Spytek Wawrzyniec Jordan

Spytek Wawrzyniec Jordan lub Wawrzyniec Spytek Jordan z Zakliczyna herbu Trąby (ur. 1518, zm. 11 marca 1568[1] w Mogilanach[2]) – kasztelan sądecki 1549–1555, podskarbi wielki koronny 1550–1555, wojewoda sandomierski 1555–1560 i krakowski 1561–1565, kasztelan krakowski od 1565, starosta czchowski 1561–1568 (z dożywotnią dzierżawą dla żony Anny)[3][4][5].

Spytek Wawrzyniec Jordan
Herb
Trąby
Rodzina

Jordanowie herbu Trąby

Data urodzenia

1518

Data i miejsce śmierci

11 marca 1568
Mogilany

Ojciec

Mikołaj Jordan

Matka

Anna Melsztyńska

Żona

Anna Sieniawska

Nagrobek Spytka Jordana (z prawej)

Za panowania Zygmunta Starego pomijany w nadaniach i urzędach jako stronnik swojego brata przyrodniego i wychowawcy, wojewody podolskiego Stanisława Odrowąża. Odrowąż, skazany w lutym 1537 na konfiskatę dzierżonych dóbr ruskich za obrazę majestatu królowej Bony poprzez przepędzenie urzędników królewskich podczas konfliktu o dawne dobra książęce na Mazowszu, zabrał Jordana na rokosz lwowski w sierpniu tego roku, który przeszedł do historii pod nazwą wojny kokoszej[6].

Pełnił ważną rolę polityczną w Polsce doby Zygmunta Augusta, był m.in. czołowym przeciwnikiem koronacji Barbary Radziwiłłówny na królową Polski. Był także przeciwnikiem ruchu egzekucji praw i egzekucji dóbr[2].

Był drugim wybitnym przedstawicielem małopolskiego rodu Jordanów, dziedziczącego wójtostwo myślenickie od 1342[7][8]. Syn wielkorządcy krakowskiego Mikołaja Jordana, twórcy potęgi finansowej rodu, i Anny z domu Jarosławskiej[9][10]

Był znanym nie tylko w Polsce miłośnikiem sztuki. W swoim dworze w Myślenicach, a następnie w pobliskich Mogilanach otaczał się pisarzami, uczonymi, humanistami[11]. To właśnie w Myślenicach powstało Zwierciadło i trzecia księga Żywota człowieka poczciwego Mikołaja Reja.

Utrzymywał kontakty z różnowiercami, ale choć sam Jan Kalwin zachęcał go do zmiany wiary, do końca życia pozostał katolikiem.

Spytek Jordan zdołał powiększyć jeszcze fortunę zgromadzoną przez ojca[12]. Latyfundium przekazane przez niego żonie na mocy umowy wzajemnego dożywocia z 1564 obejmowało w chwili podziału przez spadkobierców pary w 1597 2 zamki, 4 miasta, 16 folwarków i 85 wsi, co odpowiadało skalą największym majątkom możnowładczym Małopolski[13]. Sam Zygmunt August pożyczał od Spytka jakieś sumy pieniężne[14]. Poza kluczem myślenickim, melsztyńskim (wraz z dawną rodową siedzibą, zamkiem w Melsztynie) i licznymi starostwami posiadał kamienicę na Rynku w Krakowie (w miejscu dzisiejszego Pałacu Wodzickich)[15].

Z małżeństwa z Anną Sieniawską (zm. 1597[16]), córką hetmana Mikołaja Sieniawskiego, miał dwóch zmarłych w dzieciństwie synów i pięć córek[17]:

Został pochowany w kościele św. Katarzyny w Krakowie w mauzoleum rodziny Jordanów.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Chłapowski przyjmuje, że zmarł 30 marca 1568 roku.
  2. a b Jordan Spytek Wawrzyniec, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-11-26].
  3. Laberschek 2016 ↓, s. 193.
  4. Anusik 2022b ↓, s. 27, 29.
  5. Chłapowski 2017 ↓, s. 63.
  6. Anusik 2022b ↓, s. 26-27.
  7. Anusik 2022b ↓, s. 11.
  8. Laberschek 2016 ↓, s. 221.
  9. Anusik 2022b ↓, s. 16-20, 25.
  10. Rozwaliny zamku Melsztyńskiego.
  11. Beskid Myślenicki – przewodnik, str 30, autor Dariusz Dyląg.
  12. Anusik 2022b ↓, s. 24.
  13. Anusik 2022b ↓, s. 33.
  14. Anusik 2022b ↓, s. 28.
  15. Jordan Spytek Wawrzyniec (1518-1568) kasztelan krakowski. [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. XI, s. 282.
  16. Anusik 2022b ↓, s. 49.
  17. Anusik 2022b ↓, s. 38.
  18. Anusik 2022b ↓, s. 56-57.
  19. Anusik 2022a ↓, s. 77-85.
  20. Anusik 2022b ↓, s. 39-42.
  21. Anusik 2022b ↓, s. 50.
  22. a b Anusik 2022b ↓, s. 53.
  23. Anusik 2022b ↓, s. 42-43.
  24. Anusik 2022b ↓, s. 50-51, 53-54.
  25. Anusik 2022b ↓, s. 60.
  26. Anusik 2022b ↓, s. 43-44.
  27. a b Anusik 2022b ↓, s. 51, 54-55.
  28. Anusik 2022b ↓, s. 62.
  29. Anusik 2022b ↓, s. 45-46.
  30. Anusik 2022b ↓, s. 46-47.
  31. Anusik 2022b ↓, s. 51, 55-56.

BibliografiaEdytuj

  • Zbigniew Anusik, Kasztelana sandomierskiego Mikołaja Spytka Ligęzy (ok. 1563–1637) sprawy rodzinne i majątkowe. Przyczynek do genealogii i dziejów gorzyckiej linii rodziny Ligęzów herbu Półkozic, „Przegląd Nauk Historycznych”, 21 (1), 2022a, s. 73-124.
  • Zbigniew Anusik, Podział dawnego latyfundium kasztelana krakowskiego Spytka Wawrzyńca Jordana (1518–1568) w 1597 roku. Studium z dziejów młodszej gałęzi rodziny Jordanów herbu Trąby, „Przegląd Nauk Historycznych”, 21 (2), 2022b, s. 9-70.
  • Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795. Materiały źródłowe, Warszawa: DiG, 2017, ISBN 978-83-286-0024-9.
  • Jacek Laberschek, Myślenice wójtostwo dziedziczne, [w:] Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, Waldemar Bukowski (red.), t. 5.1, Kraków: Instytut Historii PAN, 2016, s. 189-222.

Linki zewnętrzneEdytuj