Sejm (Królestwo Polskie): Różnice pomiędzy wersjami

Rozszerzenie tekstu
m
(Rozszerzenie tekstu)
'''Sejm Królestwa Polskiego''', najwyższy organ władzy ustawodawczej w [[Królestwo Kongresowe|Królestwie Polskim]] w latach [[1815]]–[[1831]]. Składał się z [[Władcy Rosji|króla]], Senatu i Izby Poselskiej.
 
== Geneza: ==
 
Po klęsce Napoleona w Rosji w 1812 r. Księstwo Warszawskie w ciągu kilku następnych miesięcy znalazło się pod okupacją rosyjską. Zarząd nad Księstwem car Aleksander I powierzył pięcioosobowej Rady Najwyższej Tymczasowej. Na czele mianowano senatora Sergiusza Łanskoja, a skład uzupełnili Mikołaj Nowosilcow, Krzysztof Colomb, Tomasz Wawrzecki i ks. Ksawery Drucki-Lubecki. Podczas istnienia Rady na forum międzynarodowym (Kongres Wiedeński) toczyły się targi o podział Księstwa między zwycięzców. Aleksander I stanął na stanowisku zachowania całości tego terytorium dla Rosji, w opozycji stali przedstawiciele Wielkiej Brytanii, Francji i Austrii, które nawet zawarły formalne porozumienie 3 stycznia 1815 r. w tej sprawie. Stanowisko Prus ograniczało się do wyszarpania jak największej jego części. Dopiero po ucieczce Napoleona z Elby i wznowieniu wojny w Europie doszło do pogodzenia się niedawnych aliantów. 3 czerwca zawarto porozumienie o podziale Księstwa. Prusacy zagarnęli teren zwany Wielkim Księstwem Poznańskim, Austriacy Podgórze Krakowskie, z Krakowa i okolic utworzono Rzeczpospolitą Krakowską a z reszty utworzono Królestwo Polskie zwane też Kongresowym.
Utworzenie tego tworu uroczyście ogłoszono 20 czerwca 1815 r. w Warszawie a potwierdzono następnie w traktacie końcowym Kongresu Wiedeńskiego. Wtedy już trwały zaawansowane prace nad konstytucją. Ostatecznie po odręcznych poprawkach cesarza przeszedł nieco zmniejszony projekt, opracowany przez Aleksandra Linowksiego i hr. Ludwika Platera pod kierownictwem ks. Adama J. Czartoryskiego. Cesarz wymieniony projekt podpisał 27 listopada 1815 r., tekst natomiast ogłoszono już po wyjeździe Aleksandra z Warszawy 24 grudnia.
 
== Umocowania prawne i kompetencje: ==
 
Wspomniana konstytucja w artykule 31 mówiła: „Naród polski mieć będzie wiecznemi czasy reprezentację narodową w sejmie, złożonym z króla i z dwóch izb, z których pierwsza składać się będzie z senatu, druga z posłów i deputowanych od gmin.”.
Kompetencje i zasady działania Sejmu określał cały Tytuł IV obejmujący 18 artykułów. Miał się zbierać raz na dwa lata w Warszawie w czasie wyznaczonym przez monarchę na okres 30 dni. Obradować miał tylko nad projektami przedstawionymi przez króla lub Radę Stanu i nie mogli ich zmieniać, aczkolwiek w przeciwieństwie do czasów Księstwa Warszawskiego dopuszczono wolną dyskusję posłów nad projektami oraz petycje do tronu. Tylko król mógł go odraczać, przedłużać oraz rozwiązywać, on również zwoływał sejm nadzwyczajny i mianował marszałka i sekretarza. Posłom teoretycznie przysługiwał immunitet, aczkolwiek w praktyce było z tym różnie. Organami sejmu były trzy komisje - gdzie opiniowano nadesłane projekty – do spraw skarbowych, do spraw cywilnych i kryminalnych, oraz komisja do spraw organicznych i administracyjnych. Każda składała się z pięciu posłów i trzech senatorów. Dodatkowym atrybutem króla w Sejmie było prawa veta ostatecznego – tylko ustawy z jego podpisem stawały się prawem.
Do kompetencji sejmu należały:
*1. sprawy podatkowe łącznie z uchwalaniem budżetu (aczkolwiek istniał kruczek mówiący, że jeśli nie dojdzie do uchwalenia budżetu funkcjonuje ostatni ułożony – a ten zgodnie z kolejnym artykułem układał „rząd”).
*2. sprawy poboru rekruta do armii
*3. uchwalanie ustaw z zakresu praw cywilnych, kryminalnych i administracyjnych;
*4. ponadto sejm miał prawo debatowania nad wszelkimi projektami jakie przesłał król lub Rada Stanu.
*5. dodatkowe uprawnienia to: uchwalanie petycji, wysłuchiwanie Raportu Rady Stanu o stanie kraju łącznie z przesyłaniem uwag nad jego treścią – co było doskonałym polem do działania opozycji i krytykowania władz.
Uzupełnieniem Ustawy Konstytucyjnej było Statut Organiczny o reprezentacji narodowej z 19 listopada 1816 r.
 
== Senat ==
Składała się ze 128 posłów, w tym 77 wybieranych na [[sejmik]]ach i 51 deputowanych [[gmina|gminnych]].
 
== KompetencjeRzeczywistość ==
 
Sejm miał się zbierać co 2 lata. W rzeczywistości jego sesje odbyły się tylko 4 razy w [[1818]], [[1820]], [[1825]] i [[1830]]. Obrady miały trwać do 30 dni. Od [[1825]] wbrew przepisom [[Konstytucja Królestwa Polskiego|Konstytucji Królestwa Polskiego]] jego obrady utajniono.
 
*Sejm uchwalał ustawy w zakresie [[prawo sądowe|prawa sądowego]] i [[prawo administracyjne|prawa administracyjnego]].
*Mógł stanowić o systemie menniczym, budżecie i podatkach. <ref>W rzeczywistości pierwszy budżet Królestwa Polskiego niezgodnie z konstytucją ułożył sam cesarz [[Aleksander I Romanow|Aleksander I]], później nie dopuszczano Sejmu do obrad nad budżetem, narzucając mu tzw. [[budżet administracyjny]]</ref>
*Decydował o poborze do wojska.
*Do Sejmu należało ustawodawstwo konstytucyjne.
*Sprawował ograniczoną kontrolę nad poczynaniami rządu.
 
Wobec tego, że inicjatywa ustawodawcza należała wyłącznie do króla, Sejm zajmował się głównie sprawami z dziedzin prawa cywilnego i karnego. Sprawy gospodarcze i administracyjne leżały z reguły w kompetencjach Namiestnika, później [[Rada Administracyjna|Rady Administracyjnej]].
Komisje sejmowe, po konsultacji z [[Rada Stanu|Radą Stanu]] mogły wnosić poprawki w rozporządzeniach rządowych.
Senat i Sejm na końcu każdej sesji miały prawo wnosić własne petycje do tronu.
Sejm wysłuchiwał sprawozdań Rady Stanu, mógł też wnosić własne skargi na ministrów do króla.
 
Senat miał przy tym kompetencje sądu sejmowego.
 
{{Przypisy}}