Kapizm: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 48 bajtów ,  1 miesiąc temu
m
(dodatkowe merytoryczne i redakcyjne; przypisy)
[[Plik:Waliszewski-Wyspa milosci.jpg|thumb|250px|Zygmunt Waliszewski – ''Wyspa miłości'', 1935]]
'''Kapizm''' ('''koloryzm''') – kierunek malarski, który wykształcił się i zdominował polską sztukę w drugiej dekadzie [[Historia Polski (1918–1939)|dwudziestolecia międzywojennego]]. Nazwa utworzona od skrótu K.P. oznaczającego (pierwotnie żartobliwie) Komitet Paryski, będący stowarzyszeniem pomocy dla studentów wyjeżdżających na studia malarskie do Francji, zawiązanym w 1923 roku pod patronatem [[Józef Pankiewicz|Józefa Pankiewicza]] na [[Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie|krakowskiej ASP]].
 
== Geneza ==
Zalążkiem tego ugrupowania polskich kolorystów była grupa studentów krakowskiej ASP (głównie z pracowni Józefa Pankiewicza), którzy zorganizowali „Komitet Paryski” w celu zbierania środków na wyjazd studyjny do Francji. Kilkumiesięczny pobyt zagraniczny po wyjeździe w 1924 roku rozciągnął się na okres wieloletni. W tym czasie w Paryżu oficjalnie powstała filia krakowskiej uczelni, nad którą opiekę w 1925 objął J. Pankiewicz, dzięki swym wcześniejszym znajomościom (m.in. przyjaźni z [[Pierre Bonnard|P. Bonnardem]]) zapewniający uczniom czynny kontakt z miejscowym środowiskiem artystycznym. Młodzi malarze zakończyli tam studia i uzyskali dyplomy; większość z nich w latach 1930-19311930–1931 powróciła do kraju, zajmując się popularyzacją swego malarstwa na gruncie rodzimym<ref>''Od Maneta do Pollocka. Słownik malarstwa nowoczesnego'', dz. cyt., s. 172, 264.</ref>. W swej dalszej działalności objęci zostali wpływowym patronatem oraz mecenatem, częściowo też ze strony arystokracji i ziemiaństwa. M.in. miejscem oparcia dla artystów stały się dwory Mycielskich w Wiśniowej, Mańkowskich w Rudkach oraz Potockich w Krzeszowicach<ref name=Historia-383>''Historia malarstwa polskiego'', dz. cyt., s. 383.</ref>.
 
== Cechy malarstwa ==
[[Plik:Zygmunt Waliszewski - Uczta u Benvenuta Celliniego tzw. renesansowa.jpg|thumb|250px|Zygmunt Waliszewski – ''Uczta renesansowa'', 1933]]
Podstawowe założenia koloryzmu zostały ukształtowane pod wpływem francuskich [[postimpresjonizm|postimpresjonistów]] (głównie [[Paul Cézanne|Cézanne’a]] i Bonnarda), czemu towarzyszyły inspiracje [[barok]]owym malarstwem weneckim<ref>''Wielka encyklopedia PWN'', t. 13, s. 250.</ref>. Artyści wykształcili sposób malowania na gruncie koncepcji malarskiej wraz z operowaniem zarówno kolorem, który tworzył kompozycję, przestrzeń i światło, jak i fakturą. Akcentowanie go w kompozycji osłabiało znaczenie formy, gdyż według własnego sformułowania kapiści „kształtowali formę kolorem”; był on ważniejszy od konstrukcji, miał też decydować o nastroju całego przedstawienia. W tym celu posługiwali się wielobarwną fakturą, odtwarzając rzeczywistość jako zagęszczoną materię rozedrganych plam barwnych. Zasadniczo unikali czerni, za to z upodobaniem operowali barwami ciepłymi (czerwień, żółć, oranż), zaznaczając cienie chłodnymi (zieleń, błękit). Stosowali jasne kolory, rozjaśnione bielą, często nakładane drobnymi plamkami, lecz w efekcie tworzące jednolitą materię malarską. Wprowadzając w nią kontrast, osiągali „dźwięczność koloru”" i uprawiali „gry barwne”, które J. Czapski wyjaśniał tak: „Płaszczyzna gładka w zestawieniu z jaśniejszą plamą ciemnieje, przy ciemnej jaśnieje, płaszczyzna szara w zestawieniu z czerwoną zielenieje itp. Na tym polega gra barwna.”<ref>''Historia malarstwa polskiego'', dz. cyt., s. 384.</ref>.
 
Skupiając się na kwestiach czysto malarskich, w zakresie tematyki kapiści odrzucali treści literackie i historyczno-anegdotyczne z jakąkolwiek symboliką czy odwołaniami do literatury. Negując wartość malarstwa historycznego i symbolicznego wykorzystującego artystyczną iluzję, nie zajmowali się przekazem w swych obrazach, które pozbawione aluzji i dwuznaczności, miały być bezpośrednie i czytelne. Dlatego sięgali do tematyki niezwykle prostej, jaką stanowiły pejzaże (często niezbyt malownicze), martwe natury (często bukiety kwiatów), portrety (częściej kobiece) oraz sceny figuralne we wnętrzach. Konkludując powyższe, J. Cybis stwierdzał w artystycznym credo, iż obraz ma być jedynie kreacją plastyczną, realizacją malarskiego piękna, bez uwzględniania treści ideowej, myślowej, gdyż chodzi tylko o „kwalitet”, a nie poszukiwanie treści<ref>''Historia malarstwa polskiego'', dz. cyt., s. 386.</ref>.
 
== Ugrupowanie ==
[[Plik:Komitet Paryski (1925).jpg|thumb|250px|Członkowie grupy KP w 1925 r.; widoczni m.in. Hanna Rudzka i Jan Cybis, Józef Czapski, Artur Nacht, Zygmunt Waliszewski, Piotr Potworowski, Józef Jarema]]
Do Paryża we wrześniu 1924 wyjechali: Jan Cybis, Józef Czapski, [[Seweryn Boraczok]], Artur Nacht-Samborski, Tadeusz Piotr Potworowski, Hanna Rudzka-Cybisowa, [[Janina Przecławska]], [[Janusz Strzałecki]], [[Marian Szczyrbuła]], Zygmunt Waliszewski. Dołączyli do nich: rzeźbiarz [[Jacek Puget]], [[Dorota Seydenmann|Dorota Seydenmannowa]]owa i [[Stanisław Szczepański (malarz)|Stanisław Szczepański]]<ref>'' name=Historia-383 malarstwa polskiego'', dz. cyt., s. 383.</ref>, później też [[Jerzy Wolff]], [[Józef Krzyżański]], [[Eugeniusz Geppert]], [[Czesław Rzepiński]].
 
Pierwsza ekspozycja ich prac odbyła się w roku 1930 w paryskiej Galerie Zak, w następnym wystawiali swe obrazy w Genewie (Galerie Moos). W tym samym roku zorganizowali wystawę w Warszawie. Ostatnia oficjalna prezentacja dorobku twórczego miała miejsce w 1934 w warszawskim [[Instytut Propagandy Sztuki|Instytucie Propagandy Sztuki]]. Swe artystyczne założenia i poglądy przedstawiali na łamach czasopisma „[[Głos Plastyków]]”<ref>''Wielka encyklopedia PWN''. T. 13, s. 250.</ref>, gdzie m.in. stwierdzali:
{{Cytat
|treść = ''Dzieło sztuki istnieje samo w sobie. Malując z natury chcemy stworzyć płótno, by odpowiadało naszemu przeżyciu malarskiemu wobec natury, więc nie żeby było dokumentem podobieństwa, ale żeby dało grę stosunków i działań plastycznych, na których koncepcję nas ta natura naprowadza. Płótno powinno być rozstrzygnięte po malarsku.''
}}
Prowadzili też działalność publicystyczną (Czapski, Cybis, Jarema, Szczepański, Potworowski), wyrażającą się w żartobliwej opinii, że „co drugi kapista pisze, a co trzeci maluje”; podejmowali nawet eksperymenty teatralne (Jarema)<ref>''Historia malarstwa polskiego'', dz. cyt., s. 384.</ref>.
[[Plik:Dorota Seydenmann Słoneczniki.jpg|thumb|250px|Dorota Seydenmann – ''Słoneczniki'', przed 1939]]
[[Plik:Peter Potworowski, Black Cow, 1954.jpg|thumb|250px|Piotr Potworowski – ''Czarna krowa'', 1954]]
Do najważniejszych przedstawicieli tego kierunku należą:
* [[Jan Cybis]]
* [[Zygmunt Waliszewski]]
 
Z kapizmem okresowo związani byli także członkowie powstałej później krakowskiej grupy [[Zrzeszenie Artystów Plastyków Zwornik|Zwornik]] o orientacji kolorystycznej, tacy jak [[Zbigniew Pronaszko]], [[Jerzy Fedkowicz]], Jerzy Wolff czy [[Henryk Gotlib]].
 
== Wkład i znaczenie ==
Do polskiej kultury artystycznej kapiści wnieśli silne wpływy francuskiego [[postimpresjonizm]]u, mimo iż ówczesna awangarda zajęła stanowisko krytyczne wobec ich twórczości. Przy biernym, nazbyt powierzchownym stosunku do natury zarzucano im kształtowanie nowego [[akademizm]]u. Niektórzy z twórców (Waliszewski, Czapski, Potworowski czy Wolff) z biegiem czasu wykształcili styl indywidualny, odstający od programowych założeń grupy. Najsilniejszą osobowością i głównym ideologiem polskiego koloryzmu był Jan Cybis, żartobliwie zwany Janem Kapistą, którego cechowało malarstwo o silnej fakturze, dającej efekt wielobarwnego reliefu. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] kapiści zajęli stanowiska wykładowców na uczelniach artystycznych. W malarstwie polskim przyczynili się do ugruntowania wysokiej kultury plastycznej<ref>''Od Maneta do Pollocka. Słownik malarstwa nowoczesnego'', dz. cyt., s. 172.</ref>, dzięki nim nastąpiła też w artyzmie dominacja koloru, rzutująca na inne kierunki ([[formizm]], [[futuryzm]], [[prymitywizm (malarstwo)|prymitywizm]]). Wywarli również istotny wpływ na odejście od tak mocno ugruntowanego w Polsce malarstwa historycznego i symbolicznego<ref>''Historia malarstwa polskiego'', dz. cyt., s. 391.</ref>.
 
== Przypisy ==
 
== Bibliografia ==
* [[Stefania Krzysztofowicz-Kozakowska]], [[Franciszek Stolot]]: ''Historia malarstwa polskiego''. Kraków: Wydawnictwo R. Kluszczyński, 2000, {{ISBN|83-88080-44-X}}.
* ''Od Maneta do Pollocka. Słownik malarstwa nowoczesnego''. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1995, {{ISBN|83-213-3760-0}}.
* ''Wielka encyklopedia PWN''. T. 13. Warszawa: [[Wydawnictwo Naukowe PWN]], 2003
* ''Leksykon malarstwa''. Warszawa: Muza SA, 1992, {{ISBN|8370790763}}.
 
=== Literatura dodatkowa ===
* Magdalena Czapska-Michalik: ''Kapiści''. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2007, {{ISBN|8374772174}}.
* B. Wojciechowska: "K„K.P." (Komitet Polski). W: [[Aleksander Wojciechowski (historyk sztuki)|Aleksander Wojciechowski]] (red.): ''Polskie życie artystyczne 1915-1945''. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1974
 
[[Kategoria:Kapizm]]
15 962

edycje