Stańczycy

Ten artykuł dotyczy Stańczyków. Zobacz też: Stańczyk.
Przywódca Stańczyków hrabia Stanisław Tarnowski
Leon Wyczółkowski w obrazie Stańczyk przedstawił Stańczyków jako bezwolne marionetki

Stańczycy – ugrupowanie polityczne w Galicji, powstałe w latach 60. XIX wieku. Nazwa ugrupowania wzięta została od pamfletu politycznego Teka Stańczyka[1] (1869), opublikowanego na łamach „Przeglądu Polskiego”. Głównymi działaczami ugrupowania byli Stanisław Tarnowski, Józef Szujski, Stanisław Koźmian, Michał Bobrzyński i Walerian Kalinka a organami prasowymi „Czas” i „Przegląd Polski”.

W formie fikcyjnych listów politycznych rzekomo pisanych przez Stańczyka (nadwornego błazna polskich królów) wyrażano poglądy konserwatywne. W Tece Stańczyka konserwatyści obarczali naród polski winą za utratę niepodległości, wytknęli mu rozliczne wady i skłonności do anarchii, dowodzili, że rządy cesarza Franciszka Józefa stanowią kontynuację dawnego państwa polskiego i dlatego należy z nim współdziałać. Jadowita satyra atakująca przeszłość narodową, a zwłaszcza powstania, spotkała się z rozlicznymi protestami. Jednocześnie byli przeciwko tendencyjnemu przekształcaniu dziejów Polski. Uważali, że przyczyn jej upadku trzeba szukać w jej błędach, a te należy dobrze poznać. Narodowi mówić więc całą o nich prawdę, choćby najbardziej gorzką.

Stańczycy zmierzali do rozszerzenia praw narodowych w Galicji przy zachowaniu lojalności wobec Austrii. Dominowali w Kole Polskim w austriackiej Radzie Państwa. Stańczycy upatrywali w powstaniach narodowych i konspiracji przyczynę największych klęsk półwiecza. Wzywali do współpracy z zaborcą. Zwalczali tendencje rewolucyjne, optując za powolną, kontrolowaną przez elitę ewolucją społeczno-polityczną. Z obawą patrzyli na emancypację polityczną chłopstwa i robotników fabrycznych. W 1907 ugrupowanie przekształciło się w Stronnictwo Prawicy Narodowej.

Leon Wyczółkowski w obrazie Stańczyk przedstawił Stańczyków jako bezwolne marionetki[2]. Podobnie negatywnie ocenił stronnictwo Stanisław Wyspiański w Weselu w rozmowie królewskiego błazna z Dziennikarzem. Wyśmiewał ich także satyryk Kazimierz Bartoszewicz.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Teka Stańczyka, nadbitka z Przeglądu Polskiego, polona.pl [dostęp 2020-03-23].
  2. Leszek Lubicki, Matejko i Wyczółkowski – dwa różne przedstawienia Stańczyka, Niezła Sztuka, 24 stycznia 2015.

BibliografiaEdytuj