Stalker (film 1979)

Stalker (ros. Сталкер) – radziecki filozoficzno-obyczajowy film fantastycznonaukowy w reżyserii Andrieja Tarkowskiego z 1979 roku. Powstał na motywach powieści Piknik na skraju drogi autorstwa braci Strugackich. Opowiada o wyprawie przewodnika (Stalkera) i jego dwóch klientów (Profesora i Pisarza) w głąb tajemniczej Zony, w celu znalezienia komnaty gdzie spełniają się najskrytsze marzenia.

Stalker
Сталкер
Gatunek

dramat obyczajowy
sci-fi

Data premiery

1979

Kraj produkcji

ZSRR

Język

rosyjski

Czas trwania

163 min

Reżyseria

Andriej Tarkowski

Scenariusz

Andriej Tarkowski,
Arkadij i Boris Strugaccy

Główne role

Aleksandr Kajdanowski
Anatolij Sołonicyn
Nikołaj Grińko
Alisa Friejndlich
Natasza Abramowa

Muzyka

Eduard Artiemjew

Zdjęcia

Gieorgij Rerberg

Scenografia

Aleksandr Bojm

Kostiumy

Jelena Fomina

Montaż

Ludmiła Fiejginowa

Produkcja

Aleksandra Diemidowa

Wytwórnia

Mosfilm

Budżet

1 000 000 rubli[1]

Nagrody
Nagroda Jury Ekumenicznego Cannes w 1980 roku

Według jednego z wywiadów udzielonych przez samego reżysera, związki z powieścią Strugackich są luźne, właściwie sprowadzają się tylko do użycia dwóch słów – Stalker i Zona[2]. Jednakże oglądając film i czytając książkę natrafić można na więcej podobieństw. W obu dziełach Zona jest przedstawiona jako obszar ogrodzony i strzeżony przez uzbrojone służby. Tak jak w powieści, Stalker używa prostych sztuczek do znajdywania w Zonie bezpiecznej ścieżki (np. rzuca przed siebie małe obiekty by sprawdzić lokalną grawitację). Wspólne są także postać Jeżozwierza, oraz koncepcja przedmiotu/miejsca spełniającego życzenia.

Stalker był ostatnim filmem Tarkowskiego zrealizowanym w ZSRR[3], a zarazem pierwszym, mówiącym wprost o naglącej potrzebie odnowy duchowej współczesnego człowieka[4].

Termin „stalker” pochodzi od angielskiego wyrażenia to stalk (śledzić, tropić). W filmie stalker jest profesjonalnym przewodnikiem po Zonie, kimś kto przekracza granicę zabronionej strefy w określonym celu[2].

W filmie można znaleźć odniesienia do sztuki, zawarte są także fragmenty Apokalipsy św. Jana i Ewangelii Łukasza[3].

ObsadaEdytuj

FabułaEdytuj

Akcja rozgrywa się w nieokreślonym europejskim państwie. Główny protagonista, tytułowy Stalker, zarabia na życie przeprowadzaniem ludzi przez tzw. Zonę, obszar na którym prawa fizyki nie funkcjonują tak samo jak w reszcie świata. Zona powstała w wyniku nieznanego wydarzenia 20 lat przed akcją filmu i została odgrodzona po tym, jak żołnierze wysłani aby ją zbadać nie wrócili, co spowodowało że władze uznały ją za niebezpieczną dla ludzkiego życia. Mimo zakazu wstępu i niebezpieczeństwa istnieje wielu ludzi, którzy pragną doświadczyć zjawisk w Zonie osobiście. W tej wyprawie towarzyszą mu dwaj ludzie znani jako Pisarz i Profesor. Pisarz pragnie znaleźć się w Zonie, aby zdobyć natchnienie, zaś Profesor zastanawia się nad potencjalnymi konsekwencjami rzekomego istnienia Komnaty, miejsca w Zonie które ma mieć moc spełniania życzeń[5].

ProdukcjaEdytuj

Tarkowski początkowo proponował adaptację Pikniku na skraju drogi swojemu przyjacielowi, Giorgiemu Kałatozowowi. Ten jednak, wobec trudności z uzyskaniem praw autorskich od Strugackich, zrezygnował[2]. Pomysł na film stopniowo dojrzewał w Tarkowskim, pociągała go możliwość zastosowania zasady trzech jedności – czasu, miejsca i akcji[2].

Głosy krytykówEdytuj

W plebiscycie krytyków filmowych, zorganizowanym w 2012 r. przez czasopismo Brytyjskiego Instytutu Filmowego „Sight & Sound”, Stalker na 250 ocenianych filmów zajął 29 miejsce[6].

NagrodyEdytuj

NawiązaniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Vida T. Johnson: The Films of Andrei Tarkovsky: A Visual Fugue. Indiana University Press, 1994, s. 139-140. ISBN 0-253-20887-4.
  2. a b c d John Gianvito: Andrei Tarkovsky: Interviews. University Press of Mississippi, 2006, s. 50-54. ISBN 1-57806-220-9. [dostęp 2010-12-10].
  3. a b Edward Kabiesz. Filmowe misterium. „Gość Niedzielny”. 1, s. 56, 2010-01-10. Katowice. ISSN 0137-7604. [dostęp 2010-12-10]. 
  4. Światowa encyklopedia filmu religijnego. Marek Lis i Adam Garbicz (red.). Kraków: Biały Kruk, 2007, s. 506. ISBN 978-83-60292-30-3.
  5. Esensja: ‹Wyprawa do jądra jasności› – Sebastian Chosiński, Esensja.pl [dostęp 2021-08-26] (pol.).
  6. Critics’ Top 250 Films (ang.). W: Sight & Sound [on-line]. British Film Institute, 2012. [dostęp 2014-10-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-26)].
  7. Edward Pawlak, Barbara Pełka, Film radziecki w Polsce, Warszawa 1985, s. 246
  8. Artur, Stalker www.kaczmarski.art.pl, www.kaczmarski.art.pl [dostęp 2022-01-11] (pol.).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj