Ciek: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 35 bajtów ,  8 miesięcy temu
- sztywne skalowanie ilustracji -> Pomoc:Ilustrowanie#Skalowanie_ilustracji, drobne redakcyjne, drobne techniczne
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
m (Wycofano edycje użytkownika 79.184.149.30 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to MalarzBOT.)
Znacznik: Wycofanie zmian
(- sztywne skalowanie ilustracji -> Pomoc:Ilustrowanie#Skalowanie_ilustracji, drobne redakcyjne, drobne techniczne)
[[Plik:Las warminski.JPG|250px|thumb|Nizinna rzeka [[Łyna]] w [[rezerwat przyrody Las Warmiński|rezerwacie Las Warmiński]]]]
[[Plik:Teuchl stream.jpg|250px|thumb|Potok górski (Austria)]]
[[Plik:Rowsmolajny.JPG|250px|thumb|Rów melioracyjny, dolina rzeki [[Łyna]], okolice [[Smolajny|Smolajn]]]]
[[Plik:Chornomorske-stream.jpg|250px|thumb|Strumień okresowy]]
 
'''Ciek''' – ogólne określenie wszelkiego rodzaju [[wody powierzchniowe|wód powierzchniowych]] liniowych, płynących pod wpływem [[Siła ciężkości|siły ciężkości]], płynące stale lub w ciągu dłuższych okresów w wyżłobionych przez siebie łożyskach otwartych. Pojęcie cieku należy łączyć z płynącą wodą i korytem przez nią wyżłobionym.
Elementy charakteryzujące ciek to: [[długość cieku]], [[brzeg lewy]] cieku, [[brzeg prawy]] cieku, [[brzeg wklęsły]], [[brzeg wypukły]], [[Nurt rzeki|nurt]] cieku, [[linia nurtu]] cieku, [[bezwzględny spadek cieku]], [[spadek względny cieku]].
 
Szacuje się, że cieki zajmują około 773 000 km² powierzchni (w czasie średniego przepływu). Oznacza to 0,58% powierzchni lądów niepokrytych lodem<ref>{{Cytuj | autor = George H. Allen, Tamlin M. Pavelsky | tytuł = Global extent of rivers and streams | czasopismo = Science | data = 2018 | s = eaat0636 | doi = 10.1126/science.aat0636 | język = en}}</ref>.
 
== Kształtowanie się cieku i doliny cieku ==
 
Ze względu na sposób niszczącego działania cieku wyróżniamy [[erozja|erozje]]:
* [[erozja denna]] - pogłębianie koryta rzeki wskutek wynoszenia przez prąd materiału skalnego
* [[erozja wsteczna]] - erozja wywołująca cofanie się źródeł i wodospadów. Powoduje ona rozcięcie działów wodnych i kaptaż rzeki (przeciągnięcie rzeki, zdobywanie przez rzekę lub potok górnej części dorzecza innego cieku położonego z przeciwnej strony działu wodnego)
* [[erozja boczna]] - podmywanie i podcinanie brzegów przez meandrującą rzekę
* [[erozja powierzchniowa]] - zmywy w czasie ulewnych deszczów spłukujące ze zboczy materiał na dużych powierzchniach (przeciwieństwo erozji liniowej)
* [[erozja linijna (liniowa)]] - wypłukiwanie materiału skalnego przez strumienie wody płynącej stale lub okresowo (po ulewnych deszczach) wzdłuż podłużnych zagłębień terenowych o nachylonym dnie (erozja rzeczna, erozja wąwozowa)
 
== Klasyfikacja cieków ==
{{osobny artykuł|Typologia wód powierzchniowych}}
Ze względu na wielkość oraz pochodzenie można wyróżnić cieki:
* [[Ciek naturalny|naturalne]]:
** [[rzeka]]
** [[strumień]]
** ściek
 
W jednym z systemów przyjętych w Polsce wprowadzono podział na<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Klimaszewski |imię = Mieczysław |tytuł = Geomorfologia |wydawca =Wyd. Wydawnictwo Naukowe PWN |miejsce = Warszawa |data = 2003 |strony = 90 |isbn = 83-01-13951-X}}</ref>:
* cieki górskie o spadku powyżej 5‰
* cieki wyżynne o spadku 1–5‰
 
Cieki mogą prowadzić wodę okresowo lub stale. W związku z tym wyróżnia się cieki:
* [[epizodyczne]] - woda spływa z nich powierzchniowo lub podpowierzchniowo, jedynie bezpośrednio po opadach lub roztopach;
* [[okresowe]] - zasilane mogą być ponadto wodami podziemnymi, pochodzącymi z tych samych opadów bądź roztopów. Wody te szybko się wyczerpują i przestają zasilać ciek;
* [[stałe]] - prowadzą wodę przez cały rok i tylko w wyjątkowych przypadkach mniejsze z nich mogą całkowicie wysychać. W zależności od swej wielkości noszą nazwy strug, strumieni, potoków i rzek.
 
== Zobacz też ==
* [[strefowość cieków]],
* [[ujście rzeki|ujście]],
* [[źródło]],
* [[rzeka epizodyczna|ciek epizodyczny]],
* [[hydrogram]]
* [[Dolina konsekwentna]].
 
== Przypisy ==
 
== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko imię= CzesławKról |imię nazwisko= Król|Czesław |tytuł = Hydrologia| |wydawca = PWRiL| |miejsce = Warszawa| |rok = 1981| |isbn = 83-09-00409-5}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Allan |imię = J. David| nazwisko= Allan|tytuł tytuł= Ekologia wód płynących| |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN| |miejsce = Warszawa Warszawa| rok = 1998| |isbn = 83-01-12535-7}}
* {{cytuj książkę| imię = Andrzej| nazwisko = Byczkowski |imię = Andrzej |tytuł = Hydrologia Tom II| |wydawca = Wydawnictwo SGGW| |miejsce = Warszawa| |rok = 1999}}
{{Kontrola autorytatywna}}
 
74 045

edycji