Stacja Pomp Rzecznych w Warszawie

Stacja Pomp Rzecznych – stacja pomp znajdująca się przy ul. Czerniakowskiej 124 w Warszawie.

Stacja Pomp Rzecznych
w Warszawie
Ilustracja
Kompleks Stacji Pomp Rzecznych i Osadnik Czerniakowski
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Miejscowość

Warszawa

Adres

ul. Czerniakowska 124

Architekt

William Heerlein Lindley

Rozpoczęcie budowy

1883

Ukończenie budowy

1886

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Stacja Pomp Rzecznychw Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Stacja Pomp Rzecznychw Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Stacja Pomp Rzecznychw Warszawie”
Ziemia52°12′54″N 21°02′58″E/52,215000 21,049444

HistoriaEdytuj

Stacja została wybudowana w latach 1883–1886 według projektu Williama Heerleina Lindleya przy ujęciu wody z Wisły jako część nowego wodociągu[1]. Według pierwotnego projektu pompy miały znajdować się w odległości 275 metrów od brzegu[2]. Po ułożeniu wiosną 1884 rury ssącej prowadzącej do rzeki, w czerwcu tego samego roku nastąpił wylew Wisły, jeden z największych w mieście w XIX wieku[3]. W jego wyniku brzeg rzeki odsunął się od rury o ok. 550 metrów[3]. Podjęto wtedy decyzję o jej przedłużeniu oraz ustabilizowaniu koryta Wisły[4].

Pobierana z rzeki woda tłoczona była za pomocą pomp poruszanych maszynami parowymi do Stacji Filtrów przy ulicy Koszykowej[5]. Zbudowano cztery przewody tłoczne o średnicach: 760, 900, 900, oraz, w 1930, 1200 mm[5][6]. W skład pierwotnego kompleksu wybudowanego z klinkierowej cegły wchodziły trzy hale pomp i dwie kotłownie.

W 1928 przewody ssawne wchodzące w nurt Wisły zastąpiono kanałem grawitacyjnym i osadnikiem przybrzeżnym o powierzchni 18 ha i głębokości 3–5 m[6].

Podczas powstania warszawskiego teren Stacji Pomp Rzecznych kontrolowali Niemcy[7]. 18 września 1944 wysadzili ją w powietrze[8]. Zniszczono nie tylko maszyny i budynki, ale również kolektory i węzły znajdujące się kilka metrów pod ziemią[9].

Stacja wznowiła pracę 29 maja 1945 z wydajnością 14 tys. m³ wody na dobę dzięki odnalezieniu odpowiedniej pompy w fabryce inż. Twardowskiego i uszkodzonego silnika w Stacji Doświadczalnej na Kaskadzie[10]. Kolejne dwie pompy o wydajności 40 tys. m³ wody na dobę każda dostarczone przez Armię Czerwoną uruchomiono 1 i 15 września 1945[11].

Obecnie stacja jest częścią Stacji Uzdatniania Wody „Filtry” należącej do Zakładu Centralnego Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Warszawie. Jej południowe ogrodzenie wyznacza południową granicę obszaru MSI Ujazdów i dzielnicy Śródmieście[12].

ZabudowaniaEdytuj

Z pierwotnego zespołu zabudowań przetrwały nieliczne obiekty:

  • Dom mieszkalny kierownictwa wzniesiony w roku 1886 według projektu W. H. Lindleya – wolno stojący, piętrowy, otoczony ogrodem. Wybudowany z klinkierowej cegły, na elewacji frontowej posiada tylko dwie osie okien balkonowych. Cementowe balustrady oszklonego tarasu na parterze i balkonu na pierwszym piętrze otrzymały formę plecionki. Liczące po siedem osi elewacje boczne otrzymały wszystkie okna na piętrze zamknięte łukiem pełnym, na parterze łukiem odcinkowym. Gzyms obiegający budynek posiada wymurowany z cegły ornament. Przy elewacji północnej umieszczona dodatkowo jest zdobiona, drewniana weranda.
  • Kamień z tablicą pamiątkową-ustawiony na terenie z okazji pięćdziesięciolecia Wodociągów Warszawskich w roku 1936.
  • Zbiornik osadowy o głębokości 4 metrów i powierzchni 17,8 hektaraOsadnik Czerniakowski.

Obok stacji, pod nr 126a, znajduje się dom mieszkalny pracowników Stacji Pomp Rzecznych wzniesiony ok. 1932[13].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stefan Kieniewicz: Warszawa w latach 1795–1914. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 220.
  2. Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 93–94. ISBN 83-06-00089-7.
  3. a b Ryszard Żelichowski: Ulice Solca. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 1999, s. 192. ISBN 83-85584-63-3.
  4. Ryszard Żelichowski: Ulice Solca. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 1999, s. 193. ISBN 83-85584-63-3.
  5. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 966. ISBN 83-01-08836-2.
  6. a b Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 95. ISBN 83-06-00089-7.
  7. Janusz Dereziński: Pamiętne miejsca Czerniakowa. Ząbki: Apostolicum Wydawnictwo Księży Pallotynów, 2004, s. 28. ISBN 83-7031-445-7.
  8. Henryk Janczewski: Warszawa. Geneza i rozwój inżynierii miejskiej. Warszawa: Arkady, 1971, s. 126.
  9. Jan Górski: Drugie narodziny miasta. Warszawa 1945. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976, s. 138.
  10. Marian Gajewski: Odbudowa warszawskich urządzeń komunalnych (1944–1951) [w: Warszawa stolica Polski Ludowej. Zeszyt 2]. Warszawa: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 1972, s. 101.
  11. Marian Gajewski: Odbudowa warszawskich urządzeń komunalnych (1944–1951) [w: Warszawa stolica Polski Ludowej. Zeszyt 2]. Warszawa: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 1972, s. 102.
  12. Obszary MSI. Dzielnica Śródmieście. W: Zarząd Dróg Miejskich [on-line]. zdm.waw.pl. [dostęp 2021-01-11].
  13. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 2 Canaletta–Długosza. Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1995, s. 161. ISBN 83-9066291-4.