Rudawy Weporskie: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 769 bajtów ,  14 lat temu
m
fmt + dod
(poprawiono błąd: zamiast "Górnego Hronu" - "Czarnego Hronu", poprawa linków)
m (fmt + dod)
'''Rudawy Weporskie''' (też:także '''Góry Weporskie''', [[język słowacki|słow.]] ''Veporské vrchy''; [[Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat|515.25]]) - grupa górska w środkowej [[Słowacja|Słowacji]], w [[Wewnętrzne Karpaty Zachodnie|Wewnętrznych Karpatach Zachodnich]], zaliczana do [[Łańcuch Rudaw Słowackich|Łańcucha Rudaw Słowackich]]. Najwyższy szczyt: [[Fabova hoľa]] (1439 m n.p.m.).
 
Od północy Góry Weporskie ogranicza [[Bruzda Hronu]] (słow. ''Horehronské podolie'') - dolina, którą płynie rzeka [[Hron]]. Od zachodu przylega do nich grupa górska [[Polana|PolanyPoľana]] (słow. Poľana). Na południu przechodzą w [[Pogórze Rewuckie]] (słow. ''Revucká vrchovina''), a na południowym wschodzie - w [[Góry Stolickie]] (słow. ''Stolické vrchy''). Od wschodu przełęcz [[Burda (słow. Sedlo przełęcz)|Burda,]] (1006 m n.p.m.) oddziela Góry Weporskie od [[Murański Kras|Murańskiego Krasu]].
 
Góry Weporskie dzielą się na 4 mniejsze grupy górskie o zdecydowanie odmiennych charakterach: grupa [[Čierťiaž|Čierťiaža]] na północnym zachodzie, [[Sihlianska planina]] na południowym zahodziezachodzie, [[Balocké vrchy]] w części środkowej i grupa [[Fabova hoľa|Fabowej]] na północnym wschodzie.
 
Grupa Čierťiaža z najwyższym szczytem Čierťiaž (1204 m n.p.m.) charakteryzuje się licznymi, rozgałęzionymi grzbietami górskimi, porozcinanymi głęboko siecią dolin potoków. Jest silnie zalesiona. Jej budowa [[geologia|geologiczna]] jest bardzo zróżnicowana: obok starych [[skały krystaliczne|skał krystalicznych]] i [[skały metamorficzne|metamorficznych]] występują tu mezozoiczne [[wapień|wapienie]], [[dolomit]]y i [[kwarcyt]]y. Leżące w centralnej części tej grupy szczyty Čierťiaž i [[Lovišťe]] (1141 m n.p.m.) tworzą płaską wierzchowinę, będącą pozostałością dawnego [[poziom zrównania|poziomu zrównania]].
 
Grupę Balocké vrchy tworzą pasma górskie rozciągające się wokół doliny [[Czarny Hron|Czarnego Hronu]] i usytuowanej w niej miejscowości [[Čierny Balog]] wraz z odcinkiem grzbietu wododziałowego, ograniczającego od południa dorzecze [[Hron]]u od przełęczy[[Przełęcz Zbojska|Przełęczy Zbojskiej]] (słow. sedlo Zbojská, 726 m n.p.m.) na wschodzie po miejscowość [[Lom nad Rimavicou]] na zachodzie. Charakterystyczne są tu długie, wąskie doliny potoków, wraz z rozdzielającymi je grzbietami silnie zalesione. Balocké vrchy zbudowane są w większości ze skał krystalicznych i metamorficznych. W ich wschodniej części ciągnie się asymetrycznie rozwinięty grzbiet, w którym dominuje najwyższy szczyt tej grupy - [[Klenovský vepor]] (1338 m n.p.m.). Jego wierzchołek pokryty jest licznymi [[andezyt]]owymi wychodniami skalnymi w formie ostańców, będącymi pozostałością dawnej rozległej pokrywy wulkanicznej. Na południowym zachodzie ograniczeniem tej grupy jest grzbiet ze szczytami [[Tlstý javor]] (1068 m n.p.m.), [[Obrubovanec]] (1020 m n.p.m.) i [[Zakľuky]] (1011 m n.p.m.) nad górną częścią Kamienistej Doliny (słow. ''[[Kamenistá dolina]]''). Przez przełęcz położoną pod tym pierwszym szczytem (słow. ''sedlo [[Tlstý javor]]'', 1019 m n.p.m.) biegnie szosa (droga krajowa nr 529) z [[Hriňová|Hryniowej]] do [[Brezno|Brezna]].
 
Południowo-zachodnią część Rudaw Weporskich, na południe od górnej części Kamienistej Doliny i na zachód od górnego toku rzeki [[Ipeľ]], zajmuje tzw. Sihlańska Płanina (słow. Sihlianska planina). Stanowi ona pozostałość wielkiego [[trzeciorzęd]]owego [[poziom zrównania|poziomu zrównania]]. Budują ją [[granitoidy]] tzw. "weporskiego krystalinikum". Wyraźna granica naturalna przebiega przez rejon wsi [[Sihla]], [[Drábsko]] i Lom nad Rimavicou. Południowy skraj Sihlańskiej Płaniny tworzy pierwotnie płaski teren, porozcinany dziś licznymi dolinami. Najwyższe szczyty tej części Rudaw Weporskich to [[Bykovo]] (1110 m n.p.m.) i Čierťiaž (1102 m n.p.m.), rozdzielone ważną komunikacyjnie przełęczą Praszywa[[Prašivá]] (słow. sedlo Prašivá, 961 m n.p.m.), przez którą biegnie szosa (droga krajowa nr 526) z [[Hriňová|Hryniowej]] do [[Kokava nad Rimavicou|Kokawy nad Rimawicą]].
 
PólnocnoPółnocno-wschodnią część Rudaw Weporskich zajmuje grupa Fabowej Hali. Jej dominantą jest masyw [[Fabova hoľa|Fabowej Hali]] (1439 m n.p.m.), najwyższego szczytu całych Rudaw Weporskich. Od niego we wszystkie strony wybiegają grzbiety, porozdzielane głęboko wciętymi dolinami, najdłuższe - w kierunku północnym, ku dolinie [[Hron]]u. Najwyższą część masywu Fabowej budują [[granodioryt]]y, a pozostałą część - inne skały krystaliczne. Cała grupa jest prawie w całości zalesiona.
 
Północne i zachodnie zbocza Rudaw Weporskich odwadnia Hron, południowe - Ipeľ, zaś wschodni skraj - [[Rimava]].
 
[[Klimat]] Rudaw Weporskich jest chłodny. Średnie temperatury zimą wahają się od 3 do -6°C, lategm od 14 do 16°C. Liczba dni z pokrywą śnieżną wynposi 120-160 rocznie.
 
Rudawy Weporskie sa stosunkowo słabo zagospodarowane. Na skale przemysłową prowadzi się tu wyrąb lasów bukowych - pierwotnej formacji roślinnej tych gór - zastępując je monokulturowymi plantacjami świerka. W górach nie ma większych ośrodków turystycznych, ponieważ jest do nich łatwy dostęp z miejscowości w dolinie Hronu, przede wszystkim z Brezna.
 
===Linki zewnętrzne===
17 936

edycji