Squat (spolszczane skłot) – potocznie, opuszczona nieruchomość, zajęta przeważnie bez zgody właściciela. Skłotersi albo dzicy lokatorzy (tj. osoby zajmujące taką nieruchomość) swoje postępowanie motywują tym, że walka z wytwarzanym przez władze głodem mieszkaniowym lub odbieraniem dostępu do innych podstawowych dóbr (ziemia uprawna, kultura, edukacja) jest ważniejsza od prawa własności[1][2] W wielu krajach squatting jest przestępstwem, w niektórych postrzega się je jedynie jako konflikt pomiędzy właścicielem a squatersem, w którym prawo stoi po stronie właściciela.[potrzebny przypis]

Symbol współczesnych skłotersów[potrzebny przypis]

HistoriaEdytuj

Skłoting, tj. zajmowanie pustostanów lub opuszczonej ziemi należącej do latyfundystów, ziemian i kościoła, jest silnie umocowany w historii. W Anglii jego wyraźne ślady zarysował w XVII wieku ruch "Diggersów" - chłopów bezrolnych uprawiających tereny leżące odłogiem. Kierunek wytyczony m.in. przez Diggersów kontynuuje, wśród innych, powstały w Ameryce Łacińskiej ruch rolników bez ziemi Via Campesina. W Polsce, kwartały miejskie i osady tworzone "na dziko", powstawały masowo w m.in. w dwudziestoleciu międzywojennym, jako wynik zbyt wysokich czynszów nakładanych na rodziny robotników najemnych i stwarzanej przez to tzw. nędzy mieszkaniowej - ogromnego przeludnienia izb mieszkalnych, charakteryzującego duże miasta pozbawione budownictwa komunalnego. Spośród warszawskich dzielnic międzywojnia, skłoting najwyraźniej zarysował się na Powązkach, Młocinach, Elsnerowie i na Paluchu, a także na peryferiach, m.in. w Markach.[potrzebny przypis] Po drugiej wojnie światowej, masowe zajmowanie pustostanów nastąpiło zwłaszcza w miastach zniszczonych - Warszawie, Roterdamie, Londynie, Dreźnie itp.[potrzebny przypis] Posługując się materiałami Biura Odbudowy Stolicy, np. kolektyw Syrena podaje w historii zajętej przez siebie kamienicy (ul. Wilcza 30), iż na przełomie lutego i marca 1945 roku żyło w niej na dziko 50 osób[3]. Także zrujnowana kamienica, w której mieszkała działaczka lokatorska Jolanta Brzeska, zasiedlona była w 1945 roku na dziko przez mieszkańców (m.in. przez jej ojca), którzy odbudowali ją i z czasem otrzymali przydział na lokale komunalne (budownictwo komunalne w Polsce powstało ok. 80 lat po stolicach innych miast europejskich, dopiero w PRL).

Skłoting w czasach współczesnychEdytuj

Lewicowe i anarchistyczne skłotyEdytuj

Skłoting stanowi współcześnie także wyraźną część działań ruchu anarchistycznego. W takim ujęciu skłoty częstokroć, oprócz funkcji mieszkalnych, spełniają też inne role: są siedzibami oddolnych związków zawodowych (w Polsce – OZZ Inicjatywa Pracownicza), grup lokatorskich (Warszawskie Stowarzyszenie Lokatorów, Wielkopolskie Stowarzyszenie Lokatorów), zapewniają wsparcie prawne i bezpośrednie w walkach pracowniczych, mieszkaniowych oraz dla więźniów i imigrantów (Anarchistyczny Czarny Krzyż, Migracja to nie zbrodnia). Pełnią także rolę centrów alternatywnej kultury, edukacji itp.[potrzebny przypis] Występują w niemal każdym większym mieście Europy.[potrzebny przypis]

Szczególnie dużo skłotów (kilkaset) występuje w Barcelonie i Amsterdamie[potrzebny przypis]. Czasem skłotowane są całe ulice lub znaczna część domów w jednej dzielnicy – taka sytuacja miała miejsce np. do początku lat dziewięćdziesiątych na berlińskim Kreuzbergu oraz do dziś w kopenhaskiej Christianii, będącej de facto miastem w mieście[potrzebny przypis].

Prawicowe i neofaszystowskie skłotyEdytuj

 
Neofaszystowski squat CasaPound - budynek przy Via Napoleone III w Rzymie, centrum prawicowej kultury i siedziba ruchu politycznego

Od lat 1980 we Włoszech zaczęły powstawać skłoty inspirowane ideami neofaszyzmu i Trzeciej Pozycji[4]. Jednymi z pierwszych skrajnie prawicowych skłotów były założone przez działaczy młodzieżówki prawicowej partii MSI "Il Bartolo"[5] oraz "spazio libero PortAperta"[6] w którym odbywały się koncerty neofaszystowskich zespołów.[7] W 2002 roku powstał CasaMontag[8]. Najbardziej znanym istniejącym obecnie skrajnie prawicowym skłotem jest centrum CasaPound, mieszczące się w kamienicy przy Via Napoleone III w Rzymie. Budynek zajęli w 2003 roku działacze młodzieżówki Fiamma Tricolore, w 2008 roku powołali oni niezależny ruch CasaPound Italia, którego aktywiści zajęli kolejne pustostany na potrzeby prawicowych centrów kultury[9]. W 2017 roku działacze partii Forza Nuova zajęli pomieszczenia Rzymie gdzie utworzyli jadłodajnię i lokal partyjnej młodzieżówki[10][11]. Na bazie doświadczeń CasaPound, hiszpańscy nacjonaliści utworzyli ruch HogarSocial[12] i dokonali zajęcia kilku pustostanów w Madrycie.[13][14] Francuscy nacjonaliści związani ze studencką organizacją Groupe Union Défense[15] powołali ruchu Bastion Social i zajęli pustostan w Lyonie[16][17][18]. Bastion Social został zdelegalizowany w 2019 roku dekretem Emmanuela Macrona[19] . W 2014 roku w trakcie Euromajdanu, ukraińscy nacjonaliści zajęli opuszczony budynek przy ulicy Tarasa Szewczenki w centrum Kijowa. Początkowo był on siedzibą Batalionu Azow, w 2016 budynek zmieniono w młodzieżowe centrum nacjonalistyczne pod nazwą "Dom Kozacki" (ukr. Козацький Дім)[20][21].

W PolsceEdytuj

 
Warsztat rowerowy funkcjonujący w squacie Rozbrat w Poznaniu (2010)

W Polsce skłoty znajdują lub znajdowały się m.in. w Poznaniu (Rozbrat ul. Pułaskiego[22], od:zysk ul. Paderewskiego[23]), Wrocławiu (Kromera[22], Free Dom[22], Kwatera[22], Wagenburg[22], Centrum Reanimacji Kultury, Dom Socjalny im. Piotra Kropotkina, Pandemia[24]), Warszawie (Cytadela[22], Czarna Żaba[22], Przychodnia, Syrena, Elba, Fabryka), Krakowie (Carandiru, ul. Wielicka), Gdyni (Brovary Hills), Gliwicach (Krzyk[22]), Częstochowie (Elektromadonna), Białymstoku (De Centrum[22][25]), w Grudziądzu (Szach), Sosnowcu (Latryna[22], M9), Gdańsku (Rzeźnia[22], NKS 3-Jan), w Rudzie Śląskiej (Berza), w Białej Podlaskiej (Zakaźny), w Łodzi (Węglowa[22] oraz squat przy ul. Kilińskiego 210[a][26][27]), w Pabianicach (przy ul. Kościuszki), w Lublinie (Tektura, ZA\\TARG), w Andrychowie (Karton[22]) i w Piotrkowie Trybunalskim (Sigmatex).

UwagiEdytuj

  1. w 1994 r. powstało tam Stowarzyszenie Twórców Kultury Niezależnej K-210

PrzypisyEdytuj

  1. Eduardo M. Peñalver, How cities should deal with squatters., Slate Magazine, 9 kwietnia 2009 [dostęp 2020-11-14] [zarchiwizowane z adresu 2009-04-09] (ang.).
  2. Adverse Possession, Legal Information Institute, 3 października 2020 [dostęp 2020-11-14] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-03] (ang.).
  3. http://syrena.tk/about/historia-naszej-kamienicy/
  4. Domenico Di Tullio, Centri sociali di destra, Castelvecchi, 2006, s. 40-41
  5. Okkupazioni, destra in cerca di identità entri sociali e case occ upate, un fenomeno nato quando l'Msi cominciò a diffidare dei su oi estremisti
  6. E i camerati aprono il centro sociale nero
  7. Musica e cori neri per ricordare il terrorista caduto
  8. Il centro sociale? Anche di Destra Ecco le Occupazioni Non Conformi
  9. The fascist movement that has brought Mussolini back to the mainstream
  10. Roma, Forza Nuova occupa edifici Ater a San Giovanni. "Mensa per soli italiani"
  11. Roma, sull’Appia via il Centro sociale ma rimane lo spazio occupato da Forza Nuova
  12. Hogar Social, the new face of Spain's extreme-right
  13. Xenofobia y caridad: ayuda sólo para españoles
  14. Los okupas neonazis de Hogar Social toman la antigua sede de CCOO en Madrid
  15. “Una casa per i francesi”: il GUD occupa a Lione e crea il Bastion Sociale
  16. Un squat réservé aux « Français de souches »
  17. Lyon : le Gud squatte un immeuble pour venir en aide aux Français dans le besoin
  18. Le squat du GUD à Lyon évacué sur ordre du Tribunal d'Instance
  19. La dissolution du mouvement d'ultradroite Bastion social officialisée en Conseil des ministres
  20. AZOV drops by the Milan branch of Casapound Italia
  21. Козацький дім відкрито
  22. a b c d e f g h i j k l m Łukasz Wróbel. Squating, czyli "Wolne domy dla wolnych ludzi". „Gazeta Uniwersytecka UŚ”. Nr 6 (106) Marzec 2003. 
  23. https://gloswielkopolski.pl/odzysk-anarchisci-opuszcza-sklot-dostana-125-tys-zl/ar/8013901)
  24. Bartosz Senderek, Kolejny skłot we Wrocławiu. Anarchiści zablokowali kamienicę przy Szczytnickiej, „tuWroclaw.com”, 7 września 2020.
  25. Wojciech Więcko. Squat De Centrum: walka trwa. „wyborcza.pl: Białystok”, 8 października 2006. Agora SA. 
  26. Anna Pawłowska. Łódź: pracownia z aneksem mieszkalnym. „Dzienniklodzki.pl”, 25 grudnia 2010. Polska Press Sp. z o.o.. 
  27. 15-lecie pracowni przy ul. św. Jerzego, [w:] Łodzianin.pl [online], 2 października 2010.

Linki zewnętrzneEdytuj