Mogielica: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 175 bajtów ,  1 miesiąc temu
przypisy na koniec, drobne redakcyjne
(+info o zamknięciu wieży, z podaniem źródeł)
(przypisy na koniec, drobne redakcyjne)
{{Inne znaczenia|szczytu|[[Mogielica (ujednoznacznienie)|inne znaczenia hasła Mogielica]]}}
{{Góra infobox
|nazwa = Mogielica
|nazwa oryginalna =
|grafika = Mogielica a12.jpg
|opis grafiki = Mogielica – widok z przełęczy między [[Kiczora (Beskid Wyspowy)|Kiczorą]] a [[Kiczorka (Beskid Wyspowy)|Kiczorką]] w [[Półrzeczki|Półrzeczkach]]
|państwo = POL
|położenie =
|pasmo = [[Beskid Wyspowy]]
|wysokość = 1170
|kod mapy = Gorce
|wybitność = 421
|współrzędne = 49°39′18.7″N 20°16′36.1″E
|commons = Category:Mogielica
}}
[[Plik:Mogielica wieża 2.jpg|mały|242px|Wieża widokowa na szczycie]]
[[Plik:Stumorgi 3.jpg|mały|242px|Widok z Polany Stumorgi na wierzchołek Mogielicy]]
[[Plik:Mogielica a1.jpg|mały|242px|Zbójnicki Stół pod szczytem na północnej grani]]
'''Mogielica''' – najwyższy szczyt [[Beskid Wyspowy|Beskidu Wyspowego]] (1170,2 m)<ref name=geoportal>{{cytujgeo stronę|url=http://mapy.geoportal.gov.pl/imap/|tytuł=Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna|data dostępu=2015-04-01}}</ref>. Wierzchołkowa część masywu Mogielicy jest nazywana przez miejscową ludność Kopą, ze względu na charakterystyczny kształt. W starszej literaturze można spotkać błędną nazwę „Mogielnica”. Z punktów widokowych, na szczycie i na polanach, rozpościerają się szerokie widoki na Beskid Wyspowy, [[Beskid Sądecki]], [[Pieniny]], [[Gorce]], [[Tatry]]<ref name=Gacek>{{Cytujga książkę |nazwisko=Gacek |imię=Dariusz | tytuł=Beskid Wyspowy |rok=2012 |wydawca= Oficyna Wydawnicza „Rewasz” |miejsce=Pruszków |isbn= 978-83-62460-25-0}}</ref>.
 
== Topografia ==
Masyw Mogielicy wznosi się na obszarze trzech gmin: [[Dobra (gmina w województwie małopolskim)|Dobra]], [[Słopnice (gmina)|Słopnice]] i [[Kamienica (gmina)|Kamienica]]. [[Deniwelacja|Deniwelacje]] względem dna dolin leżących u jej podnóża sięgają 760 m<ref name=Compassgeo />. Nie jest typowym wzniesieniem Beskidu Wyspowego, gdyż w różnych kierunkach odchodzą od niego długie boczne grzbiety. Najdłuższy odchodzi w południowym kierunku i poprzez wzniesienia [[Krzystonów|Krzystonowa]] i [[Jasień (Beskid Wyspowy)|Jasienia]] ciągnie się aż do [[Przysłop Lubomierski|przełęczy Przysłop]]. W grzbiecie tym jest jednak dość głęboką przełęcz (pomiędzy Mogielicą a Małym Krzystonowem), przez którą prowadzi dobra, lecz zamknięta dla ruchu pojazdów droga leśna z [[Półrzeczki|Półrzeczek]] do [[Szczawa (wieś)|Szczawy]]. Długi grzbiet tworzy też Mogielica poprzez [[Zapowiednica|Zapowiednicę]] do [[Przełęcz Słopnicka|Przełęczy Słopnickiej]]. Liczne potoki spływające z Mogielicy zasilają rzeki: [[Słopniczanka|Słopniczankę]], [[Łososina (rzeka)|Łososinę]], [[Kamienica (lewy dopływ Dunajca)|Kamienicę Gorczańską]]<ref name=Compass>{{Cytujcomp książkę |tytuł=Beskid Wyspowy 1:50&nbsp;000. Mapa turystyczna|miejsce=Kraków |rok=2006 |wydawca=Wyd. Compass |isbn= 83-89165-86-4}}</ref>.
 
== Przyroda ==
Rozległy masyw Mogielicy jest zalesionyporośnięty lasem. Są to głównie lasy świerkowo-jodłowe i [[Żyzna buczyna karpacka|buczyna karpacka]], wierzchołkowe partie zaś porasta skarlały las świerkowy. Ten las świerkowy to jedyny w całym Beskidzie Wyspowym fragment [[regiel górny|regla górnego]]<ref name=przyroda>{{Cytuj stronę |url=http://web.archive.org/web/20141017102839/http://www.pzwl.republika.pl/wyciag_mogielica.htm |tytuł=Przyroda ziem Wielicko-Limanowskich|data dostępu =2010-8-16}}</ref>. Wielki kompleks leśny stanowi ostoję wielu rzadkich zwierząt. Z większych ssaków występują tu: [[borsuk europejski]], [[popielica szara]], [[wydra europejska]], [[jeleń szlachetny|jeleń]], [[sarna]], [[Dzik euroazjatycki|dzik]], [[ryś euroazjatycki]], okresowo pojawiają się [[wilk szary|wilki]]<ref name=przyroda/>. Z rzadszych płazów występuje [[kumak górski]], [[traszka górska]] i [[traszka karpacka|karpacka]]<ref name=przyroda/>. Kompleksowe badania trwające od 2001 potwierdziły występowanie tutaj aż 105 gatunków ptaków lęgowych, w tym tak rzadkich, jak: [[Głuszec zwyczajny|głuszec]], [[orlik krzykliwy]], [[Cietrzew zwyczajny|cietrzew]], [[puszczyk uralski]], [[Włochatka zwyczajna|włochatka]], [[Sóweczka zwyczajna|sóweczka]], [[Puchacz zwyczajny|puchacz]], dzięcioły [[dzięcioł białogrzbiety|białogrzbiety]] i [[dzięcioł trójpalczasty|trójpalczasty]], [[siwerniak]], [[Czeczotka zwyczajna|czeczotka]]<ref name=przyroda/>. Dla większości z nich Mogielica jest jedyną ostoją w całym Beskidzie Wyspowym<ref name=przyrodaprzyr />.
 
Form skalnych jest niewiele. Z rzadka spotkać można niewielkie ostańce skalne i szczeliny skalne. Na północnej grani jest ambona skalna zwana [[Zbójnicki Stół|Zbójnickim Stołem]], na południowo-wschodnim grzbiecie opadającym do Przełęczy Słopnickiej, przy zielonym szlaku turystycznym znajduje się szereg zwietrzałych skał, natomiast na stromym południowym stoku opadającym od metalowego krzyża na polanę Stumorgi jest skalne rumowisko<ref name=Gacekga />.
 
25 lutego 2011 na szczycie Mogielicy oraz na jej północnych stokach utworzono [[rezerwat przyrody Mogielica]] o powierzchni 50,44 ha wraz z [[otulina (ochrona przyrody)|otuliną]] o powierzchni 90,69 ha. Głównym celem rezerwatu jest ochrona głuszca i jego biotopu oraz innych rzadkich gatunków ptaków, ich siedlisk przyrodniczych, a także form skalnych<ref>{{Cytuj stronę |url= http://limanowa.krakow.lasy.gov.pl/main.php?muid=10&mid=52&akID=5692 |tytuł= Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krakowie|data dostępu name=lim 2011-04-17}}</ref>.
 
== Polany ==
{{osobny artykuł|Stumorgi|Wyśnikówka}}
W masywie Mogielicy znajdowało się kilkanaście polan. Największa z polan to położona na południowo-zachodnim grzbiecie poniżej szczytu widokowa polana zwana [[Stumorgi]], Polaną Stumorgową lub Halą Stumorgową. Nazwa hali Stumorgi pochodzi od dawnej jednostki powierzchni – [[morga|mórg]] (ok. 0,5 ha). W istocie hala miała powierzchnię większą niż 50 ha. Dawniej funkcjonowała tu wielka [[hala (pasterstwo)|hala pasterska]], stały na niej [[szałas]]y i mieszkańcy Jurkowa wypasali tu ogromne stada owiec. Obecnie, po zaprzestaniu wypasu, polana stopniowo zarasta, a jej powierzchnia uległa już zmniejszeniu. Na północnym grzbiecie znajduje się dużo mniejsza, lecz bardzo widokowa polana [[Wyśnikówka]], stanowiąca charakterystyczny, rozpoznawalny z daleka element sylwetki Mogielicy<ref name=Gacekga />. Na przedłużeniu tego grzbietu w północno-zachodnim kierunku (przy niebieskim [[Szlak turystyczny|szlaku]]) znajduje się druga co do wielkości polana o nazwie [[Polana Cyrla|Cyrla]]<ref name=Compasscomp />. Na polanie tej nadal prowadzi się [[koszar]]owy wypas owiec. Z wszystkich tych polan roztaczają się szerokie widoki. Turyści wędrujący od [[przełęcz Rydza-Śmigłego|przełęczy Rydza Śmigłego]] w dolnej części podejścia przechodzą przez polany [[Mocurka]] i [[Bajorzyska]]. Inne polany znajdują się poza szlakami turystycznymi lub już zarosły lasem<ref name=geoportalgeo />.
 
Po załamaniu się [[pasterstwo w Karpatach|pasterstwa]] (z przyczyn ekonomicznych), polany ze szkodą dla walorów turystycznych i [[różnorodność biologiczna|różnorodności biologicznej]] stopniowo zarastają w wyniku naturalnej [[sukcesja ekologiczna|sukcesji ekologicznej]]. Obserwować można stopniową zmianę zespołów roślinności (w miejsce niskiej roślinności zielnej wchodzą [[ziołorośla]], [[Borówczysko|borówczyska]], zarośla [[Malina właściwa|malin]]). Ostatecznym efektem takiej sukcesji (zespołem [[klimaks]]owym) w warunkach Beskidów zawsze jest las<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Weiner| imię = January| tytuł = Życie i ewolucja biosfery| wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN| miejsce = Warszawa| rok = 2006| strony = | isbn name=wei 83-01-14174-3}}</ref>.
 
== Historia ==
Pierwsze wzmianki o szczycie mamy już z XV wieku. W spisach dóbr królewskich można przeczytać ''Tam„Tam też wznoszą się piękne Gorcze, zakończone Mogielicą, widną z KrakowaKrakowa”''<ref>{{cytuj książkę|autor name=gp Praca zbiorowa |tytuł= Góry Polski |miejsce=Warszawa. Kraków |rok=2006 |wydawca=Wyd. Kluszczyński|isbn = 83-7447-041-0}}</ref>.
Dawniej na szczycie Mogielicy stała drewniana [[wieża triangulacyjna]] (przez miejscowych zwana ''patrią''), wznosząca się wysoko ponad koronami drzew. Pod nią oddział PTTK z [[Limanowa|Limanowej]] umieścił specjalną metalową skrzynkę z pamiątkowymi zeszytami, do których mogli wpisywać się zdobywcy szczytu<ref name=Wielekwiel />. Wieża ta była kapitalnym punktem widokowym (oczywiście tylko dla odpornych na ekspozycję, wspinaczka trzema długimi, nieosłoniętymi drewnianymi drabinami i pobyt na odkrytym tarasie wymagał pewnej odwagi). Niestety zbutwiała z czasem i w [[1980]] r. zawaliła się. W sierpniu 2008 roku oddano do użytku nową, 20-metrowej wysokości [[Wieża widokowa na Mogielicy|wieżę widokową]] udostępnioną bezpłatnie turystom. Z powodu złego stanu technicznego wieżę zamknięto jesienią 2020 r.<ref>{{Cytuj |tytuł name=w1 Wieża widokowa na Mogielicy została zamknięta. Dużo turystów na szlakach |data dostępu = 2021-10-10 |opublikowany = Limanowa.in |url = https://limanowa.in/aktualnosci/wieza-widokowa-na-mogielicy-zostala-zamknieta-duzo-turystow-na-szlakach/48804}}</ref>; w planach jest postawienie nowej<ref>{{Cytuj |autor name=w2 Agnieszka Michalik |tytuł = Kolejna wieża widokowa na Sądecczyźnie do remontu. Zamiast drewna będzie stal |data = 2021-07-10 |data dostępu = 2021-10-10 |opublikowany = Sądeczanin.info |url = https://sadeczanin.info/gospodarka/kolejna-wieza-widokowa-na-sadecczyznie-do-remontu-zamiast-drewna-bedzie-stal |język = pl}}</ref>.
 
Kilkadziesiąt metrów na południowy wschód od wierzchołka znajduje się niewielki, metalowy, pamiątkowy krzyż poświęcony [[Jan Paweł II|Janowi Pawłowi II]], który – zanim został papieżem – kilkakrotnie tędy wędrował. Na krzyżu jest tabliczka z jego słowami: ''Wobec„Wobec piękna gór czuję, że On jest... i wtedy zaczynam się modlićmodlić”''. Według ludowych przekazów z miejsca tego zrzucano w dawnych czasach zwłoki samobójców<ref name=Ckwa /> (w owych czasach Kościół zabraniał ich chowania na poświęconym cmentarzu). Niewielka polanka przy krzyżu jest dobrym punktem widokowym.
 
W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] Hala Stumorgowa wykorzystywana była jako miejsce zrzutów z samolotów alianckich dla działającej w okolicach partyzantki<ref name=B>{{cytujmat książkę|imię=Andrzej |nazwisko=Matuszczyk |tytuł= Beskid Wyspowy. Część zachodnia |miejsce=Warszawa. Kraków |rok=1986 |wydawca=Wyd. PTTK |isbn = 83-7005-104-9}}</ref>. Przy zielonym szlaku w dolnej części Mogielicy, na niewielkiej polance na „Wyrębiskach” jest krzyż, przy którym odbywały się msze partyzanckie. Na północnych zboczach Mogielicy (od strony [[Słopnice|Słopnic]]) 28 stycznia [[1944]] rozbił się podczas lotu ćwiczebnego samolot niemiecki [[Heinkel He 111|He 111 H]], G1+NS z 8./KG 55<ref name=C>{{Cytujkwa stronę |url=http://www.wgorach.iap.pl/index.html?id=22427&location=f&msg=1 |tytuł=Kwartalnik turystyczny „W górach”|data dostępu = 2010-08-16}}</ref>. Pięcioosobowa załoga (Gutschmidt, Zogeiser, Meinert, Kohls, Müller) zginęła i jest pochowana na cmentarzu wojskowym w Krakowie<ref>Dane zname=vol Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V.</ref>.
 
== Legendy ==
Z Mogielicą związane jest wiele legend. Według jednej z nich Mogielica była żoną wielkoluda Łopienia, oddzieloną od małżonka [[przełęcz Rydza-Śmigłego|Przełęczą Rydza Śmigłego]]. Według innej na znajdującym się pod jej szczytem po zachodniej stronie dużym głazie zwanym Zbójnickim Stołem zbójnicy liczyli zdobyte pieniądze, które następnie ukryli w jaskini zwanej [[Marszałkowa Studnia|Marszałkową Studnią]] na polanie Poręba<ref name=Wielek>{{Cytuj książkę| nazwisko= Wielek | imię=Jan |tytuł= Limanowa i okolice |miejsce=Warszawa |data=1977 |wydawca=Wyd. Sport i Turystyka|isbn= 83-217-2609-7}}</ref>. Na kociołku z tymi pieniędzmi położone są dwie strzelby<ref name=Wielekwiel />. Legendy mają swoje podłoże historyczne – w XVIII wieku ukrywał się na Mogielicy znany beskidzki zbójnik [[Józef Baczyński]] wraz ze swoim kompanem Świstakiem (od niego pochodzi nazwa jednego z leżących pod Mogielicą przysiółków Słopnic – „Do Świstaka”)<ref name=Cmat />. Podobno zrabowane przez niego skarby znajdują się zakopane w lesie Mogielicy, a przez kilka lat strzegła ich kochanka Baczyńskiego<ref name=Wielek/>. Inne jeszcze z ludowych podań lokalizuje ukryty zbójnicki skarb na polanie Brzostek pod Przysłopkiem<ref name=Wielekwiel />.
 
== Turystyka i rekreacja ==
Od dawna Mogielica była celem wycieczek turystycznych. W kronikach szkoły podstawowej w [[Słopnice|Słopnicach]] są notatki, że w 1934 i w innych latach dzieci z nauczycielami obchodziły na jej szczycie „Święto Lasu”<ref name=Cmat />. Mogielica należy do [[Korona Gór Polski|Korony Gór Polski]]. Od dawna rozważa się też wybudowanie schroniska górskiego. Na szczycie Mogielicy od wielu już lat organizowany jest w sierpniu (w przedostatnią niedzielę) coroczny „Złaz turystyczny – Mogielica”. Jego organizatorami są gminy, na których terenie leży ten szczyt, a więc Dobra, Słopnice, Kamienica, a także starostwo [[Limanowa|Limanowej]]. Jest możliwość uprawiania turystyki konnej (stadnina koni jest w [[Chyszówki|Chyszówkach]]) oraz narciarskiej<ref name=przyrodaprzyr />. Popularność szczytu wzrosła od czasu wybudowania na nim [[Wieża widokowa na Mogielicy|wieży widokowej]]<ref>{{Cytuj stronę |urlname=http://www.slopnice.pl/pl/16303/0/Atrakcje_Turystyczne.htmlat |tytuł=Atrakcje turystyczne gminy Słopnice|data dostępu =2010-08-16}}</ref>.
 
Dzięki unikalnemu mikroklimatowi (pokrywa śnieżna utrzymuje się bardzo długo) w masywie góry utworzono Trasę Narciarstwa Biegowego Mogielica. Jest to najwyżej położony i najdłuższy tego typu obiekt w Małopolsce. Obecnie trasa ma 23 km i przebiega szerokimi drogami leśnymi wokół Mogielicy i wciąż jest rozbudowywana<ref>{{Cytuj | urlname=http://www.limanowa.in/wydarzenia/news;powstana-kolejne-km-trasy-biegowej,8044.html | tytuł=Powstaną kolejne km trasy biegowej &#124; Limanowa.in – limanowski portal informacyjny<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=limanowa.in | język=pl | data dostępu=2017-11-25}}</ref>.
 
<br />
 
== Szlaki turystyki pieszej ==
Mogielica jest ważnym węzłem szlaków turystycznych<ref name=Compasscomp />:
: {{szlak|zielony}} – zielony z [[Przełęcz Ostra-Cichoń|przełęczy Ostrej]] przez [[Cichoń]], [[Przełęcz Słopnicka|Przełęcz Słopnicką]], szczyt Mogielicy (3:15&nbsp;h, ↓&nbsp;2:20&nbsp;h), [[Przełęcz Rydza-Śmigłego]], Łopień do [[Dobra (województwo małopolskie)|Dobrej]] (z Mogielicy 4&nbsp;h, ↑&nbsp;4:45&nbsp;h),
: {{szlak|niebieski}} – niebieski z [[Jurków (powiat limanowski)|Jurkowa]] przez szczyt Mogielicy 2:45&nbsp;h, ↓&nbsp;2&nbsp;h)<!-- SPRAWDŹ TO MIEJSCE! (NIESPAROWANE NAWIASY OKRĄGŁE) -->, Stumorgową Halę, przełęcz między Mogielicą a Krzystonowem do [[Szczawa (wieś)|Szczawy]] (z Mogielicy 3:30&nbsp;h, ↑&nbsp;4:50&nbsp;h),
: {{szlak|żółty}} – żółty z [[Tymbark]]u, północnym podnóżem Łopienia, przez Zaświercze, szczyt Mogielicy (5&nbsp;h, ↓&nbsp;4&nbsp;h), Stumorgową Halę, Krzystonów, Jasień na [[Przysłop Lubomierski|przełęcz Przysłop]] (z Mogielicy 3:20&nbsp;h, ↑&nbsp;4.20&nbsp;h).
: [[Szlak Papieski|szlak papieski]] – z Limanowej przez [[Skiełek]], [[Ostra (Pasmo Ostrej)|Ostrą]], Cichoń, Przełęcz Słopnicką, Mogielicę, przełęcz Rydza Śmigłego, Jurków.
{{Duża grafika|MogielicaPanorama360.jpg|10000px|Opisana panorama 360 stopni z wieży widokowej na Mogielicy}}
 
== Linki zewnętrzne ==
[https://travelovelove.pl/mogielica-z-przeleczy-rydza-smiglego-zielony-szlak/ Mogielica szlakiem z przełęczy Rydza Śmigłego] (pol.)
== Przypisy ==
<references responsive>
{{Przypisy}}
<ref name=at>{{Cytuj stronę |url = http://www.slopnice.pl/pl/16303/0/Atrakcje_Turystyczne.html |tytuł = Atrakcje turystyczne gminy Słopnice |data dostępu = 2010-08-16}}</ref>
<ref name=comp>{{Cytuj |tytuł = Beskid Wyspowy 1: 50000. Mapa turystyczna |miejsce = Kraków |wydawca = Compass |data = 2006 |isbn = 83-89165-86-4}}</ref>
<ref name=ga>{{Cytuj |autor = Gacek Dariusz |tytuł = Beskid Wyspowy |data = 2012 |wydawca = Oficyna Wydawnicza „Rewasz” |miejsce = Pruszków |isbn = 978-83-62460-25-0}}</ref>
<ref name=geo>{{cytuj |url = http://mapy.geoportal.gov.pl/imap/ |tytuł = Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna |data dostępu = 2021-11-27}}</ref>
<ref name=gp>{{cytuj książkę |autor = Praca zbiorowa |tytuł = Góry Polski |miejsce = Warszawa. Kraków |rok = 2006 |wydawca = Wyd. Kluszczyński |isbn = 83-7447-041-0}}</ref>
<ref name=kwa>{{Cytuj stronę |url = http://www.wgorach.iap.pl/index.html?id=22427&location=f&msg=1 |tytuł = Kwartalnik turystyczny „W górach” |data dostępu = 2010-08-16}}</ref>
<ref name=lim>{{Cytuj |url = http://limanowa.krakow.lasy.gov.pl/main.php?muid=10&mid=52&akID=5692 |tytuł = Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krakowie |data dostępu = 2011-04-17}}</ref>
<ref name=mat>{{Cytuj |autor = [[Andrzej Matuszczyk]] |tytuł = Beskid Wyspowy. Część zachodnia |miejsce = Warszawa. Kraków |data = 1986 |wydawca = Wyd. PTTK „Kraj” |isbn = 83-7005-104-9}}</ref>
<ref name=przyr>{{Cytuj |url = http://web.archive.org/web/20141017102839/http://www.pzwl.republika.pl/wyciag_mogielica.htm |tytuł = Przyroda ziem wielicko-limanowskich |data dostępu = 2010-08-16}}</ref>
<ref name=trasy>{{Cytuj |url = http://www.limanowa.in/wydarzenia/news;powstana-kolejne-km-trasy-biegowej,8044.html |tytuł = Powstaną kolejne km trasy biegowej &#124; Limanowa.in – limanowski portal informacyjny<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> |opublikowany = limanowa.in |język = pl |data dostępu = 2017-11-25}}</ref>
<ref name=vol>Dane z Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V.</ref>
<ref name=w1>{{Cytuj |tytuł = Wieża widokowa na Mogielicy została zamknięta. Dużo turystów na szlakach |data dostępu = 2021-10-10 |opublikowany = Limanowa.in |url = https://limanowa.in/aktualnosci/wieza-widokowa-na-mogielicy-zostala-zamknieta-duzo-turystow-na-szlakach/48804}}</ref>
<ref name=w2>{{Cytuj |autor = Agnieszka Michalik |tytuł = Kolejna wieża widokowa na Sądecczyźnie do remontu. Zamiast drewna będzie stal |data = 2021-07-10 |data dostępu = 2021-10-10 |opublikowany = Sądeczanin.info |url = https://sadeczanin.info/gospodarka/kolejna-wieza-widokowa-na-sadecczyznie-do-remontu-zamiast-drewna-bedzie-stal |język = pl}}</ref>
<ref name=wei>{{cytuj |autor = January Weiner |tytuł = Życie i ewolucja biosfery |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN |miejsce = Warszawa |data = 2006 |isbn = 83-01-14174-3}}</ref>
<ref name=wiel>{{Cytuj książkę |nazwisko = Wielek |imię = Jan |tytuł = Limanowa i okolice |miejsce = Warszawa |data = 1977 |wydawca = Wyd. Sport i Turystyka |isbn = 83-217-2609-7}}</ref>
</references>
 
{{commons|Panoramy Beskidu Wyspowego|Panoramy Beskidu Wyspowego}}
 
== Linki zewnętrzne ==
* [https://travelovelove.pl/mogielica-z-przeleczy-rydza-smiglego-zielony-szlak/ Mogielica szlakiem z przełęczy Rydza Śmigłego] (pol.)
{{commons|Panoramy Beskidu Wyspowego|Panoramy Beskidu Wyspowego}}
* [https://web.archive.org/web/20160308105804/http://zimowybeskidwyspowy.pl/trasy-i-beztrasy,5.html Profil wysokościowy Trasy Narciarstwa Biegowego Mogielica]
 
159 494

edycje