Otwórz menu główne

Stadła (województwo małopolskie)

wieś w województwie małopolskim

Stadła (do 1964 Stadło) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Podegrodzie[2]. Jedna z najstarszych osad kolonistów niemieckich na Sądecczyźnie.

Stadła
Centrum wsi, z charakterystyczną niemiecką zabudową
Centrum wsi, z charakterystyczną niemiecką zabudową
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Podegrodzie
Wysokość 306 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 842[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 33-386
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0461178
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie gminy Podegrodzie
Mapa lokalizacyjna gminy Podegrodzie
Stadła
Stadła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stadła
Stadła
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Stadła
Stadła
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nowosądeckiego
Stadła
Stadła
Ziemia49°35′05″N 20°36′40″E/49,584722 20,611111
Lewa strona Cmentarza ewangelickiego
Szkoła podstawowa
Ogrodzenie posesji rzeźbiarza K. Basty
Remiza OSP

Wieś królewska starostwa sądeckiego w powiecie sądeckim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[3].

PołożenieEdytuj

Wieś położona jest w środkowej części Kotliny Sądeckiej, na lewym brzegu Dunajca, około 10 km od Nowego Sącza. Obszar Stadeł zajmuje 3,67 km² (5,6% powierzchni gminy)[4]. Graniczy z: Podegrodziem, Gostwicą, Brzezną oraz Starym Sączem. Przez Stadła przepływa potok Gostwiczanka. Przez południowo-wschodnią część wsi przebiega obwodnica Podegrodzia, w ciągu drogi wojewódzkiej nr 969 (Stary SączNowy Targ).

Toponimika nazwyEdytuj

Nazwa wsi jest pochodzenia kulturowego, utworzona od wyrazu stadło, który oznacza „małżeństwo”, „wspólnotę”. Do 1964 wieś nosiła nazwę Stadło, ale zmieniono ją, gdyż nie miała uzasadnienia historycznego. Najstarsze zapisy nazwy wsi to Stadla (z 1469) i Stadła (z 1581). Nazwa Stadło była używana w XIX w., na co wskazują źródła pochodzące z tamtego okresu[5]. Mieszkańcy nazwę wsi tłumaczą tym, iż dawniej na tych terenach wypasane były stada.

HistoriaEdytuj

Pierwsze pojawienie się nazwy Stadła przypada na 1469. Wchodziły wtedy w skład posiadłości Klarysek ze Starego Sącza. Mieszkańcy Stadeł uczęszczali do szkoły i kościoła w Podegrodziu. Miejscowi wierni kościoła rzymskokatolickiego obecnie również należą do parafii w Podegrodziu.

W 1781 roku do znajdującej się pod zaborem austriackim Galicji zaczęli napływać w ramach akcji kolonizacyjnej osadnicy. Pochodzili oni w większości z Palatynatu i Nassau (Południowo-Zachodnie Niemcy). Na Sądecczyźnie założono liczne kolonie, między innymi w Stadłach, gdzie osiedliło się na początku 20 rodzin. Wówczas Stadła stały się centrum parafii ewangelickiej. Wybudowana w Stadłach kaplica przez Klaryski ze Starego Sącza w roku 1786 zamieniona została na kościół ewangelicki i służyła kolonistom z okolicznych miejscowości. Po pożarze w 1806 roku on został odbudowany i ponownie konsekrowany w 1808 r. Po II wojnie światowej został przeniesiony do Świniarska, gdzie do 2003 służył jako kościół rzymskokatolicki. Częściowo zniszczony pożarem został rozebrany i przeniesiony do Sądeckiego Parku Etnograficznego. Wraz z budynkami z Gołkowic tworzy obecnie sektor kolonistów józefińskich. Cmentarz ewangelicki w Stadłach z nielicznymi nagrobkami zachował się do dnia dzisiejszego. W 1852 pastorem ewangelickim w Stadłach został ks. Jerzy Heczko.

Szkoła w Stadłach została wybudowana przez kolonistów niemieckich na ich użytek. Początkowo drewniana, a w 1893 rozebrana i wybudowana jako murowana. Do szkoły uczęszczały dzieci niemieckie ze Stadeł oraz sąsiednich kolonii. Po wojnie Stadła doczekały się polskiej czteroklasowej szkoły. Obecnie dzieci uczą się w sześciu oddziałach.

W Stadłach mieszkały również trzy rodziny żydowskie, jedna z nich prowadziła przed wojną karczmę, która po wojnie służyła jako lokum Ochotniczej Straży Pożarnej.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

ZabytkiEdytuj

SztukaEdytuj

W Stadłach żyje i tworzy Kazimierz Basta – twórca ludowy. Wykonuje rzeźby monumentalne i mniejsze figurki, płaskorzeźby. Jego świątki otrzymali prezydenci Polski i Litwy. W 1993 przekazał swoje rzeźby papieżowi Janowi Pawłowi II. Wiele jego dzieł znajduje się w prywatnych kolekcjach, galeriach i muzeach. We własnym domu prowadzi małą galerię, gdzie wystawia swoje rzeźby, fotografie i pamiątki[6][7][8].

OSP StadłaEdytuj

Ochotnicza Straż Pożarna w Stadłach została założona w 1932 z inicjatywy: Józefa Golonki, Józefa Kocańdy, Władysława Gąsiorowskiego i Jakuba Farona. Pierwszą remizą OSP była szopa u jednego z gospodarzy. Na początku gromadzono sprzęt gaśniczy. W 1947 siedziba OSP została przeniesiona do starej karczmy żydowskiej. W latach 1981–1988 wybudowana została nowa siedziba. W 2002 jednostka obchodziła jubileusz 70-lecia[9].[10].

Wyposażenie:

  • 349 K 88 - SLOp Volkswagen Bora
  • 349 K 86 - GBA 2,5/16 Magirus Deutz 170D11
  • 349 K 89 - GBARt 3/16 Volvo FL [11]

PrzypisyEdytuj

  1. Liczba ludności w 2010 r (pol.). [dostęp 2016-10-21].
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2016-10-21].
  3. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, s. 94.
  4. Powierzchnia Stadeł (pol.). [dostęp 10.08.2011].
  5. Nazwa Stadło w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego (pol.). [dostęp 2016-10-21].
  6. Informacje o K. Bascie na stronie GOK Podegrodzie (pol.). [dostęp 2016-10-21].
  7. Informacje o K. Bascie na stronie UG Podegrodzie (pol.). [dostęp 2016-10-21].
  8. Informacje o K. Bascie (pol.). [dostęp 2016-10-21].
  9. Informacje o OSP Stadła (pol.). [dostęp 2016-10-21].
  10. http://osp-stadla.pl/sprzet/
  11. OSP Stadła – Nowy Sącz 112, nowysacz112.pl [dostęp 2017-12-03] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  1. Zenon Piotr Szewczyk: O pochodzeniu nazw miejscowych Gminy Podegrodzie i okolic. Nowy Sącz: UG Podegrodzie, Biblioteka Gminna w Podegrodziu, 2009. ISBN 978-83-60822-59-3.
  2. Stadła. W: Jan Pastuszczak: Gmina Podegrodzie. Jacek Kula, Jerzy Nieć, Krzysztof Bodziony (ilustracje); Stanisław Mendelowski (redakcja). Krosno: P.U.W. „Roksana” Sp. z.o.o., 2006, s. 43-46. ISBN 83-7343-126-8.