administracji wojskowej w Galicji Wschodniej po rzekę Zbrucz.
 
22 lipca
Rozpoczęły się tajne rokowania polsko-sowieckie w Białowieży (22–29 VII).
 
8 sierpnia
Wojska polskie zajęły Mińsk.
 
14 sierpnia
WP zajęło linię Wilno–Baranowicze–Sarny–Równe.
 
1 września
Układ o rozejmie i linii demarkacyjnej między Polską a Dyrektoriatem Ukraińskiej Republiki Ludowej.
 
10 września
WP zajęło Borysów.
 
21 listopada
Rada Najwyższa Konferencji Pokojowej w Paryżu przyznała Polsce 25-letni mandat nad Galicją Wschodnią pod nadzorem Ligi Narodów.
 
30 grudnia
Podpisane zostało polsko-łotewskie porozumienie wojskowe dotyczące wspólnej akcji zaczepnej przeciwko Armii Czerwonej w Łatgalii – dawnych Inflantach Polskich.
 
 
1920
styczeń
Zdobycie Dyneburga i jego okolic do linii rzeki Dźwina przez wojsko polskie.
 
Armia Czerwona rozpoczyna formowanie liczących 700 tys. żołnierzy sił nad Berezyną.
 
10 marca
Głównodowodzący sił zbrojnych Rosji Sowieckiej Siergiej Kamieniew zatwierdził plan uderzenia na Zachód przez Polskę.
 
21 kwietnia
W Warszawie rząd polski podpisał umowę sojuszniczą z Semenem Petlurą.
 
24 kwietnia
Podpisano konwencję wojskową między Polską a reprezentującym Ukraińską Republikę Ludową Semenem Petlurą, dotyczącą ścisłej współpracy militarnej w wojnie z Rosją Sowiecką.
 
25 kwietnia
Początek ofensywy wojsk polskich na Ukrainie, tzw. wyprawy kijowskiej.
 
7 maja
3 Armia dowodzona przez gen. Edwarda Rydza-Śmigłego zajęła Kijów.
 
14 maja
Front Zachodni pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego rozpoczął sowiecką ofensywę na Białorusi.
 
27 maja
Kontrofensywa Armii Czerwonej na Ukrainie.
 
10 czerwca
Armia dowodzona przez gen. Edwarda Rydza-Śmigłego opuściła Kijów i walcząc, wycofywała się w kierunku Żytomierza.
 
23 czerwca
Powołano rząd Władysława Grabskiego.
 
1 lipca
 
Sejm wobec zagrożenia sowieckiego powołał Radę Obrony Państwa. W jej skład weszli: Naczelnik Państwa (jako przewodniczący), marszałek Sejmu, 10 posłów wybranych przez Sejm, premier, 3 ministrów wybranych przez rząd oraz 3 przedstawicieli armii wybranych przez Naczelnego Wodza.
 
4 lipca
 
Generalna kontrofensywa Armii Czerwonej na Białorusi: w wyniku przerwania polskich linii obronnych nad Autą i Berezyną nastąpił odwrót wojsk polskich na całym froncie.
 
5 lipca
 
Rada Obrony Państwa wystosowała apel do obradującej w Spa konferencji Rady Najwyższej Ententy o udzielenie Polsce pomocy.
 
7 lipca
 
Rozpoczęto tworzenie Armii Ochotniczej. Generalnym Inspektorem Armii Ochotniczej został gen. Józef Haller.
 
9 lipca
 
WP opuściło Płoskirów.
 
10 lipca
 
W Spa podpisany został układ między państwami Ententy a Polską, która zobowiązała się do podjęcia rokowań i podpisania rozejmu z Rosją Sowiecką. Wojska polskie miały się cofnąć za tzw. linię Curzona, biegnącą wzdłuż Bugu.
 
Armia Czerwona zajęła Bobrujsk.
 
11 lipca
 
Armia Czerwona zajęła Mińsk.
 
12 lipca
 
Rząd litewski podpisał z Rosją Sowiecką traktat, który przewidywał przekazanie stronie litewskiej zajętego przez Armię Czerwoną Wilna. W zamian Litwa zgodziła się na przemarsz wojsk sowieckich przez jej terytorium.
 
14 lipca
 
Armia Czerwona zajęła Wilno.
 
15 lipca
 
Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę o reformie rolnej.
 
19 lipca
 
Armia Czerwona zajęła Grodno.
 
20 lipca
 
Głównodowodzący Armii Czerwonej Siergiej Kamieniew wydał dowództwom Frontu Zachodniego i Południowo-Zachodniego rozkaz wykonania decydującego uderzenia na Warszawę.
 
22 lipca
 
Gen. Tadeusz Jordan Rozwadowski objął funkcję szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.
 
23 lipca
 
Nowy rozkaz głównodowodzącego Armii Czerwonej Siergieja Kamieniewa: Front Zachodni ma uderzać na Warszawę, natomiast Front Południowo-Zachodni ma atakować Lwów.
 
24 lipca
 
Powstał Rząd Obrony Narodowej pod przewodnictwem Wincentego Witosa.
 
25 lipca
 
1 Armia Konna przerwała front polski pod Brodami i wyszła na przedpola Lwowa.
Do Warszawy przyjechała francusko-brytyjska misja wojskowo-polityczna. W jej składzie znaleźli się m.in. gen. Maxime Weygand oraz ambasador brytyjski w Berlinie lord Edgar Vincent d’Abernon.
 
27 lipca
 
Armia Czerwona zajęła Ossowiec.
 
28 lipca
 
Armia Czerwona zajęła Białystok.
 
29 lipca
 
Armia Czerwona zajęła Łomżę.
 
30 lipca
 
W Białymstoku utworzony został Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski. W jego skład weszli: Julian Marchlewski (przewodniczący), Edward Próchniak, Feliks Dzierżyński, Feliks Kon i Józef Unszlicht.
 
1 sierpnia
 
Armia Czerwona zdobyła Brześć nad Bugiem.
 
6 sierpnia
 
Utworzono złożony z trzech armii Front Środkowy pod dowództwem marszałka Józefa Piłsudskiego. Tego samego dni Piłsudski wydał rozkaz dotyczący uderzenia znad Wkry.
 
7 sierpnia
 
Początek przegrupowania wojsk polskich (7–12 VIII).
 
11 sierpnia
 
Wojska sowieckie dotarły do Wisły.
 
12 sierpnia
 
Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę na przedmoście Warszawy. Od północy wojska sowieckie nacierały na Płock, Toruń i Włocławek.
 
Do Skierniewic dotarło 80 wagonów amunicji z Węgier. W ciągu dwóch kolejnych dni 22 mln sztuk nabojów karabinowych znalazło się na froncie. W sumie z Węgier do Polski dotarło ok. 60 mln sztuk amunicji, 30 tys. karabinów, części do karabinów i kilkadziesiąt tysięcy sztuk pocisków artyleryjskich.
 
13 sierpnia
 
Walki o Radzymin, Ossów, Nieporęt, Okuniew.
 
Polski radiowywiad przechwycił depeszę nakazującą rozpoczęcie ataku na Warszawę. Informacja wpływa na decyzję o przyspieszeniu kontrofensyw znad Wkry i Wieprza. Polskie radiostacje rozpoczynają zakłócenia sowieckich radiostacji polowych.
 
Wieczorem na front pod Radzyminem dotarł ks. Ignacy Skorupka, kapelan 1. Batalionu 36. Pułku Piechoty Legii Akademickiej.
 
14 sierpnia
 
Rozpoczęcie działań zaczepnych znad Wkry 5. Armii gen. Władysława Sikorskiego.
 
Pod Ossowem, podczas udzielania ostatniej posługi ciężko rannemu żołnierzowi, zginął ks. Ignacy Skorupka.
 
15 sierpnia
 
Kontruderzenie oddziałów gen. Lucjana Żeligowskiego odbiło z rąk sowieckich Radzymin.
 
16 sierpnia
 
Początek polskiej kontrofensywy znad Wieprza.
 
W komunikacie Sztabu Generalnego opisano „bohaterską śmierć ks. kapelana Ignacego Skorupki [...], który w stule i z krzyżem w ręku przodował atakującym oddziałom”. Jego pogrzeb odbył się następnego dnia w kościele garnizonowym przy ul. Długiej w Warszawie.
 
19 sierpnia
 
Bitwa pod Zadwórzem na przedmieściach Lwowa.
 
Wojska polskie odzyskały Brześć.
 
20 sierpnia
 
Początek odwrotu Armii Czerwonej na Froncie Południowo-Zachodnim.
 
22–24 sierpnia
 
Wojska polskie odzyskały Łomżę i Białystok.
 
25 sierpnia
 
Wojska litewskie zajęły Wilno, po wycofaniu się z niego Armii Czerwonej.
 
30–31 sierpnia
 
W bitwie pod Komarowem polska kawaleria odniosła zwycięstwo nad sowiecką 1 Armią Konną.
 
1 września
 
Wojska polskie odzyskały Suwałki.
 
1–3 września
 
Walki polsko-litewskie w rejonie Suwałk, Sejn i Augustowa.
 
2 września
 
Przeniesienie polsko-sowieckich rozmów pokojowych z Mińska do Rygi.
 
10 września
 
Podczas narady sztabowej w Brześciu nad Bugiem Piłsudski przedstawia plan ofensywy nad Niemnem, której celem było ostateczne zniszczenie sił Tuchaczewskiego.
 
16 września
 
Polskie oddziały wkroczyły do Łucka i Równego.
 
Bitwa pod Dytiatynem nazywana polskimi Termopilami.
 
20 września
 
Początek zwycięskiej dla Wojska Polskiego bitwy nad Niemnem (20–28 IX).
 
21 września
 
Początek konferencji pokojowej w Rydze.
 
25 września
 
Wojsko polskie zajęło Grodno.
 
9 października
 
„Zbuntowana” dywizja gen. Lucjana Żeligowskiego zajęła Wilno.
 
15 października
 
Wojsko polskie zajęły Mińsk.
 
18 października
 
Zawieszenie broni: na całym froncie polsko-sowieckim wstrzymano działania wojenne.
 
14 listopada
 
Wręczenie buławy marszałkowskiej Józefowi Piłsudskiemu. Uroczystość odbyła się na placu Zamkowym w Warszawie.
 
17 grudnia
 
Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę o nadaniu ziemi zasłużonym żołnierzom WP na terenach odzyskanych dzięki zwycięstwu w wojnie z bolszewikami.
 
 
1921
18 marca
 
W Rydze podpisany został traktat pokojowy między Polską a sowieckimi republikami Rosji i Ukrainy.
 
== Nazwa ==