Cesarstwo Palmyry: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 182 bajty ,  6 miesięcy temu
drobne merytoryczne
m (MalarzBOT: regeneracja szablonu {{Państwo infobox}})
(drobne merytoryczne)
 
|nazwa_oryginalna = Palmyra
|nazwa_dopełniacz =
|lata_istnienia = 263-272263–272/273
|członkowie =
|członkowie_tekst =
|stolica = [[Palmyra (Syria)|Palmyra]]
|ustrój_polityczny = Monarchia absolutnamonarchia
|głowa_państwa pierwszy władca = [[Waballat]]/[[Septimius AntiochusOdenathus]]
|głowa_państwa_opisostatni władca = Cesarz[[Waballat]]
|członkowiewładca opis = cesarz
|utworzenie_sposób = odłączenie się od będącego w kryzysie Imperium Rzymskiego
|utworzenie_sposób = Secesja
|utworzenie_data = 263
|od_kogo = [[Septimiusod Odenathus]]Cesarstwa Rzymskiego
|likwidacja_sposób = wcielonePowtórny dopodbój Imperiumprzez Rzymskiego po podboju militarnymRzym
|przez_kogo = [[Lucjusz Domicjusz Aurelian|Aurelian]]
|likwidacja_data = 272/273
|religia_dominująca = politeistyczne religie Wschodu i [[chrześcijaństwo]]{{•}}[[mitraizm]]{{•}}[[politeizm]]
|mapa_obraz = Palmyrene Empire.png
|uwagi = [[Bliski Wschód]], południowo-wschodnia Azja Mniejsza, [[Mezopotamia]], rzymska Arabia i Egipt w 271 roku.
}}
'''Cesarstwo Palmyry''' – samozwańczepaństwo historyczne, efemeryczne i semickiesamozwańcze cesarstwo istniejące w latach [[263]]-[[272]]/[[273]]<ref group=uwaga>W literaturze naukowej spotykane są różne ramy czasowe istnienia państwa, jednak to właśnie w 263 Odenat przyjął tytuł imperatora. Z kolei cezurą końca cesarstwa może być zarówno pokonanie Zenobii w 272, jak i jej syna Antiocha rok później</ref> we wschodniej części Cesarstwa Rzymskiego.
 
== Geneza ==
Od lat 40. III wieku królem syryjskiego miasta [[Palmyra (Syria)|Palmyry]] był [[Septimius Odenathus|Odenat]]. Rządzone przez niego państwo było silne militarnie, oraz ekonomicznie z powodu przebiegających przez nie szlaków handlowych. Odenat pozostawał wierny Rzymowi. Pomógł między innymi cesarzowi [[Walerian I|Walerianowi]] w walce z władcą Persji [[Szapur I|Szapurem I]]. W zamian został uhonorowany przez Waleriana. Następnie cesarz [[Galien]] miał zamiar uczynić z Palmyry centrum rzymskiej polityki wojskowej na Wschodzie. W [[263]] Odenat przyjął tytuł ''imperator'', oraz ''corrector totus Orientis'' („nadzorca całego Wschodu”). Oprócz tego mianował się [[król królów|królem królów]] Wschodu. Otrzymał także pozwolenia na noszenie cesarskiej korony laurowej<ref>{{Cytuj książkę odn| autor = Timothy E. Gregory | tytuł = Historia Bizancjum 2008| strony s= 28}}</ref>. Palmyra dwukrotnie pokonała Persów, ale w [[267]] Odenat został zasztyletowany, prawdopodobnie właśnie na polecenie Rzymian. Powodem mogło być dojście do zbyt dużej siły politycznej: w 263 Odenat przejął kontrolę nad [[Lewant]]em, [[Mezopotamia|Mezopotamią]] i wschodnimi regionami [[Anatolia|Anatolii]].
 
== Rządy Zenobii ==
Po śmierci Odenata władzę po nim objęła jego żona [[Septymia Zenobia|Septimia Zenobia]] w imieniu małoletniego syna [[Waballat]]a<ref>{{Cytuj książkę odn| autor = Timothy E. Gregory | tytuł = Historia Bizancjum 2008| strony s= 29}}</ref>. Zenobia była ambitną regentką i kontynuowała ekspansywną politykę swego męża. Najpierw podbiła [[Egipt rzymski|Egipt]] na czele siedemdziesięciu tysięcy żołnierzy, a następnie ruszyła ku Azji Mniejszej. Celem Zenobii było przeniesienie stolicy kraju do [[Antiochia|Antiochii]]<ref>{{Cytuj książkę odn| autor = Józef Wolski | tytuł = Historia Powszechna. Starożytność 2002| strony s= 451}}</ref>. Cesarz [[Lucjusz Domicjusz Aurelian]] odbił te tereny, a Zenobia została opuszczona przez dotychczasowych stronników. Na zorganizowany opór cesarz natrafił w Antiochii, ale pokonał wrogie oddziały, w tym także żołnierzy rzymskich, którzy przeszli na stronę Palmyry. Następnie Aurelian dokonał pozorowany odwrót, by później zająć [[Hims|Emesę]]. Jako ostatnia została zdobyta sama Palmyra w 272. Zenobia próbowała uciec, ale została pojmana<ref>{{Cytuj książkę odn| autor = Timothy E. Gregory | tytuł = Historia Bizancjum 2008| strony s= 31}}</ref>. Później doszło jeszcze do buntu Palmyry, w wyniku którego nowym cesarzem obrany został inny syn Zenobii [[Septimius Antiochus]]. Ostatecznie także i on został dość szybko pokonany<ref>Pat {{odn|Southern, Empress Zenobia: Palmyra'|2008|s Rebel Queen, s. =152</ref>}}. Zwycięski Aurelian postanowił zniszczyć miasto i rozebrać jego mury, co stanowiło cios dla tamtejszego handlu ze Wschodem.
 
== Zobacz też ==
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj |autor=Timothy E. Gregory: |tytuł=Historia Bizancjum. przeł. Justyn Hunia. |miejsce=Kraków: |wydawca=Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, |data=2008. {{ISBN|isbn=978-83-233-2588-8|odn=tak}}.
* {{Cytuj | autor = [[Maria Jaczynowska]], Danuta Musiał, Marek Stępień | tytuł = Historia starożytna | miejsce = Warszawa | wydawca = Trio | data = 1999 | s = 581 |odn=tak}}
* [[Józef Wolski]], Historia Powszechna. Starożytność, wydanie dziesiąte, Warszawa, 2002.
* {{Cytuj |autor=Pat Southern, |tytuł=Empress Zenobia: Palmyra's Rebel Queen, |data=2008.|odn=tak}}
* {{Cytuj |autor=[[Józef Wolski]], |tytuł=Historia Powszechna.: Starożytność,starożytność |wydanie =dziesiąte, |miejsce=Warszawa, |data=2002. |odn=tak}}
 
{{Kontrola autorytatywna}}
[[Kategoria:Cesarstwo Rzymskie]]
[[Kategoria:Syria (prowincja rzymska)]]