Otwórz menu główne

Stanisław Łukasik

kapitan, żołnierz Armii Krajowej, dowódca oddziału, członek Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” w okresie powojennym

Stanisław Łukasik ps. „Ryś”, „Ryszard”, także jako „Stanisław Nowakowski” (ur. 2 sierpnia 1918 w Lublinie, zm. 7 marca 1949 w więzieniu mokotowskim) – podoficer służby stałej Wojska Polskiego, kapitan, żołnierz Związku Czynu Zbrojnego, a następnie Armii Krajowej, dowódca oddziału, członek Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” w okresie powojennym.

Stanisław Łukasik
Ryś, Ryszard
Stanisław Nowakowski
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 2 sierpnia 1918
Lublin
Data i miejsce śmierci 7 marca 1949
Więzienie mokotowskie w Warszawie
Przebieg służby
Lata służby 1933–1949
Siły zbrojne Związek Walki Czynnej, AK, podziemie antykomunistyczne
Główne wojny i bitwy II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
akcja „Burza”,
powstanie antykomunistyczne 1944–1953
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941)

Spis treści

MłodośćEdytuj

Był synem robotnika kolejowego Feliksa i Heleny z domu Blicharz[1]. Bratem Ireny i Adama Łukasików (ppor., ps. „Wilk” i „Dziedziała”)[2]. W 1933 rozpoczął naukę w Szkole Podoficerskiej dla Małoletnich w Koninie[1]. Po jej ukończeniu przydzielony został do 23 pułku piechoty we Włodzimierzu Wołyńskim, gdzie otrzymał stopień plutonowego służby stałej. Był instruktorem młodych kadr do służby wojskowej[3].

Po wybuchu II wojny światowej brał udział w wojnie obronnej 1939. Jako plutonowy walczył – z rodzimą jednostką – w składzie macierzystej 27 Dywizji Piechoty w ramach Armii „Pomorze”. Otrzymał wówczas Krzyż Walecznych i awans do stopnia sierżanta[3]. Uniknął niewoli i w październiku 1939 powrócił do rodzinnego domu w Motyczu w gminie Konopnica.

Służba w konspiracji i AKEdytuj

Już 11 listopada 1939 został członkiem tajnej organizacji Związek Czynu Zbrojnego. Później, wraz z nią, wszedł w skład Polskiej Organizacji Zbrojnej. Kierował konspiracją na terenach położonych na zachód od Lublina. Po awansie do stopnia sierżanta był komendantem rejonu obejmującego trzy gminy powiatu Lublin: Jastków, KonopnicaWojciechów. W 1942, po kolejnym scaleniu, podjął służbę w AK. Początkowo był podoficerem wyszkolenia I rejonu Obwodu Lublin Powiat w Okręgu Lublin i równocześnie (pod pseudonimem „Ryś”) – dowódcą bojówki rejonu. Ponadto utworzył szkołę podoficerską w Motyczu, w której był wykładowcą[4].

W styczniu 1944 organizował 5. pluton oddziału partyzanckiego w składzie 8. Pułku Piechoty, stanowiącego część 3 Dywizji Piechoty Legionów AK. Do końca okupacji dowodził tym plutonem. W czasie akcji „Burza” jego oddział liczył ok. 120 żołnierzy. Zorganizował on wiele akcji zbrojnych, w tym odbicie więźniów na Majdanku. Przeprowadził kilka wspólnych akcji z oddziałem AL płk. Skrzypka „Sępa”, kontaktował się z też Robertem Satanowskim, dowódcą oddziału AL „Jeszcze Polska nie zginęła”[5].

Pod koniec okupacji niemieckiej został awansowany do stopnia podporucznika i otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari[6].

W konspiracji antysowieckiejEdytuj

 
Pomnik poświęcony Stanisławowi Łukasikowi w Konopnicy
 
Grób Stanisława Łukasika ps. „Ryś” w Panteonie – Mauzoleum Wyklętych-Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

21 lipca 1944 w Polanówce – wraz z całym oddziałem liczącym 126 ludzi – został rozbrojony przez wojska sowieckie. Nie został wówczas aresztowany i wrócił do domu, ale już 25 sierpnia 1944 został zatrzymany przez NKWD[7]. Z aresztu NKWD, mieszczącego się w Lublinie przy ul. Chopina 18, uciekł wyskakując z drugiego piętra[2][7]. Udało mu się zbiec i zaczął się ukrywać. W listopadzie 1944, po rozwiązaniu oddziału partyzanckiego, znalazł się w kadrze AK Obwodu Lublin-Powiat.

W marcu 1945 utworzył i został dowódcą lotnego oddziału partyzanckiego, który w czerwcu 1945 wszedł w skład zgrupowania dowodzonego przez majora Hieronima Dekutowskiego „Zaporę”, podlegającego Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj. 7 kwietnia 1945 został ranny w akcji na Izbę Skarbową w Lublinie, po której bezpośrednio zdołał się ukryć unikając aresztowania[8].

W czasie amnestii z 2 sierpnia 1945 ujawnił się i wyjechał na Ziemie Zachodnie, ale potem powrócił na Lubelszczyznę. Wiosną 1946 odtworzył oddział, który podporządkował mjr. „Zaporze”, podlegającemu wówczas Inspektoratowi Lublin Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Otrzymał wówczas awans do stopnia kapitana. Wiosną 1947, w ramach amnestii dla podziemia niepodległościowego umożliwił ujawnienie się ludziom ze swojego oddziału, ale sam pozostał w konspiracji.

Jesienią 1947 roku, wraz z grupą żołnierzy mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory” zagrożonych aresztowaniem, podjął próbę ucieczki na Zachód, jednak – w wyniku zdrady – wszyscy oni zostali aresztowani w punkcie kontaktowym w Nysie przez funkcjonariuszy UB. Stanisław Łukasik został tam zatrzymany 16 września 1947 pod fałszywym nazwiskiem Stanisław Nowakowski. Następnie trafił do centralnego więzienia MBP w Warszawie na Mokotowie, gdzie przeszedł okrutne śledztwo.

Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 14 listopada 1948 został przez sędziów: majora Józefa Badeckiego, kapitana Józefa Kanteckiego i kaprala Ryszarda Wasilewskiego skazany na karę śmierci. Wyrok podtrzymał Najwyższy Sąd Wojskowy w składzie: pułkownik Józef Dziowe, podpułkownik Alfred Janowski i pułkownik Józef Warecki, a prezydent Bierut nie skorzystał z prawa łaski (decyzja z 28 lutego 1949). Taki sam wyrok otrzymali wówczas: major Hieronim Dekutowski, Roman Groński, Jerzy Miatkowski, Tadeusz Pelak, Edmund Tudruj, Arkadiusz Wasilewski. Podczas uwięzienia plan ich oswobodzenia z aresztu od października 1948 planował Zdzisław Broiński[9], ponadto sami osadzeni podjęli nieudaną próbę ucieczki[10].

Kapitan Stanisław Łukasik został stracony 7 marca 1949 – razem z sześcioma towarzyszami walki – w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Jego zwłoki zostały przez organa bezpieczeństwa publicznego potajemnie pogrzebane na tzw. Łączce na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. W 1994 został zrehabilitowany[11].

Stanisław Łukasik był żonaty od 1941 (żona Józefa zmarła w 1999); miał syna, także Stanisława (ur. 8 maja 1945)[12] i córkę Barbarę (ur. 28 listopada 1941).

Został jedną z trzech pierwszych zidentyfikowanych przez specjalistów z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie w ramach Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów ofiar UB (obok Edmunda Bukowskiego i Eugeniusza Smolińskiego), wydobytych w ramach masowej ekshumacji przeprowadzonej w lipcu i sierpniu 2012.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj